Phát huy lợi thế quê hương cách mạng, xã Phú Đình, tỉnh Thái Nguyên, đang từng bước hình thành các sản phẩm du lịch lịch sử, văn hóa, sinh thái, góp phần nâng cao đời sống người dân địa phương.
Từ lâu, xã Phú Đình được xem như trung tâm của Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt ATK Định Hóa - “Thủ đô kháng chiến, Thủ đô gió ngàn”. Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp (1947 - 1954), Phú Đình vinh dự được Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trung ương Đảng và Chính phủ chọn làm nơi ở, làm việc và lãnh đạo cách mạng. Tại đây, nhiều quyết sách chiến lược quan trọng liên quan đến vận mệnh dân tộc đã được ban hành.
Trên địa bàn xã hiện có 30 di tích lịch sử, danh thắng, trong đó 15 di tích đã được xếp hạng, gồm 9/13 điểm di tích thuộc Di tích quốc gia đặc biệt ATK Định Hóa, 4 di tích cấp quốc gia và 2 di tích cấp tỉnh. Cùng với hệ thống di tích phong phú, Phú Đình còn là nơi sinh sống của 14 dân tộc anh em, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 70%, chủ yếu là dân tộc Tày, Sán Chay (Sán Chí) và Dao. Nhiều giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc vẫn được gìn giữ, trao truyền qua các thế hệ.
Không chỉ giàu giá trị lịch sử, văn hóa, Phú Đình còn sở hữu nhiều cảnh quan thiên nhiên nổi tiếng gắn liền với tiến trình cách mạng của dân tộc, đã đi vào thơ ca như Đèo De, thác Khuôn Tát, đồi Khau Tý… Đây là những điều kiện thuận lợi để địa phương phát triển du lịch lịch sử, du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng.
Xã Phú Đình mới được thành lập (2025) trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của hai xã Phú Đình và Điềm Mặc. Sau sáp nhập, xã có diện tích tự nhiên gần 50 km², gồm 24 thôn, xóm với 2.860 hộ, hơn 11.700 nhân khẩu. Nhận thức rõ tiềm năng, lợi thế về du lịch, những năm gần đây, cấp ủy, chính quyền xã Phú Đình đã tập trung chỉ đạo xây dựng và hình thành một số sản phẩm du lịch đặc trưng dựa trên việc khai thác, phát huy giá trị di tích lịch sử, văn hóa và cảnh quan sinh thái.
Tiêu biểu như Làng văn hóa du lịch cộng đồng Bản Quyên; điểm du lịch cộng đồng xóm Khuôn Tát; các cơ sở lưu trú du lịch, homestay; câu lạc bộ văn nghệ quần chúng; các tour tham quan Di tích quốc gia đặc biệt ATK Định Hóa gắn với hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các cơ quan Trung ương.
Bên cạnh đó, nhiều làng nghề truyền thống như nghề chè, nghề thủ công đan nón Tày, làm đàn tính; các loại hình dân ca dân tộc như hát then, hát lượn; cùng ẩm thực truyền thống phong phú với các món ăn đặc trưng từ nguyên liệu tự nhiên như xôi ngũ sắc, cơm lam, khẩu thi, gà đồi, thịt trâu khô, măng rừng… đã và đang trở thành điểm nhấn hấp dẫn du khách. Các sản phẩm OCOP như trà và các sản phẩm từ cây chè, thịt lợn hun khói góp phần tạo nên bản sắc riêng cho du lịch Phú Đình.
Thực tế cho thấy, mô hình du lịch cộng đồng tại Phú Đình đang mang lại hiệu quả tích cực. Ông Hà Tiến Khải, Giám đốc Hợp tác xã du lịch cộng đồng ATK Phú Đình, xóm Khuôn Tát cho biết: Hợp tác xã được thành lập năm 2022 với thành viên là các hộ trong thôn Khuôn Tát. Riêng gia đình ông đã đầu tư khuôn viên, vườn cây ăn quả và nhà sàn truyền thống làm homestay trên diện tích khoảng 3 ha, có khả năng phục vụ cùng lúc 100 khách ăn và 25 khách lưu trú. Du khách đến đây ngoài thăm qua các di tích lịch sử còn được trải nghiệm hái cam, hái bưởi, đốt lửa trại, thưởng thức hát then, đàn tính, qua đó hiểu thêm về đời sống, văn hóa bản địa. Mỗi dịp cuối tuần, xóm Khuôn Tát lại nhộn nhịp khách du lịch, đời sống của bà con cũng được cải thiện đáng kể...
Tương tự, Hợp tác xã Dịch vụ du lịch ATK Thời Nga, xóm Đèo De, do ông Ma Tiến Thời làm Giám đốc, được thành lập năm 2023 với 10 thành viên. Hợp tác xã chuyên tổ chức tour du lịch cộng đồng, đón các đoàn khách từ nhiều địa phương, trong đó có các đoàn khách của các doanh nghiệp lữ hành chuyên tổ chức tour xuyên Việt. Mỗi năm, đơn vị đón khoảng 10.000 lượt khách tham quan di tích lịch sử, trải nghiệm ăn uống, lưu trú, giao lưu văn nghệ truyền thống. Doanh thu trung bình đạt khoảng 1,5 tỷ đồng/năm, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người dân địa phương.
Tuy nhiên, theo ông Ma Tiến Thời, khó khăn lớn nhất hiện nay là hệ thống giao thông còn nhỏ hẹp, nguồn vốn đầu tư còn hạn chế, chủ yếu vay theo hình thức hộ kinh doanh. Các hợp tác xã mong muốn tiếp tục nhận được sự hỗ trợ của chính quyền địa phương về nhân lực, vốn và hạ tầng để mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng dịch vụ....
Song song với phát triển du lịch, công tác bảo tồn các di tích lịch sử trên địa bàn luôn được cấp ủy, chính quyền xã quan tâm, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn. Nhiều di tích sau khi được đầu tư, tôn tạo đã trở thành điểm tham quan hấp dẫn, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước, góp phần quan trọng vào công tác giáo dục truyền thống, quảng bá hình ảnh đất và người Thái Nguyên nói chung và xã Phú Đình nói riêng. Tuy vậy, công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch tại Phú Đình vẫn còn không ít khó khăn như: Cơ sở hạ tầng du lịch chưa đồng bộ; việc khai thác di tích chưa tương xứng với tiềm năng; đội ngũ làm du lịch cộng đồng còn thiếu kỹ năng; một số giá trị văn hóa truyền thống đứng trước nguy cơ mai một và bị thương mại hóa...
Theo ông Lê Ngọc Linh, Bí thư Đảng ủy xã Phú Đình, trong nhiệm kỳ 2025 - 2030, Đảng bộ xã xác định tiếp tục tăng cường quản lý nhà nước đối với các di tích lịch sử cách mạng, đẩy mạnh tuyên truyền giá trị quần thể di tích quốc gia đặc biệt ATK Định Hóa, phát huy vai trò của nhân dân trong bảo tồn và phát huy giá trị di tích, đồng thời, xã sẽ khẩn trương xây dựng quy hoạch chung, chú trọng kết nối giao thông, liên kết tuyến điểm du lịch, phát triển du lịch cộng đồng gắn với xây dựng nông thôn mới, khôi phục, phát triển các giá trị văn hóa truyền thống, đa dạng hóa hình thức quảng bá, đẩy mạnh số hóa di tích và di sản văn hóa...
Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững của Phú Đình. Với sự quyết tâm của cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương, cùng sự quan tâm, hỗ trợ của tỉnh và các cơ quan Trung ương, Phú Đình được kỳ vọng sẽ trở thành điểm sáng về du lịch lịch sử, văn hóa, sinh thái của vùng Việt Bắc trong những năm tới./.
