Với những chuyển động mạnh mẽ từ hoàn thiện thể chế, tăng tốc đầu tư ngân sách đến nâng cấp hạ tầng số, Việt Nam đã ghi dấu ấn rõ nét trên các bảng xếp hạng toàn cầu: Năm 2026 xếp thứ 43/139 nền kinh tế về Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII); tháng 9/2026, tốc độ internet di động và cố định cùng góp mặt trong nhóm 10 quốc gia dẫn đầu trên thế giới.
Đột phá từ quyết tâm chính trị, thể chế và nguồn lực
Tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn các đại biểu Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết: Nhìn lại chặng đường gần hai năm qua, chuyển biến rõ nét và có ý nghĩa nền tảng chính là sự thống nhất cao trong chỉ đạo, điều hành từ Trung ương đến cơ sở. Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu.
Cùng với đó, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 51-KL/TW ngày 17/6/2026 về đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong tình hình mới; Kết luận số 99-KL/TW ngày 28/9/2026 về khai thác, quản trị và bảo vệ không gian tầm thấp phục vụ phát triển đất nước trong tình hình mới.
Ở góc độ lập pháp và điều hành, hành lang pháp lý được khơi thông với tốc độ chưa từng có. Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 193/2025/QH15 ngày 19/2/2025 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Nếu như trước khi có Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngân sách nhà nước bố trí cho khoa học và công nghệ khoảng 12.000 tỷ đồng/năm, thì sau Nghị quyết, con số này đã tăng gấp nhiều lần: năm 2025 đạt 75.000 tỷ đồng, năm 2026 lên tới 95.000 tỷ đồng và dự kiến năm 2027 đạt 120.000 tỷ đồng.
Cũng theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, nguồn lực và cơ chế mới đã nhanh chóng tạo xung lực nâng tầm vị thế quốc gia. Theo Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), Chỉ số GII năm 2026 của Việt Nam tăng 1 bậc lên vị trí 43/139, đứng thứ 3 ASEAN và thứ 2 trong nhóm các nền kinh tế thu nhập trung bình thấp. Trong đó, đầu ra đổi mới sáng tạo xếp thứ 35 (tăng 2 bậc so với năm 2025). Việt Nam tiếp tục dẫn đầu thế giới về tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao và sản xuất sản phẩm sáng tạo, đứng thứ 3 về tỷ trọng nhập khẩu công nghệ cao và thứ 6 về tốc độ tăng trưởng năng suất lao động. Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo cũng tiến lên hạng 50 toàn cầu, tăng 5 bậc so với năm trước.
Trên đường đua trí tuệ nhân tạo (AI), Việt Nam ghi nhận bước tiến dài: xếp thứ 45/195 quốc gia, vùng lãnh thổ trong Chỉ số mức độ sẵn sàng AI của Chính phủ năm 2025 (Oxford Insights, tăng 6 bậc) và tăng 18 bậc để vươn lên vị trí 40/93 trong Chỉ số AI toàn cầu 2025 (The Observer). Những nỗ lực kiến tạo môi trường số còn giúp Việt Nam được Hiệp hội Di động Toàn cầu (GSMA) trao Giải thưởng Lãnh đạo Chính phủ năm 2026.
Đằng sau các thứ hạng ấy là cuộc bứt phá ngoạn mục của hạ tầng viễn thông. Thông qua 6 cuộc đấu giá quyền sử dụng tần số thành công giai đoạn 2024–2026, tổng lượng tài nguyên tần số cấp phép cho doanh nghiệp tăng gần gấp đôi từ 340 MHz lên 640 MHz, đóng góp khoảng 20.000 tỷ đồng cho ngân sách. Theo dữ liệu của Ookla (Hoa Kỳ), tốc độ Internet di động của Việt Nam đã tăng khoảng 4,5 lần, từ 50,9 Mbps (xếp thứ 58 vào tháng 4/2024) lên khoảng 230 Mbps, vươn lên hạng 8 thế giới vào tháng 9/2026. Riêng Hà Nội lọt vào nhóm 5 thành phố có mạng di động nhanh nhất toàn cầu. Tốc độ trung vị internet cố định cũng đạt 297,64 Mbps, nằm trong nhóm 10 nước dẫn đầu. Đến hết quý III/2026, cả nước có 60.034 trạm 5G, phủ sóng tới 93,4% dân số với 27,2 triệu thuê bao, gần gấp đôi chỉ sau chưa đầy một năm.
Không chỉ tăng tốc ở đô thị, kết nối số còn vươn tới những vùng khó khăn nhất. Giai đoạn 2021 đến hết quý III/2026, các nhà mạng đã xóa lõm sóng di động cho 3.513 thôn, bản (riêng năm 2026 hoàn thành 268/483 thôn, bản rà soát). Đến ngày 1/11/2026, internet vệ tinh đã được kích hoạt tại 196 điểm lõm sóng ở vùng địa hình hiểm trở. Trên bình diện quốc tế, tuyến cáp quang đất liền nối tới Singapore do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ cùng 3 cụm máy chủ tên miền gốc quốc tế đặt tại Việt Nam đã góp phần củng cố an toàn và chủ động lưu lượng Internet.
Tăng tốc công nghiệp công nghệ số
Song song với hạ tầng là sự mở rộng khả năng nghiên cứu và sản xuất công nghệ. Theo SCImago, năm 2025 Việt Nam xếp thứ 42 thế giới về số lượng công bố khoa học (18/27 lĩnh vực thuộc top 50), và chỉ trong 10 tháng đầu năm 2026 đã đạt 26.107 công bố trên Scopus, vượt cả năm 2025.
Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng, các trường đại học đóng vai trò nòng cốt khi chiếm 9/10 tổ chức dẫn đầu cả nước, với 61 cơ sở được SCImago xếp hạng tính đến tháng 6/2026. Đáng chú ý, nhiều kết quả nghiên cứu đã được đưa vào sản xuất và xuất khẩu. Trong nông nghiệp, vaccine phòng dịch tả lợn châu Phi do Việt Nam làm chủ công nghệ đã hoàn tất xuất khẩu đơn hàng 300.000 liều sang Philippines vào tháng 10/2026. Trong lĩnh vực bảo mật, Ban Cơ yếu Chính phủ phối hợp với doanh nghiệp trong nước chế tạo thành công chip bảo mật chuyên dụng. Ứng dụng công nghệ hạt nhân ghi nhận bước ngoặt khi Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội được Cơ quan Kiểm dịch động thực vật Hoa Kỳ (APHIS) chứng nhận ngày 6/5/2026, mở đường chiếu xạ vải thiều xuất khẩu sang Mỹ ngay tại miền Bắc, trong khi máy gia tốc tại Hà Nội đã sản xuất dược chất phóng xạ FDG phục vụ chẩn đoán y tế.
Trên quy mô toàn ngành, công nghiệp công nghệ số tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu tăng trưởng. Nếu như năm 2025 chúng ta đạt doanh thu 215 tỷ USD (tăng 36%) và xuất khẩu 172 tỷ USD (tăng 30%) thì chỉ trong 10 tháng đầu năm 2026, doanh thu toàn ngành ước đạt 254,6 tỷ USD (tăng 53%) và xuất khẩu ước đạt 212 tỷ USD (tăng 46,2% so với cùng kỳ).
Trong khu vực công, chuyển đổi số đang đi vào phục vụ trực tiếp người dân và cán bộ, công chức. Ngày 29/7/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1425/QĐ-TTg về Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số.
Đến cuối tháng 9/2026, 37/79 nền tảng số dùng chung quốc gia đã vận hành, 12 nền tảng đang thử nghiệm; 8/12 cơ sở dữ liệu trọng yếu và 70/104 cơ sở dữ liệu theo Nghị quyết số 11/NQ-CP đã đồng bộ về Trung tâm Dữ liệu quốc gia.
Cổng Dịch vụ công quốc gia hiện cung cấp 3.745 thủ tục trực tuyến (2.361 thủ tục toàn trình), cùng khoảng 36,16 triệu chứng thư chữ ký số đã được cấp tính đến tháng 10/2026. Đặc biệt, hai nền tảng AI hỗ trợ công vụ sử dụng mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt do doanh nghiệp trong nước phát triển đã được thử nghiệm miễn phí tại toàn bộ 24 bộ, cơ quan trung ương và 34 địa phương, thu hút khoảng 761.000 tài khoản sử dụng để tra cứu pháp luật, soạn thảo và rà soát văn bản.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng thẳng thắn nhìn nhận sau gần hai năm thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW vẫn còn những điều cần phải tiếp tục khắc phục. Đó là quá trình chuyển hóa chính sách và nguồn lực tài chính thành sản phẩm thực tế vẫn chậm hơn kỳ vọng. Tính đến ngày 30/10/2026, tỷ lệ giải ngân mới đạt 42,12%, trong đó lĩnh vực đổi mới sáng tạo mới đạt 27,98% và chuyển đổi số đạt 29,90%. Các nhiệm vụ công nghệ chiến lược phần lớn vẫn dừng ở khâu tuyển chọn tổ chức chủ trì; hoạt động thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn hạn chế.
Từ những vấn đề nêu trên cho thấy, giai đoạn tới đòi hỏi cần phải có sự chuyển mình quyết liệt hơn từ “ban hành chính sách” sang “tổ chức thực thi đến cùng”. Chỉ khi nút thắt giải ngân, đồng bộ dữ liệu và thương mại hóa công nghệ được tháo gỡ triệt để, nguồn lực lịch sử mà Nghị quyết số 57-NQ/TW mở ra mới thực sự chuyển hóa thành năng suất, sức cạnh tranh và sự thịnh vượng bền vững của quốc gia.
