Những ngày này, vườn quýt của người dân ở bản Muông Yên, bản Hùn, bản Hôm thuộc phường Chiềng Cơi, tỉnh Sơn La đang vào thời kỳ chín rộ. Những chùm quả trĩu cành, vàng óng, tỏa hương thơm dịu nhẹ, báo hiệu một mùa bội thu, no ấm đối với các hộ trồng quýt nơi đây.
Quýt Chiềng Cơi là giống quýt bản địa, được người dân thuộc xã Chiềng Cọ (trước đây) gìn giữ và canh tác tự nhiên qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, do không tập trung đầu tư chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh đúng quy trình kỹ thuật dẫn đến năng suất, chất lượng không ổn định nên chưa có sức cạnh tranh trên thị trường. Những năm gần đây, chính quyền địa phương đã tích cực hỗ trợ, hướng dẫn người dân cải tạo, chăm sóc vườn quýt. Nhờ đó, năng suất, chất lượng ngày càng nâng lên, bước đầu mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho đồng bào dân tộc thiểu số.
Điểm đặc trưng làm nên thương hiệu chính là quả quýt có hình tròn dẹt, khi chín vỏ có màu vàng, múi mọng nước, vị thanh, chua nhẹ và hương thơm rất đặc trưng. Ngoài ra, giống quýt này có thể trồng được ở những nơi có độ dốc lớn, khả năng chịu sâu bệnh, sương muối tốt.
Anh Lù Văn Bang, bản Muông Yên, phường Chiềng Cơi (Sơn La) thu hoạch quýt để cung ứng ra thị trường.
Là một trong những hộ trồng quýt lâu năm ở bản Muông Yên, gia đình anh Lù Văn Bang luôn áp dụng kỹ thuật tỉa cành, tạo tán, sử dụng phân bón hữu cơ thay thế phân hóa học. Cùng đó, anh Bang cũng tự làm các loại thuốc sinh học từ nguyên liệu tự nhiên như tỏi, ớt.. tạo dung dịch để phòng trừ các loại sâu bệnh, nấm gây hại cho cây hiệu quả và an toàn.
Với gần 2.000 m2 trồng quýt, niên vụ 2025, gia đình anh Bang dự kiến thu hoạch khoảng 3,5 tấn quả. Quýt sau khi thu hoạch sẽ được thương lái đến tận nơi thu mua, với giá khoảng từ 35-40 nghìn đồng/kg. Cây quýt đang trở thành cây trồng chính giúp mang lại nguồn thu nhập cao, ổn định cho gia đình anh.
Anh Bang chia sẻ, đây là giống quýt bản địa, được trồng, chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật để đảm bảo là nguồn thực phẩm sạch. Do đó, vào vụ thu hoạch hàng năm, các thương lái tại Yên Bái và Hà Nội hay đến tham quan, trải nghiệm rồi thu mua tại vườn. Trung bình một năm gia đình thu được từ 3-4 tấn quả, có nguồn thu nhập ổn định. Thời gian tới, gia đình tiếp tục đầu tư chăm sóc để quýt có năng suất, chất lượng cao hơn nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường, tăng giá trị sản phẩm.
Ngoài việc chờ thương lái đến thu mua, nhiều hộ dân trồng quýt còn chủ động quảng bá sản phẩm trên các nền tảng mạng xã hội, kết hợp mở vườn đón khách tham quan, trải nghiệm. Nhờ đó, giống quýt bản địa này càng được nhiều người biết đến, góp phần đảm bảo đầu ra, nâng cao giá trị sản phẩm, tăng thu nhập cho người dân.
Chị Quàng Thị Hảo, bản Muông Yên cho hay, gia đình hiện có khoảng 1.000 m2 đất trồng được 50 gốc quýt, sản lượng trung bình khoảng 2,5 tấn đến 3 tấn/năm. Thời kỳ quýt chuẩn bị chín rộ, chị Hảo chụp ảnh, quay clip để đăng tải lên trang mạng của cá nhân nên cũng được nhiều người biết và đến tham quan, trải nghiệm giúp tạo thêm nguồn thu nhập cho gia đình. Việc du khách đến trải nghiệm, chụp ảnh cũng giúp quảng bá cho sản phẩm quýt của địa phương. Đôi khi, quýt của gia đình chị Hảo và các hộ dân còn không đủ để đáp ứng nhu cầu của thị trường, khách hàng.
Khách tham quan, trải nghiệm vườn quýt ở bản Muông Yên, phường Chiềng Cơi.
Hiện nay, nhiều bạn trẻ, du khách cũng tìm đến Chiềng Cơi để trải nghiệm không gian vườn quýt và lưu lại những hình ảnh đẹp, góp phần lan tỏa hình ảnh quýt bản địa trên các nền tảng mạng xã hội. Sinh viên Trường Đại học Tây Bắc (tỉnh Sơn La) Quàng Thị Như Quỳnh cho biết, em biết đến vườn quýt qua thông tin trên mạng xã hội. Thấy rất đẹp và thích thú, em đến để lưu lại những tấm hình đẹp làm kỷ niệm và mong muốn quảng bá và tiêu thụ sản phẩm quýt của địa phương.
Phường Chiềng Cơi hiện có gần 14 ha quýt bản địa, được các hộ dân trồng xem canh, tập trung ở các bản Ngoại, Muông Yên, Hùn và Ót Nọi... Địa phương xác định quýt là một trong những cây trồng giúp người dân vươn lên xóa đói, giảm nghèo. Thay vì mở rộng diện tích, chính quyền địa phương định hướng các hộ dân đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật, canh tác theo hướng hữu cơ, VietGAP, gắn sản xuất với xây dựng thương hiệu quýt và phát triển du lịch trải nghiệm. Cây quýt không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định mà còn mở ra hướng phát triển bền vững cho loại cây trồng đặc sản của phường Chiềng Cơi nói riêng, tỉnh Sơn La nói chung./.
