Từ mô hình chính quyền địa phương hai cấp đến những đổi thay ở vùng biên

Một năm sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, các xã biên giới của tỉnh Tuyên Quang đang ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. Từ những địa bàn xa xôi, giao thông cách trở, địa giới hành chính mở rộng sau sáp nhập, nhiều địa phương đã từng bước vượt qua những khó khăn ban đầu để xây dựng bộ máy hoạt động thông suốt, gần dân hơn. Không chỉ nâng cao chất lượng giải quyết thủ tục hành chính, mô hình mới còn tạo động lực khai thác tiềm năng, phát triển kinh tế - xã hội và giữ vững quốc phòng, an ninh vùng biên.

Vượt khó để chính quyền gần dân hơn

Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở các xã biên giới không đơn thuần là sắp xếp lại bộ máy. Với những địa bàn vùng cao, vùng biên giới như Lao Chải (Tuyên Quang), đây còn là phép thử về năng lực quản trị ở cơ sở khi nhiều nhiệm vụ của cấp huyện được chuyển giao về xã. Địa bàn rộng hơn, dân số đông hơn, khối lượng công việc tăng lên trong khi điều kiện đi lại khó khăn, nhiều thôn bản cách trung tâm hàng chục km, trình độ dân trí không đồng đều. Nếu bộ máy không vận hành thông suốt, chính người dân sẽ là đối tượng chịu tác động đầu tiên.

Thay vì để người dân phải thích nghi với mô hình mới, chính quyền xã Lao Chải lựa chọn cách làm ngược lại: Cán bộ chủ động đến với dân. Từ những bản làng xa trung tâm, cán bộ thường xuyên xuống cơ sở nắm tình hình, tuyên truyền chủ trương, hướng dẫn người dân hoàn thiện hồ sơ, hỗ trợ thực hiện dịch vụ công trực tuyến và giải quyết ngay những vướng mắc phát sinh. Ở nơi hơn 99,6% dân số là đồng bào Mông, Dao và các dân tộc thiểu số, việc bố trí cán bộ sử dụng tiếng dân tộc để tuyên truyền, hướng dẫn cũng giúp rút ngắn khoảng cách trong giao tiếp, để chính sách đến với người dân một cách dễ hiểu, dễ thực hiện.

Ông Lý Tiến Công, Bí thư Đảng ủy xã Lao Chải cho biết, với địa bàn rộng, nhiều thôn bản ở xa trung tâm, xã phân công cán bộ thường xuyên bám cơ sở, đến từng thôn để nắm tình hình, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của người dân và kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc. Xã cũng bố trí cán bộ sử dụng tiếng dân tộc để tuyên truyền, hướng dẫn thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, hỗ trợ người dân giải quyết thủ tục hành chính. Mục tiêu là để người dân hiểu, đồng thuận và được phục vụ thuận lợi nhất.

Nhờ cách làm đó, mô hình chính quyền mới từng bước đi vào cuộc sống. Điều người dân cảm nhận rõ nhất không chỉ là thủ tục được giải quyết nhanh hơn mà còn là sự thay đổi trong thái độ phục vụ của đội ngũ cán bộ cơ sở. Từ chỗ chờ người dân đến, chính quyền chủ động đến với dân; từ quản lý hành chính đơn thuần chuyển sang đồng hành, hỗ trợ và phục vụ.

Anh Bồng Thăng Long, thôn Tả Ván, xã Lao Chải chia sẻ: "Điều khác biệt lớn nhất sau một năm là cán bộ gần dân và trách nhiệm hơn. Những thủ tục trước đây phải đi nhiều nơi thì nay được giải quyết ngay tại xã. Khi hồ sơ chưa đầy đủ, người dân được hướng dẫn cụ thể nên không còn phải đi lại nhiều lần".

Bà Mua Thị Sình, thôn Bản Phùng cho biết, nhiều thủ tục hiện có thể thực hiện trên môi trường điện tử. Người dân được cán bộ hướng dẫn từng bước, kiểm tra hồ sơ ngay khi tiếp nhận nên thời gian giải quyết nhanh hơn, giảm đáng kể chi phí và công sức đi lại.

Thời gian tới, xã Lao Chải tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số, phát huy lợi thế địa phương để phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân dân.

Ở một xã vùng cao, biên giới, thành công của mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ được đo bằng số lượng hồ sơ hay tỷ lệ số hóa mà còn ở việc chính quyền thực sự gần dân hơn, hiểu dân hơn và phục vụ người dân tốt hơn.

Khơi thông động lực phát triển

Nếu xã Lao Chải tạo dấu ấn ở việc nâng cao chất lượng phục vụ thì xã Lũng Cú là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của phân cấp, phân quyền gắn với phát triển kinh tế.

Sau sáp nhập, xã biên giới Lũng Cú có diện tích hơn 95 km2, dân số trên 15.000 người, khối lượng công việc tăng mạnh. Nhiều lĩnh vực như đất đai, xây dựng, đăng ký kinh doanh lần đầu được giao trực tiếp cho cấp xã giải quyết. Để bộ máy nhanh chóng đi vào hoạt động ổn định, Đảng ủy xã tổ chức quán triệt chủ trương, kiện toàn tổ chức, phân công rõ người, rõ việc; thành lập Tổ công nghệ số cấp xã và 37 tổ công nghệ số cộng đồng xuống từng thôn hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Lũng Cú, điều đáng mừng nhất sau một năm là sự đồng thuận của cán bộ, đảng viên và nhân dân. Dù thực hiện tinh gọn bộ máy, sắp xếp lại đội ngũ cán bộ, địa phương không phát sinh đơn thư khiếu nại, tố cáo; các cơ quan nhanh chóng vận hành ổn định, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới. Nhờ đó, Lũng Cú hoàn thành và vượt toàn bộ 19 chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội, trong đó có 11 chỉ tiêu vượt kế hoạch. Thu nhập bình quân đầu người đạt 32 triệu đồng/năm; thu ngân sách từ thuế và phí đạt 4,3 tỷ đồng - mức cao nhất từ trước đến nay.

Điểm nhấn nổi bật là cải cách hành chính. Trung tâm Phục vụ hành chính công của xã được xếp loại xuất sắc, đứng thứ 9 trong 124 xã, phường của tỉnh; 100% hồ sơ được giải quyết đúng và trước hạn. Những thủ tục trước đây phải lên cấp huyện như cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giấy phép xây dựng hay đăng ký hộ kinh doanh đều được giải quyết ngay tại xã.

Anh Trần Xuân Hạnh, người dân thôn Lô Lô Chải cho hay, nhờ các tổ công nghệ số đến tận thôn hướng dẫn cài đặt VNeID, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, nhiều người dân đã có thể tự thực hiện các thủ tục hành chính trên điện thoại mà không phải đi lại nhiều lần.

Không chỉ cải cách hành chính, mô hình chính quyền địa phương hai cấp còn tạo điều kiện để địa phương khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch. Trong năm qua, Lũng Cú đón gần 800 nghìn lượt khách, doanh thu từ du lịch đạt gần 300 tỷ đồng. Danh hiệu "Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2025" dành cho thôn Lô Lô Chải tiếp tục tạo sức hút, mở ra cơ hội phát triển sinh kế cho người dân thông qua các mô hình homestay, dịch vụ trải nghiệm văn hóa và sản phẩm truyền thống.

Chị Vàng Thị Xuyến, chủ Nhà hàng - Homestay Hiển Xuyến cho biết, lượng khách tăng đều giúp nhiều hộ dân có thêm việc làm và thu nhập. Chính quyền hỗ trợ quảng bá, cải thiện hạ tầng, tạo điều kiện thuận lợi về thủ tục để người dân yên tâm đầu tư phát triển du lịch cộng đồng.

Không chỉ riêng Lao Chải, Lũng Cú, tại các xã biên giới của tỉnh Tuyên Quang, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang từng bước phát huy hiệu quả. Tùy điều kiện thực tế, các địa phương đều tập trung đổi mới phương thức điều hành, đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân; đồng thời ưu tiên nguồn lực phát triển hạ tầng, tháo gỡ những điểm nghẽn trong phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững quốc phòng, an ninh và xây dựng khu vực biên giới ngày càng ổn định, phát triển.

Mỗi địa phương có một cách làm khác nhau, nhưng đều hướng tới mục tiêu chung là xây dựng chính quyền tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Sau một năm triển khai, những chuyển biến ở vùng biên Tuyên Quang cho thấy mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền với người dân mà còn tạo động lực mới để phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống đồng bào các dân tộc và góp phần giữ vững chủ quyền nơi biên cương của Tổ quốc…/.