Giữa đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ, nơi thượng nguồn sông Giăng đầy nắng gió, mô hình “Đồng hành cùng ký túc xá vùng biên” của Đồn Biên phòng Môn Sơn (BĐBP Nghệ An) đã và đang trở thành “ngôi nhà thứ hai” ấm áp của những đứa trẻ Đan Lai. Không chỉ là nơi ăn ở, học tập, đây còn là nơi ươm mầm cho những ước mơ, góp phần thay đổi diện mạo giáo dục và củng cố thế trận lòng dân vững chắc nơi biên cương Tổ quốc.

Nỗi trăn trở nơi “vùng lõi” rừng sâu

Ông Lương Văn Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Môn Sơn cho biết: Xã biên giới Môn Sơn (Nghệ An) từ lâu được biết đến là nơi sinh sống duy nhất của tộc người Đan Lai - một dân tộc với tập quán “ngủ ngồi” độc đáo và một lịch sử sinh tồn đầy khắc nghiệt. Nằm sâu trong vùng lõi Vườn quốc gia Pù Mát, hai bản Cò Phạt và Khe Búng là nơi cư ngụ của 248 hộ với hơn 1.000 nhân khẩu. Cho đến tận bây giờ, đa số hộ dân nơi đây vẫn thuộc diện hộ nghèo và đặc biệt khó khăn.

Cái nghèo không chỉ nằm ở thiếu thốn vật chất mà còn bủa vây trong cái khó của con chữ. Địa hình chia cắt, giao thông cách trở, từ bản ra đến trung tâm xã phải mất nhiều giờ đi thuyền trên sông Giăng hoặc băng rừng lội suối. Đối với các em học sinh tiểu học, việc bám trường đã khó, thì với lứa tuổi THCS, quãng đường đến chữ càng thêm gian nan.

Trước năm 2022, một thực trạng đáng buồn thường xuyên diễn ra, đó là nhiều em sau khi học hết tiểu học đã chọn cách ở nhà đi rẫy, lấy chồng, lấy vợ sớm thay vì tiếp tục bậc THCS. Nguyên nhân không chỉ bởi đường xa, mà còn vì điều kiện sinh hoạt tại trung tâm thiếu thốn, sự quan tâm của gia đình đối với việc học còn hạn chế do gánh nặng mưu sinh. Câu hỏi: "Làm thế nào để trẻ em Đan Lai không bỏ học?" luôn là nỗi trăn trở canh cánh trong lòng cấp ủy, chính quyền địa phương và các chiến sĩ biên phòng.

Trung tá Hoàng Ngọc Bình, Chính trị viên Đồn Biên phòng Môn Sơn cho biết: Thực hiện chủ trương của Đảng và Quân đội về việc nâng cao dân trí cho đồng bào dân tộc thiểu số, tháng 10/2022, Đồn Biên phòng Môn Sơn đã đưa ra một quyết định mang tính đột phá: Tham mưu và trực tiếp triển khai mô hình “Đồng hành cùng ký túc xá vùng biên” tại Trường THCS Môn Sơn.

Mô hình này không đơn thuần là việc hỗ trợ cơ sở vật chất, mà là một sự gắn kết chặt chẽ giữa bốn bên: Đồn Biên phòng - Nhà trường - Chính quyền - Gia đình. Để mô hình đi vào thực chất, Đồn Biên phòng Môn Sơn đã cử một Tổ công tác gồm 3 cán bộ dày dặn kinh nghiệm trong công tác vận động quần chúng trực tiếp vào ăn, ở và sinh hoạt cùng các em tại ký túc xá.

Kể từ đó, chế độ sinh hoạt của những đứa trẻ vùng cao bắt đầu thay đổi theo kỷ luật quân đội nhưng đầy ắp tình thương. Hằng ngày, đúng 5 giờ sáng, tiếng còi của các chú bộ đội vang lên báo thức các em tập thể dục, vệ sinh cá nhân. Từ việc gấp chăn màn vuông vức như “bao diêm”, cách sắp xếp bát đũa ngăn nắp, đến việc tự học đúng giờ, tất cả đều được các chiến sĩ biên phòng hướng dẫn tỉ mỉ.

Trung tá Phan Văn Thắm, Đội vận động quần chúng, Đồn Biên phòng Môn Sơn chia sẻ: “Những ngày đầu, các em còn nhút nhát, thói quen sinh hoạt còn tự do. Chúng tôi phải vừa làm thầy, vừa làm cha, vừa làm bạn. Thấy các em tiến bộ từng ngày, biết tự lập, biết yêu thương nhau, đó là phần thưởng lớn nhất của người lính biên phòng”.

Lan tỏa yêu thương và nguồn lực cộng đồng

Để các em yên tâm học tập, Đồn Biên phòng Môn Sơn đã huy động mọi nguồn lực để cải thiện điều kiện sống. Ký túc xá hiện nay được đầu tư bài bản với phòng ngủ khép kín, khu học tập riêng, khu vệ sinh sạch sẽ và sân chơi thể thao.

Bên cạnh chế độ hỗ trợ ít ỏi của Nhà nước, Đồn Biên phòng Môn Sơn đã tận dụng quỹ đất để tăng gia sản xuất, cung cấp thêm rau xanh, thực phẩm sạch cho bữa ăn của các em. Không dừng lại ở đó, hình ảnh những chiến sĩ biên phòng chăm lo cho trẻ em Đan Lai đã lay động trái tim của nhiều tổ chức, doanh nghiệp và nhà hảo tâm. Thông qua sự kết nối của Đồn, hàng loạt chương trình như “Tết ấm biên cương”, “Trung thu cho em” hay các đợt tặng sách vở, xe đạp đầu năm học đã được tổ chức thường xuyên.

Tính đến nay, tổng trị giá các nguồn lực xã hội hóa mà Đồn Biên phòng Môn Sơn kết nối được đã lên tới hàng trăm triệu đồng, góp phần xây dựng nhà Đại đoàn kết cho các hộ đặc biệt khó khăn có con em đang theo học, tạo nên một hậu phương vững chắc để các em vững bước đến trường.

Sau gần 4 năm bền bỉ triển khai, mô hình “Đồng hành cùng ký túc xá vùng biên” đã gặt hái được những kết quả vượt mong đợi. Đồn Biên phòng Môn Sơn đã hỗ trợ trực tiếp cho 294 lượt học sinh Đan Lai. Tình trạng học sinh bỏ học giữa chừng tại Trường THCS Môn Sơn gần như không còn. Quan trọng hơn cả là sự chuyển biến về chất lượng giáo dục.

Em Vi La Bảo, nhà ở Bản Búng, học sinh lớp 9 Trường THCS Môn Sơn cho biết; “Lúc đầu về ký túc xá ở em không quen. Dần dần được các chú Bộ đội Biên phòng hướng dẫn cách sinh hoạt nề nếp, ăn ở, học tập đúng giờ, em và các bạn là người Đan Lai hàng ngày không còn cảnh thiếu ngủ hay sự tự ti vì mặc cảm nghèo khó”.

Giờ đây, các em học sinh người Đan Lai không còn tự tin nữa và năng động hơn nhiều. Số lượng học sinh khá, giỏi tăng lên theo từng năm. Đặc biệt, đã có 10 em tiếp tục theo học bậc THPT và 6 em theo học các trường nghề. Đây chính là những "hạt giống đỏ", là nguồn nhân lực tương lai để quay trở lại xây dựng bản làng Cò Phạt, Khe Búng ngày càng giàu đẹp.

Mô hình này đã các em hình thành những kỹ năng sống tự lập, tinh thần kỷ luật và ý thức cộng đồng. Các em không chỉ học chữ, mà còn học cách làm người, cách bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc mình trong môi trường hiện đại.

Trung tá Hoàng Ngọc Bình cho biết: Từ thực tiễn triển khai mô hình trên, Đồn Biên phòng Môn Sơn đã rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu cho công tác dân vận vùng biên, đó là phải có sự quyết tâm chính trị cao từ cấp ủy, chỉ huy và sự bám sát thực tiễn địa bàn. Phương châm “Đồn là nhà, biên giới là quê hương, đồng bào các dân tộc là anh em ruột thịt” phải được cụ thể hóa bằng những hành động thiết thực. Phát huy sức mạnh đoàn kết, phối hợp nhịp nhàng giữa nhà trường và lực lượng biên phòng đã tạo ra một môi trường giáo dục toàn diện, khép kín từ học tập đến sinh hoạt. Sự gương mẫu, tận tụy đã lan tỏa hình ảnh người lính biên phòng như những người cha của các em, trực tiếp đồng hành, chia sẻ từng bữa ăn, giấc ngủ, tạo dựng niềm tin tuyệt đối từ phía phụ huynh và học sinh. Chủ động huy động nguồn lực xã hội hóa để đảm bảo tính bền vững và lâu dài cho mô hình, giảm bớt gánh nặng cho ngân sách nhà nước.

Mô hình “Đồng hành cùng ký túc xá vùng biên” tại Đồn Biên phòng Môn Sơn không chỉ đơn thuần là một sáng kiến giáo dục. Đó là minh chứng sống động cho tình đoàn kết quân - dân cá nước, là biểu tượng của tinh thần trách nhiệm và lòng nhân ái của người lính Bộ đội Cụ Hồ.

Mỗi ánh đèn khuya tại ký túc xá Trường THCS Môn Sơn, mỗi trang sách mở ra trong bàn tay của những đứa trẻ Đan Lai hôm nay, chính là một viên gạch xây dựng nên "thế trận lòng dân" vững chắc. Khi dân trí được nâng cao, khi giới trẻ vùng biên có khát vọng vươn lên, đó chính là nền tảng quan trọng nhất để bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ và an ninh biên giới quốc gia.

Câu chuyện về những “người cha” mang quân hàm xanh và những đứa trẻ Đan Lai giữa đại ngàn Pù Mát sẽ còn viết tiếp những chương mới đầy hy vọng, khẳng định rằng: Nơi nào có tình thương và trách nhiệm, nơi đó ánh sáng của tri thức sẽ đẩy lùi bóng tối của nghèo nàn và lạc hậu.