Với quyết tâm nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp và cải thiện đời sống người dân, tỉnh Lai Châu đang tích cực đẩy mạnh phát triển kinh tế tập thể gắn với sản xuất nông nghiệp an toàn. Nhiều mô hình hợp tác xã hoạt động hiệu quả đã và đang trở thành điểm tựa vững chắc cho hàng nghìn hộ dân vùng cao, góp phần quan trọng vào công cuộc xóa đói giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới trên vùng biên cương phía Tây Bắc của Tổ quốc.

Biến tiềm năng thành lợi thế

Lai Châu là tỉnh miền núi biên giới phía Bắc với địa hình chia cắt phức tạp, dân số chủ yếu là đồng bào các dân tộc thiểu số sinh sống bằng sản xuất nông, lâm nghiệp. Do đó, kinh tế tập thể, nòng cốt là các hợp tác xã nông nghiệp được xác định là một trong những giải pháp nhằm tổ chức lại sản xuất, ứng dụng kỹ thuật tiên tiến, mở rộng thị trường tiêu thụ và nâng cao thu nhập bền vững cho nông dân. Thực hiện Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể trong giai đoạn mới, tỉnh Lai Châu đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển hợp tác xã, đặc biệt chú trọng định hướng sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn, hướng tới giá trị gia tăng cao hơn.

Toàn tỉnh Lai Châu hiện có 330 tổ hợp tác với hơn 2.850 thành viên, thu nhập bình quân của thành viên đạt 65,9 triệu đồng/người/năm; 446 hợp tác xã thu hút hơn 8.070 thành viên và người lao động, 2 Quỹ tín dụng nhân dân. Các hợp tác xã và tổ hợp tác đã thu hút và tạo việc làm ổn định cho trên 6.000 lao động có thu nhập ổn định, bình quân đạt 72,5 triệu đồng/năm.

Thông qua hoạt động liên kết sản xuất và tiêu thụ, các hợp tác xã trong tỉnh đã kết nối khoảng 1.800 hộ thành viên và hộ liên kết, giúp bà con từng bước thay đổi phương thức canh tác, tham gia vào chuỗi sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Đây là kết quả của quá trình tái cơ cấu mạnh mẽ, khi nhiều hợp tác xã đã mạnh dạn chuyển đổi mô hình, không còn dừng lại ở việc làm dịch vụ hỗ trợ đơn thuần mà chủ động tham gia vào chuỗi giá trị sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Ông Nguyễn Quang Hải, Phó Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã tỉnh Lai Châu cho biết, thời gian qua, đơn vị đã phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành và địa phương để hỗ trợ các hợp tác xã chuyển dịch sang sản xuất nông nghiệp an toàn, có chứng nhận. Đây không chỉ là xu hướng thị trường mà còn là yêu cầu tất yếu để nâng cao sức cạnh tranh của nông sản Lai Châu trong điều kiện hội nhập. Quan trọng hơn, sản xuất an toàn chính là bảo vệ sức khỏe của bà con nông dân và người tiêu dùng. Do đó, tỉnh đặc biệt chú trọng đến vấn đề này nhằm đưa nông sản Lai Châu ngày càng vươn xa, gắn với đảm bảo an toàn thực phẩm.

Theo ông Nguyễn Quang Hải, Liên minh Hợp tác xã tỉnh đã tổ chức hàng chục lớp tập huấn kỹ thuật sản xuất VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ cho thành viên các hợp tác xã; kết nối với các tổ chức chứng nhận để hỗ trợ hợp tác xã hoàn thiện hồ sơ, thủ tục; đồng thời xây dựng kênh truyền thông quảng bá, kết nối tiêu thụ sản phẩm tại các hội chợ, sàn thương mại điện tử và hệ thống siêu thị nội tỉnh lẫn ngoại tỉnh.

Những mô hình sản xuất an toàn tiêu biểu

Trong các mô hình kinh tế tập thể của Lai Châu hiện nay nổi lên là Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Bình Lư (xã Bình Lư), được thành lập năm 2018 với 12 hộ thành viên. Từ những ngày đầu tạo dựng khó khăn, đến nay, Hợp tác xã đi vào ổn định, tạo việc làm cho hàng chục lao động địa phương. Nguyên liệu dong được thu mua từ vùng trồng trong xã, giúp tiêu thụ ổn định đầu ra cho nông dân và duy trì sản xuất nông nghiệp bền vững, với tổng doanh thu hàng tỉ đồng/tháng. Đặc biệt, sản phẩm Miến dong Bình Lư được công nhận OCOP 3 sao từ năm 2020.

Chị Bùi Thị Hồng Thu, thành viên Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Bình Lư chia sẻ, từ khi sản phẩm của Hợp tác xã được xây dựng thương hiệu và đạt chứng nhận OCOP, việc tiêu thụ thuận lợi hơn rất nhiều. Chị thường xuyên mang sản phẩm tham gia các hội chợ, sự kiện xúc tiến thương mại trong và ngoài tỉnh để quảng bá, giới thiệu đến người tiêu dùng. Qua mỗi lần tham gia, sản phẩm không chỉ được nhiều khách hàng biết đến hơn mà còn nhận được những phản hồi tích cực về chất lượng và mẫu mã. Nhiều đối tác, cửa hàng đã chủ động liên hệ để tìm hiểu và đặt hàng lâu dài. Đặc biệt, lượng khách hàng quen ngày càng ổn định, đầu ra cho sản phẩm được mở rộng, giúp các thành viên Hợp tác xã yên tâm đầu tư sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng thêm thu nhập cho gia đình.

Bí thư Đảng ủy xã Bình Lư Nguyễn Tiến Thịnh cho biết, địa phương xây dựng chuyên đề hỗ trợ phát triển thương hiệu sản phẩm, tiến tới hình thành làng nghề trên nền tảng số. Xã đã tổ chức các phiên livestream trên các nền tảng mạng xã hội, thu hút lượng mua lớn; đồng thời định hướng để hợp tác xã kết hợp du lịch trải nghiệm, cả trực tiếp và trực tuyến.

Là một trong những mô hình sản xuất an toàn tiêu biểu của tỉnh Lai Châu, những năm qua, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Dũng Long (xã Than Uyên) thực hiện theo chuỗi liên kết hàng hóa với tổ hợp tác tại các bản để sản xuất lúa chất lượng cao Séng Cù. Từ giống lúa bản địa năng suất thấp, Séng Cù đang từng bước trở thành sản phẩm OCOP 4 sao mang thương hiệu riêng của Lai Châu.

Theo chia sẻ của ông Nguyễn Hồng Hạnh, Giám đốc Công ty, nhiều năm trước, dù Séng Cù đã nổi tiếng nhưng việc sản xuất vẫn còn nhỏ lẻ, manh mún. Người dân trồng theo kinh nghiệm truyền thống, mạnh ai nấy làm nên sản lượng không ổn định, chất lượng thiếu đồng đều. Từ khi Công ty phối hợp các bản tập huấn cho bà con bài bản, canh tác theo tiêu chuẩn hữu cơ, không dùng hóa chất độc hại, ruộng lúa khỏe mạnh hơn, gạo ngon hơn và bán được giá cao hơn rất nhiều.

Để hình thành vùng trồng tập trung, thay vì ký kết riêng lẻ với từng hộ, doanh nghiệp làm việc với đại diện các nhóm hộ nhằm tạo sự đồng bộ trong sản xuất. Hiện hàng trăm hộ dân đã tham gia chuỗi liên kết sản xuất lúa Séng Cù với doanh nghiệp, được hỗ trợ 100% giống, 50% phân bón và hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc. Quan trọng hơn, doanh nghiệp cam kết bao tiêu sản phẩm với giá cao và ổn định. Điều này giúp bà con yên tâm giữ giống lúa truyền thống thay vì chạy theo các giống lúa ngắn ngày cho năng suất cao nhưng chất lượng thấp hơn.

Chính sách hỗ trợ - Đòn bẩy quan trọng

Bên cạnh hỗ trợ tài chính, các sở, ngành liên quan của tỉnh thường xuyên phối hợp tổ chức tập huấn, chuyển giao khoa học, kỹ thuật cho hợp tác xã; hỗ trợ xây dựng nhãn hiệu, đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý; kết nối doanh nghiệp thu mua với các hợp tác xã thông qua các hội nghị xúc tiến đầu tư, hội chợ nông sản. Đặc biệt, Chương trình OCOP (mỗi xã một sản phẩm) đã trở thành công cụ đắc lực giúp các hợp tác xã chuẩn hóa sản phẩm, nâng cao thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ. Đến nay, toàn tỉnh Lai Châu đã có 191 sản phẩm OCOP của 98 chủ thể.

Để tạo nền tảng vững chắc cho kinh tế tập thể phát triển, tỉnh Lai Châu đã ban hành các chính sách hỗ trợ thiết thực, trong đó nổi bật là Nghị quyết của HĐND tỉnh về hỗ trợ phát triển hợp tác xã nông nghiệp giai đoạn 2021-2025. Theo đó, mỗi hợp tác xã mới thành lập được hỗ trợ một lần 100 triệu đồng để đầu tư cơ sở vật chất; hợp tác xã có sản phẩm đạt chứng nhận VietGAP, hữu cơ được hỗ trợ 50-100% chi phí chứng nhận và tái chứng nhận; hợp tác xã đầu tư nhà xưởng, kho lạnh bảo quản nông sản được hỗ trợ tối đa 50% kinh phí, không quá 500 triệu đồng/dự án.

Ông Nguyễn Biên Cương, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã tỉnh Lai Châu cho biết, đơn vị đang đẩy mạnh xây dựng mô hình liên kết theo chuỗi giá trị, kết nối nhiều hợp tác xã nhỏ lại với nhau thành tổ hợp tác có quy mô đủ lớn để ký kết hợp đồng với doanh nghiệp và nhà phân phối lớn. Đơn vị đặt mục tiêu có ít nhất 30 sản phẩm hợp tác xã đạt chứng nhận sản xuất an toàn và tham gia được vào chuỗi cung ứng có hợp đồng dài hạn.

Phát triển kinh tế tập thể gắn với sản xuất nông nghiệp an toàn đang ngày càng khẳng định là hướng đi đúng đắn, phù hợp với điều kiện thực tiễn và xu thế thị trường. Với lợi thế về khí hậu, thổ nhưỡng và các giống cây trồng, vật nuôi đặc thù mang bản sắc vùng cao, Lai Châu hoàn toàn có cơ sở để xây dựng những thương hiệu nông sản sạch có giá trị cao, tạo ra nguồn thu nhập bền vững cho hàng vạn hộ nông dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, rất cần sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ hơn nữa của các cấp chính quyền trong việc hoàn thiện thể chế, tăng cường nguồn lực hỗ trợ; sự năng động, sáng tạo của đội ngũ lãnh đạo hợp tác xã; và trên hết là niềm tin, sự gắn kết của mỗi thành viên, là những người nông dân đang từng ngày, từng vụ xây dựng những cánh đồng xanh, những vườn chè sạch…trên mảnh đất Lai Châu./.