Nhiều hộ nông dân tại các xã miền núi tỉnh Khánh Hòa đã mạnh dạn chuyển đổi phương thức sản xuất sang nông nghiệp hữu cơ. Việc kết hợp tiến bộ khoa học kỹ thuật với sự cần cù đã mở ra triển vọng mới cho nông sản địa phương, mang lại lợi ích kinh tế, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao sức khỏe cộng đồng.
Đến trang trại Sakura Farm (ở xã Đông Khánh Sơn), chúng tôi ngỡ ngàng khi thấy một quy trình canh tác rất mới, rất bài bản và khoa học của trang trại này. Trên diện tích 5 ha, trang trại đã tập trung sản xuất các giống sầu riêng cao cấp như Musang King và Ri6. Mới qua vụ bói đầu tiên, hơn 700 cây sầu riêng hữu cơ đã đạt năng suất trung bình 100 kg mỗi cây, cao gấp đôi so với canh tác thông thường. Đặc biệt, sản phẩm tại đây đã vượt qua kiểm định 1.219 chỉ số dư lượng, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu sang thị trường châu Âu.
Anh Hoàng Bá Phú, quản lý Sakura Farm chia sẻ bí quyết, anh không diệt sạch cỏ mà giữ lại một lượng vừa phải. Cỏ giữ ẩm, bổ sung chất hữu cơ và là nơi cư trú của thiên địch. Khi cây ra bông, chúng tôi mới cắt sát cỏ để dồn dinh dưỡng nuôi trái. Nhờ đó cây khỏe, ít sâu bệnh mà không cần phụ thuộc vào thuốc hóa học. Ngoài việc tận dụng thiên nhiên, trang trại còn kiên trì dùng phân bón hữu cơ, tỉa cành, chăm đất để hệ vi sinh phát triển. Cách làm này giúp cây trồng tăng sức đề kháng tự nhiên, đất đai ngày càng màu mỡ.
Chủ trang trại Nguyễn Phạm Minh Mẫn khẳng định: “Muốn đi đường dài phải kết hợp khoa học và công nghệ”. Sakura Farm đang sử dụng hệ thống tưới điều áp, vừa tiết kiệm nước vừa phân bổ dinh dưỡng hợp lý. Đặc biệt, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) được đưa vào để thu thập dữ liệu về chất đất, dinh dưỡng, từ đó điều chỉnh quy trình chăm sóc.
Ông Mẫn chia sẻ làm hữu cơ không đơn giản phải kiên nhẫn, phải tin vào hiệu quả dài hạn. Anh tin khi thị trường ngày càng coi trọng nông sản sạch thì đây chính là con đường đúng. Vì vậy, anh đang mở rộng thêm 40 ha sầu riêng hữu cơ để hướng tới xuất khẩu.
Không chỉ là câu chuyện lợi nhuận, mô hình tại Sakura Farm chứng minh nông nghiệp hữu cơ mang đến lợi ích đa chiều. Đất đai được cải tạo, nguồn nước quanh vườn được bảo vệ, hệ sinh thái được duy trì. Người lao động trong trang trại cũng yên tâm khi không phải thường xuyên tiếp xúc với hóa chất.
Anh Phú, người gắn bó với trang trại từ những ngày đầu cho biết, điều quan trọng nhất là sản phẩm an toàn, khách hàng ăn vào cảm thấy ngon và yên tâm, bà con làm việc trong vườn cũng không lo ảnh hưởng sức khỏe.
Sự thành công của Sakura Farm đã tạo động lực cho cả địa phương. Ông Nguyễn Ngọc Danh, Phó Chủ tịch UBND xã Đông Khánh Sơn, cho hay, ông đang vận động bà con mạnh dạn chuyển đổi từ canh tác truyền thống sang hữu cơ, an toàn. Khi có mô hình mẫu thành công, người dân sẽ tin tưởng hơn. Chính quyền sẽ đồng hành, hỗ trợ kỹ thuật và kết nối tiêu thụ.
Thực tế, một số hộ dân trong xã đã bắt đầu học tập cách làm của trang trại, thử nghiệm áp dụng hữu cơ trên diện tích nhỏ. Bà con ghi nhận chất lượng trái tốt, giá bán cao, thương lái tìm đến tận vườn. Sản xuất nông nghiệp hữu cơ đang được xem là bước đi chiến lược tại vùng miền núi Khánh Hòa. Bên cạnh sản xuất nông nghiệp, hướng đi này còn mở cơ hội kết hợp với du lịch trải nghiệm. Du khách có thể đến tham quan, tìm hiểu quy trình chăm sóc hữu cơ và thưởng thức trái tại vườn. Đây là hướng phát triển “đa giá trị”, giúp nâng cao thu nhập và quảng bá hình ảnh địa phương.
Ông Mẫn chia sẻ thêm, làm nông nghiệp giờ không chỉ để bán sản phẩm, bà con còn muốn mang đến trải nghiệm, giáo dục cho khách về cách làm nông bền vững. Khi du khách hiểu và tin, giá trị sản phẩm sẽ được nâng cao.
Chị Trần Kim Hoa kiểm tra vườn bưởi sản xuất theo hướng nông nghiệp hữu cơ.
Tại thôn Hòn Lay, xã Trung Khánh Vĩnh, chị Trần Kim Hoa được nhiều người biết đến như một điển hình trong việc áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp hữu cơ. Trước đây, chị canh tác bưởi chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, năng suất và chất lượng trái chưa cao. Từ khi tham gia các lớp tập huấn về sức khỏe cây trồng, chị đã thay đổi cách làm, áp dụng quy trình sản xuất hữu cơ một cách bài bản, đem lại hiệu quả cho vườn bưởi.
Chị Hoa cho biết, sau khi được đi học, tôi áp dụng phân sinh học, phân chuồng ủ hoai và kỹ thuật chăm sóc đúng cách. Vườn bưởi xanh tốt hơn, ít sâu bệnh, trái đẹp, ngon và bán được giá cao hơn từ 3.000 – 5.000 đồng/kg so với trước đây”. Không còn dùng thuốc trừ cỏ hóa học, chỉ phát cỏ thủ công, kết hợp bón phân hữu cơ để cải tạo đất. Chị cũng đào hố theo hình chữ X quanh gốc, vừa giữ ẩm mùa khô, vừa thoát nước mùa mưa, giúp đất tơi xốp dần.
Theo chị Hoa, nhờ những thay đổi này, năng suất bưởi tăng đáng kể, chất lượng quả đáp ứng nhu cầu thị trường. Trước kia chỉ bán được khoảng 13.000 đồng/kg, nay có thể đạt 15.000 – 18.000 đồng/kg tùy loại, sản phẩm dễ tiêu thụ, đầu ra ổn định hơn nhiều.
Hiện nay, các xã Khánh Vĩnh, Trung Khánh Vĩnh, Bắc Khánh Vĩnh, Tây Khánh Vĩnh và Nam Khánh Vĩnh (tỉnh Khánh Hòa) có khoảng 600 ha ta bưởi da xanh, phân bố rộng khắp; trong đó, khoảng 330 ha đang cho thu hoạch, sản lượng hơn 1.400 tấn/năm, năng suất bình quân gần 4,5 tấn/ha.
Những mô hình sản xuất áp dụng khoa học kỹ thuật cho thấy, khi nông dân biết kết hợp kiến thức khoa học với sự cần cù, nông sản hữu cơ đã mang lại lợi ích kinh tế, góp phần bảo vệ đất, giữ gìn môi trường và nâng cao sức khỏe cộng đồng. Từ các vùng đất miền núi vốn khó khăn, xã Đông Khánh Sơn, Trung Khánh Vĩnh đang cho thấy sự thay đổi khi nông dân mạnh dạn áp dụng khoa học, hướng đến hữu cơ. Các loại cây trồng sầu riêng, bưởi da xanh đã trở thành sản phẩm chủ lực, góp phần xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống tại vùng miền núi./.
