Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá có hơn 20.000 ha lim xanh, phân bố chủ yếu tại các huyện: Như Thanh, Như Xuân, Thường Xuân, Cẩm Thủy, Bá Thước, Thạch Thành, Hà Trung… Đây là loài nguy cấp, quý, hiếm, hạn chế khai thác, sử dụng. Thực hiện các chương trình, dự án lâm nghiệp, tỉnh Thanh Hóa đã tập trung chỉ đạo các đơn vị triển khai nhiều giải pháp để bảo vệ, khôi phục, phát triển rừng lim.
Tại Vườn Quốc gia Bến En, hiện nay lim xanh mọc rải rác trên hầu hết các diện tích có rừng tự nhiên, với diện tích hơn 10.500 ha. Trong các năm vừa qua, đơn vị đã triển khai đồng bộ các biện pháp bảo vệ diện tích rừng đặc dụng và ưu tiên giám sát vùng phân bố tập trung loài lim xanh hiện có, chú trọng bảo tồn và phát triển loài lim xanh bản địa. Từ năm 2011 đến tháng 6/2024, bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước, các chương trình hợp tác và tài trợ, Vườn Quốc gia Bến En đã triển khai nhiều dự án lâm sinh, trồng rừng bằng cây lim xanh.
Để có giống phục vụ việc trồng và cung cấp cây giống cho các đơn vị trong vùng, cán bộ Vườn Quốc gia Bến En đã vào tận rừng sâu tìm, lựa chọn những cây lim xanh tự nhiên có sức phát triển tốt, tuổi đời khoảng 12 năm trở lên làm cây bố mẹ để lấy hạt về ươm cây con. Mỗi năm đơn vị thu hoạch được khoảng 3 tạ hạt giống phục vụ cho việc ươm cây giống.
Đến tháng 6/2024, Vườn Quốc gia Bến En (Như Thanh) đã trồng được 338,25 ha lim xanh; trong đó, dự án hợp tác với Tập đoàn Canon Việt Nam trồng bổ sung được 160 ha, dự án trồng rừng sau tỉa thưa keo trồng 54,88 ha; Trung tâm Bảo tồn thiên nhiên Gaia trồng làm giàu rừng được 106,87 ha; diện tích còn lại trồng theo dự án trồng rừng thay thế và dự án Bảo tồn và phát triển loài lim xanh Vườn Quốc gia Bến En. Nhìn chung, rừng lim trồng mới được chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật, sinh trưởng, phát triển tốt. Lim xanh trong rừng tự nhiên luôn được bảo vệ, phát triển tốt không để xảy ra khai thác trái phép.
Ông Nguyễn Viết Dương, Trung tâm Bảo tồn phát triển sinh vật và Dịch vụ môi trường rừng, Vườn quốc gia Bến En cho biết, trước nguy cơ nghèo kiệt của loài lim xanh do tình trạng khai thác bừa bãi, thiếu kiểm soát, Vườn Quốc gia Bến En đang nỗ lực nghiên cứu sản xuất cây giống, đồng thời huy động các nguồn lực để phục hồi và phát triển diện tích cây lim xanh bản địa. Theo đó, đơn vị cử cán bộ vào tận rừng sâu, lựa chọn cây lim xanh bố mẹ có tuổi đời trên 20 năm, lựa chọn các hạt giống tiêu chuẩn cao nhất để ươm giống. Sau khi ươm giống đảm bảo tiêu chuẩn mới đưa ra trồng. Với nguồn giống đảm bảo chất lượng và được chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật, diện tích cây lim xanh trồng mới đang sinh trưởng và phát triển tốt, tương đương với cây tái sinh tự nhiên.
Bên cạnh đó, Vườn Quốc gia Bến En đã triển khai đồng bộ các biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt diện tích hơn 10.500 ha rừng có phân bố cây lim xanh tái sinh tự nhiên. Đặc biệt từ năm 2011 đến nay, bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước, các chương trình hợp tác và tài trợ của các tổ chức quốc tế, Vườn Quốc gia Bến En đã trồng mới được trên 302 ha cây lim xanh; trong giai đoạn 2023 - 2030 tiếp tục đặt mục tiêu trồng mới 238 ha.
Theo báo cáo của Chi cục Kiểm lâm Thanh Hoá, các tháng đầu năm 2024, các địa phương, đơn vị, chủ rừng trên địa bàn tỉnh đã trồng mới được 50 ha rừng lim xanh hỗn giao với các cây lâm nghiệp khác như luồng, keo tai tượng và trồng bổ sung gần 8.000 ha rừng lim xanh… Diện tích trồng mới được chăm sóc, bảo vệ, sinh trưởng, phát triển tốt…; nâng tổng diện tích rừng lim xanh trên địa bàn lên gần 28.000 ha.
Ông Nguyễn Đình Thái, Trưởng phòng Sử dụng và Phát triển rừng, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thanh Hoá cho biết, đơn vị đã và đang phối hợp với UBND các huyện triển khai một số giải pháp như tuyên truyền nâng cao nhận thức cho nhân dân và cộng đồng về giá trị kinh tế, văn hóa, khoa học, môi trường của cây lim xanh gắn với đời sống cộng đồng. Chi cục Kiểm lâm chỉ đạo các đơn vị tuyển chọn những cây lim xanh sinh trưởng, phát triển tốt, đủ tiêu chuẩn công nhận cây trội lấy giống, chủ động nguồn giống phục vụ gieo ươm; huy động và lồng ghép các nguồn vốn để thực hiện hiệu quả khôi phục và phát triển rừng lim xanh; chủ động bảo vệ an toàn rừng lim xanh hiện có.
Lim xanh là cây gỗ lớn rất bền, thường dùng trong xây dựng, đồ mộc cao cấp. Không chỉ có vậy, nấm lim xanh còn có giá trị rất cao trong y tế, chăm sóc sức khỏe con người. Nhận thức được giá trị về kinh tế, môi trường sinh thái và bảo tồn đa dạng sinh học của lim xanh, trước năm 1945, người Pháp đã tổ chức trồng hàng chục ngàn ha lim xanh tại Phố Vạc (Cẩm Thủy); Mục Sơn (Thọ Xuân)... Do khai thác quá mức và kéo dài hàng chục năm liên tục, không gắn với phát triển nên các khu rừng lim xanh trên địa bàn tỉnh ngày càng cạn kiệt…
Khiếu Tư
