Xã biên giới Pa Tần (Lai Châu) được sáp nhập từ 3 xã gồm: Pa Tần, Nậm Ban, Trung Chải. Đây là xã vùng cao biên giới không chỉ có núi non hùng vĩ mà còn là nơi sinh sống lâu đời của nhiều đồng bào dân tộc thiểu số như: Mông, Mảng, Thái... Vì vậy, việc đưa tiếng Việt - "ngôn ngữ thứ hai" thành ngôn ngữ chính khi trẻ đến trường được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng của giáo dục địa phương.
Xóa rào cản
Là một trong những điểm sáng về giảng dạy tiếng Việt cho trẻ em người dân tộc thiểu số, những năm qua, Trường Mầm non Trung Chải (xã Pa Tần) đã và đang tích cực triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để tăng cường tiếng Việt cho trẻ. Qua đó, góp phần giúp các em được phát triển toàn diện, nâng cao khả năng giao tiếp tiếng Việt; đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục, giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số tại địa phương.
Thực hiện Đề án của Chính phủ về "Tăng cường tiếng Việt cho trẻ em mầm non, học sinh tiểu học vùng dân tộc thiểu số", Trường Mầm non Trung Chải đã có nhiều phương pháp sáng tạo, nhiều mô hình hay, cách làm hiệu quả, sinh động, gần gũi với đời sống văn hóa bản địa của học sinh. Các đồ dùng, đồ chơi, nông cụ, công cụ, dụng cụ để học tập, giảng dạy hay trang trí trong lớp học được các giáo viên gắn tên cụ thể, rõ ràng để các em dễ nhận biết, dễ tiếp thu và dễ nhớ. Cùng với đó, các em thường xuyên được luyện đọc, luyện nói, luyện viết một cách tích cực, vui vẻ, tự nhiên để tăng cường ngôn ngữ và khả năng giao tiếp hằng ngày, giúp trẻ tự tin vững bước vào môi trường mới.
Việc tăng cường tiếng Việt và học các số đếm tự nhiên giúp cho trẻ tự tin khi đến lớp.
Đối với trẻ em vùng cao, đặc biệt là tại các bản làng xa xôi của xã Pa Tần, trước khi đến trường, các em chủ yếu giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ (tiếng Mông, Mảng, Dao, Thái...). Việc bước vào môi trường mầm non với ngôn ngữ phổ thông là một rào cản không hề nhỏ đối với các em. Hiểu rõ điều này, Ban Giám hiệu Trường Mầm non Trung Chải xác định việc tăng cường tiếng Việt không chỉ là nhiệm vụ dạy học, mà còn là quá trình giúp trẻ hòa nhập, phát triển toàn diện và cũng là tiền đề cho học sinh bước vào lớp 1.
Không chỉ dừng lại ở những con chữ khô khan, tiếng Việt tại Trường Mần non Trung Chải được triển khai qua từng giờ học trên lớp, hoạt động góc, các trò chơi dân gian, khu bảo tồn không gian văn hóa các dân tộc, hay trong từng bữa ăn, giấc ngủ của trẻ. Mục tiêu cao nhất là giúp trẻ có kỹ năng cơ bản trong việc nghe, nói, đọc, viết (ở mức độ làm quen). Một trong những điểm nhấn ấn tượng tại Trường Mầm non Trung Chải là không gian trong các lớp học được trang trí gần gũi với các từ phổ thông gắn với thiên nhiên, môi trường sống.
Ngoài những giờ học trên lớp, trẻ còn được tiềm hiểu về không gian văn hóa của các dân tộc mình.
Với sự khéo léo của các cô giáo vùng cao, không gian bảo tồn văn hóa của các dân tộc được sắp xếp khoa học với nhiều đồ dùng quen thuộc trong cuộc sống. Mọi vật dụng hàng ngày, từ cái bát, đôi đũa đến những nông cụ sản xuất như cái gùi, cái cuốc, hay các nhạc cụ dân tộc, sản phẩm nông sản gắn với đời sống hàng ngày đều được dán nhãn ghi tên bằng tiếng Việt. Việc gắn tên cụ thể, rõ ràng, giúp trẻ hình thành phản xạ tự nhiên khi nhìn vào vật thể là nhớ đến tên gọi.
Học sinh thường xuyên được tham gia các hoạt động ngoài trời với các điệu múa dân ca của các dân tộc trên địa bàn hát bằng tiếng Việt.
Cô Quàng Thị Thanh, một giáo viên giàu kinh nghiệm của trường, chia sẻ: Để tăng cường tiếng Việt cho trẻ, giáo viên trong trường đã gắn chữ trên tất cả đồ dùng học tập trong lớp, ngoài sân để giúp các em dễ tiếp thu, dễ nhớ hơn; thực hiện các hoạt động mô phỏng đời sống sản xuất của cha ông nhưng hoàn toàn giao tiếp bằng tiếng Việt. Đáng mừng là khi trẻ thấy những vật dụng giống hệt ở nhà mình nhưng được gọi tên bằng tiếng Việt, các em đã cảm thấy gần gũi hơn, không còn sợ sệt hay bỡ ngỡ nữa. Ngoài ra, giáo viên còn tổ chức các hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian để các em có điều kiện giao tiếp nhiều hơn, khơi dậy niềm yêu thích học tập của các em; hướng dẫn phụ huynh tăng cường giao tiếp với các em khi ở nhà…
Đồng bộ các giải pháp
Để tăng cường tiếng Việt, giáo viên nhà trường đã xây dựng không gian văn hóa của các dân tộc sinh sống trên địa bàn để giới thiệu những bộ trang phục truyền thống của các dân tộc.
Một bài toán khó đối với các trường vùng cao là làm sao để tăng cường tiếng Việt nhưng không làm mai một bản sắc văn hóa dân tộc. Tại trường Mầm non Trung Chải, câu trả lời nằm ở sự kết hợp hài hòa. Các cô giáo thường xuyên tổ chức các tiết học kể chuyện, đọc thơ dựa trên các tích truyện dân gian của người Mông, Mảng, Thái, đã được biên dịch sang tiếng Việt. Đặc biệt, nhà trường phối hợp với phụ huynh khi cho trẻ đến trường khuyến khích mặc các bộ trang phục truyền thống trong các ngày lễ hội, thực hiện các điệu múa đặc trưng của dân tộc mình trên nền nhạc hoặc lời dẫn bằng tiếng Việt. Cách làm này không chỉ giúp trẻ thêm yêu ngôn ngữ tiếng Việt mà còn tự hào về cội nguồn của mình. Giáo dục ngôn ngữ lúc này đóng vai trò như một sợi dây gắn kết, giúp văn hóa truyền thống lan tỏa rộng hơn thông qua phương tiện giao tiếp chung.
Để có được những kết quả tích cực, không thể không nhắc đến sự hy sinh và tâm huyết của đội ngũ giáo viên nhà trường. Đa số thầy cô giáo đều phải tự học thêm tiếng dân tộc, để có thể giao tiếp cơ bản với phụ huynh và hỗ trợ trẻ trong những ngày đầu đến lớp. Công tác vận động học sinh ra lớp cũng là một hành trình gian nan, nhất là vào dịp đầu năm học mới hay những dịp lễ Tết truyền thống của các dân tộc. Các thầy cô phải đi đến từng bản, phối hợp với các cấp chính quyền vận động, giải thích cho phụ huynh hiểu tầm quan trọng của việc cho con em đến trường theo đúng độ tuổi để học thạo tiếng Việt. Nhờ sự kiên trì, tỷ lệ chuyên cần của trường luôn duy trì ở mức cao.
Các sản vật nông sản được giáo viên của trường gắn tên bằng tiếng Việt giúp các em có thêm kỹ năng biết về ngôn ngữ gần gũi với đời sống hàng ngày.
Sau nhiều năm triển khai đồng bộ các giải pháp dạy tiếng Việt, chất lượng giáo dục tại Trường Mầm non Trung Chải có sự chuyển biến rõ rệt. Đến đầu năm 2026, phần lớn trẻ 5 tuổi tại trường đã có khả năng giao tiếp bằng tiếng Việt, biết đọc bảng chữ cái và các con số cơ bản. Sự rụt rè, nhút nhát ban đầu của các cháu dần dần nhường chỗ cho sự mạnh dạn phát âm, đọc những chữ cái, con số, giao tiếp nhiều hơn với các cô giáo và các bạn trong lớp.
Cô giáo Đặng Thị Tuyết Mai, Phó Hiệu trưởng Trường Mầm non Trung Chải cho biết, để triển khai hiệu quả Đề án tăng cường tiếng Việt cho trẻ, Ban Giám hiệu nhà trường đã xây dựng kế hoạch thực hiện hàng năm, nâng cao nhận thức và bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ giáo viên, đổi mới phương pháp giảng dạy, tặng cường tiếng Việt qua các hoạt động hàng ngày. Thời gian tới, nhà trường tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy. Các phần mềm học tiếng Việt sinh động sẽ được đưa vào các điểm bản khó khăn, để trẻ em vùng biên giới không bị tụt hậu so với vùng xuôi. Nhà trường cũng sẽ tăng cường phối hợp với gia đình của trẻ, tạo môi trường tiếng Việt xuyên suốt từ trường về nhà.
Không gian trong lớp học được các giáo viên trang trí với các bộ trang phục truyền thống gắn với đời sống hàng ngày của học sinh.
Tiếng Việt tại vùng cao biên giới Lai Châu không chỉ là một môn học, còn là cầu nối để các em nhỏ chạm tay vào ước mơ. Những nỗ lực của tập thể sư phạm Trường Mầm non Trung Chải chính là những "viên gạch hồng", góp phần xây dựng tương lai tươi sáng cho vùng đất biên viễn cực Tây của Tổ quốc./.
