Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc: Bảo hộ giá trị thương hiệu sâm Ngọc Linh như thương hiệu quốc gia Việt Nam

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc: Bảo hộ giá trị thương hiệu sâm Ngọc Linh như thương hiệu quốc gia Việt Nam
Quảng Nam, Kon Tum là hai địa phương được coi là “thủ phủ” của loài biệt dược đặc hữu này. Hội nghị là bước khởi động mang tính cột mốc để đưa loài cây “đẻ trứng vàng” sâm Ngọc Linh – quốc bảo của Việt Nam phát huy tiềm năng lợi thế, thúc đẩy, phát triển kinh tế xã hội của địa phương.
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và các đại biểu xem các gian hàng trưng bày sản phẩm tại triển lãm về sâm Ngọc Linh Kon Tum và các dược liệu khác. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và các đại biểu xem các gian hàng trưng bày sản phẩm tại triển lãm về sâm Ngọc Linh Kon Tum và các dược liệu khác. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN

Top 4 loài sâm tốt nhất trên thế giới

Sâm Ngọc Linh là loài sâm được xếp là top 4 loài sâm tốt nhất trên thế giới. Điểm quan trọng làm nên giá trị cao của sâm Ngọc Linh là trong thành phần có tới 52 loại saponin khác nhau; trong đó, ngoài 26 loại có cấu trúc hóa học thường thấy trong các loại sâm khác như sâm Hàn Quốc, sâm Nhật Bản, sâm Tây Dương, còn có 26 loại saponin có cấu trúc mới, riêng có ở sâm Ngọc Linh.

Sâm Ngọc Linh cũng như hầu hết những dược liệu có giá trị kinh tế cao đều là những lâm sản ngoài gỗ, phát triển dưới tán rừng. Với cây Sâm Ngọc Linh, theo ước tính với chi phí ban đầu bỏ ra 3 tỷ/ha, sau 5 năm có thể thu về 30 tỷ đồng. Là một con số trong mơ với bà con vùng rừng. Nhiều địa phương đang muốn di thực giống sâm Ngọc Linh về trồng. Tuy nhiên, đây là loài cây đặc hữu, mọc ở những nơi cố định (chỉ phát triển dưới tán rừng già quanh chân núi Ngọc Linh) và đòi hỏi điều kiện thổ nhưỡng, kế đến là độ che phủ, điều kiện khí hậu. Vì thế, sâm Ngọc Linh được trồng ở độ cao 1.200 - 2.000m nhưng nếu đem sâm ở Kon Tum đến trồng ở những nơi khác có cùng độ cao thì không phát triển được.

Hiện tỉnh Kon Tum đã có 9 xã được cấp chứng nhận CDĐL (chỉ dẫn địa lý) về sâm Ngọc Linh ở 2 huyện Tu Mơ Rông và Đắk Glei với diện tích khoảng 400 ha. Địa phương này cũng chỉ có 2 đơn vị có sâm giống Ngọc Linh (Công ty Lâm nghiệp Đăk Tô và Công ty Cổ phần Sâm Ngọc Linh Kon Tum) nhưng cả 2 đều chưa bán giống ra thị trường. Vì thế, bên ngoài có bán giống sâm Ngọc Linh thì gần như 90% là giả.

Còn ở Quảng Nam, nhận thức được sâm Ngọc Linh và các cây dược liệu khác là hướng đi chủ lực để xóa đói giảm nghèo và vươn lên làm giàu của bà con miền núi nên Quảng Nam đã có đề án phát triển cây sâm Ngọc Linh đến 2020 và trình Chính phủ đề án bảo tồn cây sâm Ngọc Linh đến năm 2030 và đã được Chính phủ thông qua.
 
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và các đại biểu xem các gian hàng trưng bày sản phẩm tại triển lãm về sâm Ngọc Linh Kon Tum và các dược liệu khác. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và các đại biểu xem các gian hàng trưng bày sản phẩm tại triển lãm về sâm Ngọc Linh Kon Tum và các dược liệu khác. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN

Tinh hoa trời đất đã ban tặng

Trong phát biểu kết luận hội nghị, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tán thành với ý kiến của các đại biểu, chuyên gia cần tìm kiếm dư địa phát triển cho nền kinh tế trong lĩnh vực nông nghiệp, đặc biệt là từ nguồn cây dược liệu. Từ đó, không chỉ phục vụ tăng trưởng mà còn giải quyết việc làm, nâng cao đời sống nhân dân.

Nhận xét sau hội nghị toàn quốc về dược liệu tháng 4/2017, đã có nhiều sự chuyển động mạnh mẽ của các bộ, ngành, địa phương, Thủ tướng nhấn mạnh: Phát triển ngành dược liệu, ngành thực phẩm chức năng dựa trên việc phát huy các giá trị tinh hoa mà trời đất đã ban tặng cho một quốc gia có 3/4 diện tích rừng núi, nơi đã sinh ra những bậc danh y nổi tiếng như Tuệ Tĩnh, Hải Thượng Lãn Ông, vừa là trách nhiệm lịch sử đồng thời cũng chính là sự khẳng định bản sắc và tinh thần dân tộc Việt Nam trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu hoá; trong đó có ngành dược liệu Việt Nam giàu truyền thống, đậm chất di sản và nghìn năm lịch sử.  

Thủ tướng khẳng định, 63 tỉnh, thành phố của Việt Nam đều có thể phát triển dược liệu với nhiều loại cây, con, sinh vật biển, khoáng sản không chỉ chữa bệnh mà còn có thể làm giàu.

“Đó là niềm tự hào của dân tộc chúng ta khi từ những tinh hoa của đất mẹ, chúng ta có thể làm ra những sản phẩm phục vụ cho sức khỏe con người, được sự tin dùng của quốc tế bởi những giá trị độc đáo, hứa hẹn đem đến cho chúng ta lợi thế cạnh tranh về chất lượng so sánh với những nước có trình độ phát triển cao hơn Việt Nam”, Thủ tướng nói. 

Nhắc đến tiềm năng của mảnh đất Kon Tum không chỉ giàu có về bản sắc văn hóa mà rất giàu về nguồn cây dược liệu, đặc biệt là Sâm Ngọc Linh, Thủ tướng cho rằng, đó là món quà núi rừng linh thiêng đã ban tặng cho con người.

“Nếu nói sức khỏe là vàng thì Sâm Ngọc Linh còn quý hơn vàng vì ngoài những giá trị về sức khỏe, còn ẩn chứa những tiềm năng kinh tế to lớn”, Thủ tướng chỉ rõ.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và các đại biểu xem các gian hàng trưng bày sản phẩm tại triển lãm về sâm Ngọc Linh Kon Tum và các dược liệu khác. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và các đại biểu xem các gian hàng trưng bày sản phẩm tại triển lãm về sâm Ngọc Linh Kon Tum và các dược liệu khác. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN

Mục tiêu tỷ đô-la 

Thủ tướng bày tỏ niềm tin tưởng Kon Tum có thể đưa quốc bảo sâm Ngọc Linh trở thành “quốc kế dân sinh” trên các khía cạnh: Bảo tồn giữ gìn sự quý hiếm; nhiều sản phẩm chế phẩm từ sâm Ngọc Linh; giải quyết nhiều việc làm, thu ngân sách cho các tỉnh sản xuất, tiêu thụ sâm Ngọc Linh.

Thủ tướng cho rằng, nếu kết hợp sâm Ngọc Linh với đẳng sâm cùng với các siêu dược liệu ở các vùng, miền khác thì hoàn toàn có thể tạo ra một ngành dược liệu hết sức phong phú, đủ quy mô để cạnh tranh khu vực và toàn cầu. Đi đôi với đó là làm tốt khâu bào chế, phát triển sản phẩm một cách thông minh và phù hợp với xu thế tiêu dùng, đặc biệt là ở những nước tiên tiến.

Đưa ra bài toán, làm sao cộng hưởng những tinh hoa trời đất ban tặng này nhằm đưa ngành dược liệu và thực phẩm chức năng của Việt Nam tham gia vào sân chơi toàn cầu, Thủ tướng đặt ra mục tiêu tỷ đô-la giá trị sản xuất và xuất khẩu trong những thập niên tới và cho rằng, điều này hoàn toàn khả thi nếu nhìn vào dự báo thị trường nhân sâm quốc tế với mức tăng trưởng rất cao.

Để đạt mục tiêu tầm nhìn này, theo Thủ tướng, cần sớm hành động một cách nghiêm túc, bài bản, không để cho từng địa phương như Kon Tum, Quảng Nam hoạt động manh mún hoặc “tự bơi” trong triển khai chiến lược. 

Trên tinh thần đó, Thủ tướng đặt ra yêu cầu đối với cây Sâm Ngọc Linh là phải vừa “bảo tồn”, vừa phát triển; “bảo tồn” để “phát triển” có chiều sâu, đạt giá trị cao hơn. Ở giai đoạn đầu cần định dạng chiến lược sản phẩm theo hướng phát huy các giá trị vượt trội và tính chất khác biệt của Sâm Ngọc Linh so với các loại sâm và sản phẩm tương tự. 

Thủ tướng yêu cầu cần hướng mục tiêu phát triển cây Sâm Ngọc Linh đến những giá trị cao hơn, không chỉ là về mặt kinh tế mà còn đối với nền y học, góp phần cải thiện sức khỏe về thể chất và tinh thần, ưu tiên trước hết cho gần 100 triệu người Việt Nam.

Khi đạt được các điều kiện về sản lượng, quy mô, về sự công nhận thương hiệu Sâm Ngọc Linh đã vượt khỏi biên giới Việt Nam, từng bước đưa sâm Ngọc Linh đáp ứng nhu cầu đa dạng từ thấp đến cao trong phạm vi toàn cầu, mở rộng ra dạng thực phẩm, thức uống hàng ngày.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và các đại biểu xem các gian hàng trưng bày sản phẩm tại triển lãm về sâm Ngọc Linh Kon Tum và các dược liệu khác. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và các đại biểu xem các gian hàng trưng bày sản phẩm tại triển lãm về sâm Ngọc Linh Kon Tum và các dược liệu khác. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN

Xây dựng “Thánh địa Sâm Ngọc Linh”

“Phổ biến hóa nhưng không có nghĩa là hạ thấp giá trị của Sâm Ngọc Linh. Thay vào đó cần định vị Sâm Ngọc Linh ở phân khúc cao cấp”, Thủ tướng lưu ý và đề nghị bảo vệ tốt nguồn gene thuần chủng của Sâm Ngọc Linh, đảm bảo không bị lai tạp hay nhầm lẫn với các loài sâm hay dược liệu khác. Cùng với đó là xây dựng “Thánh địa Sâm Ngọc Linh”; làm tốt chức năng chỉ dẫn địa lý cho sâm nhằm bảo hộ sản xuất và làm tăng giá trị của Sâm Ngọc Linh.

Thủ tướng cũng chỉ đạo cần tiếp tục nghiên cứu tìm hiểu thêm về giá trị lịch sử của Sâm Ngọc Linh làm tăng giá trị đáng kể cho sâm. Cùng với đó là bảo hộ giá trị thương hiệu sâm Ngọc Linh bởi đây là thương hiệu quốc gia Việt Nam.

Đi liền với đó là tận dụng các điều kiện của cách mạng công nghiệp 4.0 trong nuôi trồng, chế biến phát triển sản phẩm, đồng thời truyền thông mạnh mẽ các giá trị độc đáo của Sâm Ngọc Linh; coi đây là bước đột phá cho sự phát triển của ngành dược liệu và thực phẩm chức năng; đem lại cho Việt Nam khả năng đối trọng với các cường quốc tiên tiến trên thế giới về loại hình sản phẩm này.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị phát triển sâm Ngọc Linh Kon Tum và các dược liệu khác. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị phát triển sâm Ngọc Linh Kon Tum và các dược liệu khác. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN

Tán thành việc khuyến khích mở rộng có kiểm soát việc trồng và chế biến Sâm Ngọc Linh, song Thủ tướng lưu ý “mở rộng không có nghĩa là đại trà, phải đảm bảo chất lượng sâm, hàm lượng saponin cũng như các hoạt chất có trong sâm” để mỗi sản phẩm nhân sâm phải là một sản phẩm chất lượng cao, được chế biến từ những củ sâm chất lượng tốt nhất, tinh túy nhất.

“Nếu mở rộng tới mức suy giảm hàm lượng thì cũng phải thông tin rất rõ ràng, chính xác để khách hàng lựa chọn, đồng thời không để vàng thau, thật giả lẫn lộn”, Thủ tướng nói.

Đặc biệt, Thủ tướng yêu cầu phải xử lý nghiêm tất cả các mặt hàng nhái, hàng giả sản phẩm sâm Ngọc Linh, làm ảnh hưởng đến sức khỏe người dân và thương hiệu biệt dược quý hiếm này.

Thủ tướng kêu gọi các doanh nghiệp trong nước có tâm huyết, tầm nhìn và tiềm lực tham gia vào sứ mệnh phát triển Sâm Ngọc Linh, đầu tư nghiên cứu, sản xuất, chế biến nhân sâm, phát triển ngành công nghiệp sâm. Đặc biệt, cần khuyến khích nhà đầu tư có vốn và công nghệ tham gia hợp tác với nông dân để cùng phát triển sản xuất.

“Vốn và công nghệ là quan trọng, nhưng đối với Sâm Ngọc Linh thì đất và rừng là hai yếu tố không thể thay thế”, Thủ tướng khẳng định.
 
Quang Vũ - Cao Nguyên

Có thể bạn quan tâm

Đưa dòng vốn chính sách đến đúng địa chỉ

Đưa dòng vốn chính sách đến đúng địa chỉ

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, yêu cầu đặt ra với tỉnh Phú Thọ không chỉ là huy động đủ nguồn lực cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, mà quan trọng hơn là đưa nguồn lực ấy đến đúng nơi, đúng đối tượng, đúng nhu cầu.

Đối thoại, tháo gỡ điểm nghẽn thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển

Đối thoại, tháo gỡ điểm nghẽn thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển

Chiều 11/9, Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam phối hợp với Hội Doanh nhân trẻ tỉnh Tuyên Quang tổ chức Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam (VPSF) 2026 - Vòng đối thoại địa phương tỉnh Tuyên Quang, với sự tham dự của lãnh đạo tỉnh, chuyên gia kinh tế cùng đông đảo doanh nhân, doanh nghiệp trên địa bàn.

Trẻ hóa cán bộ tạo chuyển biến từ cơ sở

Trẻ hóa cán bộ tạo chuyển biến từ cơ sở

Từ ngày 1/7/2026, 888 thôn, bản, tổ dân phố mới trên địa bàn tỉnh Điện Biên chính thức đi vào hoạt động sau sắp xếp. Tại nhiều địa phương, người dân tín nhiệm bầu những cán bộ trẻ làm Bí thư Chi bộ, trưởng thôn, bản. Với sự năng động, tinh thần trách nhiệm và khả năng tiếp cận công nghệ, đội ngũ này đang từng bước đổi mới cách tuyên truyền, vận động nhân dân, nâng cao hiệu quả công việc ở cơ sở.

Khai thác chỉ dẫn địa lý, mở rộng thị trường đặc sản vùng dân tộc thiểu số

Khai thác chỉ dẫn địa lý, mở rộng thị trường đặc sản vùng dân tộc thiểu số

Theo bà Hà Kiều Oanh, Phó trưởng Phòng Phát triển năng lực xúc tiến thương mại, Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương, chỉ dẫn địa lý không chỉ là công cụ bảo hộ nguồn gốc và danh tiếng sản phẩm mà còn là nền tảng để nâng cao giá trị, củng cố niềm tin thị trường và mở rộng đầu ra cho đặc sản vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Những “công bộc xã” bền bỉ đưa thủ tục hành chính về thôn

Những “công bộc xã” bền bỉ đưa thủ tục hành chính về thôn

Đều đặn ngày thứ 2 đầu tuần, nhóm cán bộ của UBND xã Tà Năng (Lâm Đồng) lại cùng nhau về tận các thôn, buôn để làm thủ tục hành chính lưu động cho người dân. Sau hơn một năm, họ dần trở thành những “công bộc” kéo gần khoảng cách giữa cán bộ xã với nhân dân.

Khai thác sức cầu nội địa, mở rộng đầu ra cho sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi

Khai thác sức cầu nội địa, mở rộng đầu ra cho sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi

Theo ông Đào Đức Huấn, Trưởng phòng Quản lý OCOP và Du lịch nông thôn, Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, sản phẩm OCOP dù đã có nhiều cải tiến song vẫn cần tiếp tục thay đổi để nâng giá bán và tăng sức lan tỏa trên thị trường.

Đổi mới về quản trị phát triển giáo dục, dồn lực cho vùng khó khăn

Đổi mới về quản trị phát triển giáo dục, dồn lực cho vùng khó khăn

Năm học 2026-2027 đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ, thực chất của ngành Giáo dục trong triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, góp phần hiện thực hóa các mục tiêu Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Trọng tâm năm học này là đổi mới mạnh mẽ quản trị phát triển giáo dục; cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, các cuộc thi mang tính hình thức, hội họp không cần thiết; tập trung nguồn lực tháo gỡ những “điểm nghẽn” của ngành Giáo dục, nhất là tại các địa bàn, vùng còn nhiều khó khăn.

Nông sản đắt hàng nhờ nhãn hiệu OCOP và truy xuất nguồn gốc

Nông sản đắt hàng nhờ nhãn hiệu OCOP và truy xuất nguồn gốc

Tỉnh Phú Thọ có nhiều sản vật đặc trưng, mang đậm dấu ấn vùng miền. Trước đây, phần lớn nông sản được sản xuất nhỏ lẻ, chủ yếu phục vụ thị trường trong tỉnh và khu vực lân cận. Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đã tạo động lực để các địa phương khai thác tốt hơn tiềm năng, lợi thế, từng bước đổi mới phương thức sản xuất và tư duy phát triển sản phẩm.

Vượt khó đưa học sinh vùng cao vào năm học mới

Vượt khó đưa học sinh vùng cao vào năm học mới

Năm học 2026-2027 đã đến. Ở những địa bàn vùng cao tỉnh Điện Biên, để học sinh có thể đến trường đầy đủ trong ngày khai giảng, các thầy cô giáo đang nỗ lực vượt qua nhiều khó khăn, từ vận động học sinh ra lớp đến chuẩn bị trường lớp, cơ sở vật chất và những điều kiện cần thiết cho một năm học mới.

Cuộc sống mới của đồng bào dân tộc biên giới Tây Ninh

Cuộc sống mới của đồng bào dân tộc biên giới Tây Ninh

Tỉnh Tây Ninh đang triển khai hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nhiều lĩnh vực được ghi nhận với những kết quả tích cực, tạo nền tảng vững chắc để hoàn thành các mục tiêu của năm 2026.

Phát động đợt thi đua cao điểm '80 ngày hành động vì cộng đồng'

Phát động đợt thi đua cao điểm '80 ngày hành động vì cộng đồng'

Ngày 3/9, tại Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Tiểu học Nấm Dẩn (xã Nấm Dẩn, tỉnh Tuyên Quang), Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam phối hợp với Hội Chữ thập đỏ tỉnh Tuyên Quang tổ chức Lễ phát động cấp quốc gia đợt thi đua cao điểm “80 ngày hành động vì cộng đồng”, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Hội Chữ thập đỏ Việt Nam (23/11/1946 - 23/11/2026).

Đời sống đồng bào dân tộc thiểu số ở TP Hồ Chí Minh khởi sắc

Đời sống đồng bào dân tộc thiểu số ở TP Hồ Chí Minh khởi sắc

Trong suốt chăng đường xây dựng và phát triển đất nước, TP Hồ Chí Minh đã triển khai nhiều chính sách, cách làm hay, chương trình hỗ trợ linh hoạt, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào các dân tộc. Nhân dịp kỷ niệm 81 năm ngày Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2026), phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc đã có cuộc phỏng vấn ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo Thành phố Hồ Chí Minh, để làm rõ hơn những chuyển biến tích cực trong đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), đặc biệt trong giai đoạn đất nước đang đổi mới, phát triển và hội nhập.

Tết Độc lập nơi đảo tiền tiêu của Tổ quốc

Tết Độc lập nơi đảo tiền tiêu của Tổ quốc

Nhân 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Hòn Khoai cùng các lực lượng đứng chân trên đảo đã tổ chức nhiều hoạt động thiết thực, tạo không khí vui tươi, đoàn kết, góp phần giáo dục truyền thống, nâng cao ý thức trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia trên biển.

Hợp tác mở không gian phát triển vùng biên giới - Bài cuối: Hợp tác bén rễ trên những vườn cây

Hợp tác mở không gian phát triển vùng biên giới - Bài cuối: Hợp tác bén rễ trên những vườn cây

Không có đường biên trực tiếp với Lào, nhưng Đắk Lắk đang triển khai các thỏa thuận hợp tác với Champasak, Attapeu, Salavan và Sekong. Từ đề nghị của Attapeu về chuyên gia và kỹ thuật sầu riêng, một hướng hợp tác mới đang hiện rõ: kết nối vùng nguyên liệu bằng tri thức, hợp tác xã và cơ chế theo dõi đến cùng.

Hợp tác mở không gian phát triển vùng biên giới - Bài 1: Từ đường biên đến hành lang phát triển

Hợp tác mở không gian phát triển vùng biên giới - Bài 1: Từ đường biên đến hành lang phát triển

Cùng hướng tới một không gian hợp tác rộng hơn với tỉnh Mondulkiri của Vương quốc Campuchia và các tỉnh Nam Lào, hai tỉnh Lâm Đồng và Đắk Lắk đang đứng trước yêu cầu chuyển những bản ghi nhớ cấp tỉnh thành dòng hàng, vùng nguyên liệu, chương trình chuyển giao kỹ thuật và sinh kế cụ thể ở khu vực biên giới. Giá trị của hợp tác vì thế không chỉ được đo bằng số cuộc gặp, mà bằng khả năng mở đường cho từng nhu cầu từ cơ sở đi đến đúng nơi giải quyết.