Thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, thời gian qua, những người lính Biên phòng tỉnh Lai Châu không chỉ chắc tay súng bảo vệ vững chắc chủ quyền an ninh biên giới quốc gia mà còn miệt mài mang “ánh sáng số” đến với đồng bào các dân tộc trong tỉnh qua mô hình đầy nhân văn: “Thầy giáo quân hàm xanh, đẩy nhanh chuyển đổi số”.
Ở nơi biên cương Tổ quốc, những bản làng tại Lai Châu vốn bị chia cắt bởi địa hình hiểm trở và rào cản ngôn ngữ, cuộc sống còn nhiều khó khăn thiếu thốn. Thế nhưng, thời gian qua, hơi thở của cuộc cách mạng công nghệ 4.0 đã bắt đầu len lỏi vào từng nếp nhà sàn. Không bảng đen, phấn trắng, "lớp học" của những người lính mang quân hàm xanh diễn ra ngay bên bếp lửa hồng hay dưới mái hiên nhà sàn đơn sơ của bà con dân tộc thiểu số.
Giáo cụ trực quan của các thầy giáo đặc biệt này đơn giản chỉ là những chiếc điện thoại thông minh, món quà ý nghĩa từ chương trình “Xuân Biên phòng ấm lòng dân bản”. Tại xã Vàng Ma Chải, hình ảnh những chiến sĩ trẻ kiên nhẫn hướng dẫn các cụ già, chỉ từng thao tác vuốt, chạm vào điện thoại đã trở nên quen thuộc.
Đại úy Lê Hoàng Kiên (Đồn Biên phòng Vàng Ma Chải) chia sẻ, có những người cả đời chưa từng chạm vào màn hình cảm ứng của điện thoại thông minh. Khi hướng dẫn, các cán bộ, chiến sĩ phải dùng từ ngữ bình dị nhất, tỉ mỉ nhất, đơn giản và dễ hiểu nhất để bà con hiểu. Sau mỗi thao tác cài đặt VNeID hay tra cứu dịch vụ công, thông tin trên mạng, các cán bộ, chiến sĩ đều yêu cầu bà con thực hiện lại nhiều lần. Có những hộ gia đình, anh em phải xuống nhiều lần, dành cả buổi chiều chỉ để hướng dẫn bà con nhớ cách mở khóa và truy cập vào các ứng dụng.
Cái khó không chỉ là công nghệ mà còn làm sao để bà con hiểu được lợi ích của nó. Các chiến sĩ trở thành những thầy giáo, tuyên truyền viên, giải thích bằng tiếng địa phương giúp bà con hiểu rằng: Chiếc điện thoại thông minh không chỉ để nghe gọi mà còn là "chìa khóa" mở ra cánh cửa giao thương và thực hiện thủ tục hành chính không cần phải đi lại, đồng thời hỗ trợ tố giác tội phạm an toàn, hiệu quả.
Mô hình “Thầy giáo quân hàm xanh, đẩy nhanh chuyển đổi số” được khởi phát từ Đồn Biên phòng Vàng Ma Chải vào tháng 2/2025. Đây được xem là bước đi mang tính đột phá, cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị vào đặc thù địa bàn biên giới, nơi có nhiều đồng bào các dân tộc thiểu số sinh sống.
Nội dung đào tạo của mô hình tập trung vào các nhóm kỹ năng số cơ bản: Hướng dẫn bà con tham gia và sử dụng các nhóm Zalo của bản, Fanpage của xã để nắm bắt thông tin chỉ đạo của chính quyền nhanh nhất; tra cứu thủ tục hành chính, đăng ký khai sinh, tạm trú ngay tại nhà, giúp tiết kiệm thời gian và công sức di chuyển đường rừng; hướng dẫn người dân nâng cao cảnh giác trước thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng; hướng dẫn bà con cách dùng điện thoại thông minh để chụp ảnh các mặt hàng nông sản, sản phẩm đặc trưng của địa phương mình, livestream bán hàng trên nền tảng mạng xã hội để tăng thu nhập, góp phần ổn định cuộc sống, thoát nghèo bền vững...
Đặc biệt là hướng dẫn để người dân biết vào hòm thư điên tử ẩn danh để tố giác tội phạm, góp phần đảm bảo an ninh biên giới. Hiệu quả mô hình mang lại là những con số "biết nói". Đến nay, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu đã tiếp nhận gần 100 tin báo từ quần chúng nhân dân qua các kênh tương tác số, trong đó, có hàng chục tin báo có giá trị cao phục vụ công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, giữ gìn trật tự an ninh biên giới.
Đại tá Nguyễn Văn Hưng, Chính ủy Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu khẳng định, xác định chuyển đổi số phải bắt đầu từ con người, Ban Chỉ huy đã chỉ đạo các Đồn Biên phòng không chỉ làm nhiệm vụ tuần tra mà phải là những "hạt nhân" chuyển đổi số, đưa công nghệ trở thành công cụ đắc lực để thắt chặt tình quân - dân.
Song song với việc hướng dẫn kỹ năng số, bài toán về thiết bị đầu cuối cũng được Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu quyết liệt tháo gỡ. Phong trào “Bình dân học vụ số” được phát động rộng rãi. Từ ngày 31/5/2025 đến nay, đơn vị đã phối hợp với nhà hảo tâm trao tặng hơn 1.300 điện thoại thông minh cho hộ nghèo tại khu vực các xã biên giới.
Ông Cồ Lao U, người dân ở bản Hoang Thèn (xã Sì Lở Lầu) không giấu nổi niềm vui sướng khi lần đầu tiên được sở hữu một chiếc điện thoại thông minh. Ông bộc bạch, được các chú bộ đội tặng điện thoại, ông mừng lắm. Trước đây, thấy người ta dùng, ông rất thích nhưng không có tiền mua. Các chú bộ đội đến tận nhà chỉ cho cách dùng, giờ ông đã biết gọi cho con cháu ở xa, dùng điện thoại hỏi cán bộ xã để làm các thủ tục hành chính.
Sự thay đổi không chỉ dừng lại ở cá nhân ông Cồ Lao U mà là sự chuyển mình của cả cộng đồng, đặc biệt tại bản vùng sâu, vùng xa của các xã biên giới. Những phiên chợ vùng cao biên giới giờ đây đã xuất hiện các tiểu thương dùng mã QR để thanh toán; trang trại sâm, thảo quả đã được quảng bá rộng rãi trên mạng xã hội nhờ sự hỗ trợ kỹ thuật của "thầy giáo quân hàm xanh".
Hành trình “xóa mù số” nơi biên cương không trải hoa hồng. Đó là những ngày băng rừng lội suối của các chiến sĩ Bộ đội Biên phòng để đến với những bản "trắng" sóng điện thoại, là những đêm thức trắng xây dựng phần mềm quản lý địa bàn..., nhưng trên hết đó là câu chuyện của tình người và tinh thần tận tụy vì nhân dân phục vụ.
Chuyển đổi số ở biên giới Lai Châu không chỉ là việc áp dụng công nghệ mà là chiến lược để thu hẹp khoảng cách giàu nghèo giữa miền xuôi và miền ngược. Khi mỗi người dân vùng biên trở thành một "công dân số", họ không chỉ làm giàu cho bản thân mà còn trở thành những "cột mốc sống" thông thái. Một tin nhắn báo về tội phạm, một hình ảnh phản ánh xâm phạm biên giới được gửi đi nhanh chóng qua môi trường mạng chính là minh chứng cho thế trận lòng dân vững chắc trong thời đại mới.
Kết quả mô hình “Thầy giáo quân hàm xanh, đẩy nhanh chuyển đổi số” đã và đang góp phần quan trọng vào việc thực hiện thắng lợi Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Những nỗ lực này không chỉ làm thay đổi diện mạo vùng cao mà còn khẳng định vai trò tiên phong của Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu trong việc xây dựng biên cương vững mạnh toàn diện./.
