Lào Cai đang bước vào dịp cao điểm tổ chức chuỗi hoạt động kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026), trong đó có “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”; triển khai hỗ trợ xóa nhà tạm, nhà dột nát cho con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học; thăm hỏi, động viên và tặng quà các gia đình chính sách, người có công tiêu biểu tại các địa phương...
Xoa dịu nỗi đau chiến tranh
Ngày 16/7, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Lào Cai đã bàn giao 821 mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin cho Viện Pháp y Quốc gia để giám định ADN, phục vụ công tác xác định danh tính liệt sĩ. Đại tá Hoàng Văn Toàn, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai cho biết, việc bàn giao mẫu hài cốt là một trong những nội dung quan trọng thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” còn thiếu thông tin; góp phần đẩy nhanh tiến độ giám định ADN, từng bước xác định danh tính các liệt sĩ chưa biết tên.
Để có được thành quả trên là chuỗi ngày cán bộ, chiến sĩ Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai huy động mọi nguồn lực tập trung khai quật được 1.251 phần mộ liệt sĩ tại 16 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn toàn tỉnh. Tại điểm cao 350, thôn Đồng Quang, xã Bát Xát, dưới cái nắng “cháy da”, hàng chục cán bộ, chiến sĩ miệt mài đào bới, cẩn trọng gạt từng lớp đất, bới từng gốc cây với hi vọng sớm tìm thấy và đưa các anh trở về. Theo Thượng tá Phùng Đức Anh, Đội trưởng đội tìm kiếm, từ những tài liệu đơn vị thu thập được và nguồn tin của các cựu chiến binh, điểm cao 368 là một trong những nơi diễn ra trận đánh ác liệt nhất năm xưa; sau đó, thi thể các liệt sĩ được đưa về điểm cao 350 để chôn cất. Tuy nhiên, sau gần nửa thế kỷ, những dấu tích đã bị thời gian và thiên nhiên xóa nhòa, địa hình cũng có nhiều thay đổi. Để tiếp cận các khu vực tìm kiếm, cán bộ, chiến sĩ phải tự mở đường, phát dọn cây cối, tốn nhiều thời gian và công sức.
Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND xã Bát Xát cho biết, ngay từ khi triển khai Chiến dịch, xã đã tích cực phối hợp với các lực lượng chức năng trong việc cung cấp thông tin, rà soát các khu vực nghi có mộ liệt sĩ, huy động lực lượng hỗ trợ để công tác tìm kiếm, quy tập đạt hiệu quả cao nhất. Với sự quyết tâm và những nỗ lực không ngừng, sau một thời gian triển khai, cán bộ, chiến sĩ tìm thấy được 9 hài cốt tại điểm cao 350B, thôn Đồng Quang, xã Bát Xát. Tất cả hài cốt liệt sĩ đã được quy tập, truy điệu và an táng theo đúng quy định.
Cùng với đó, từ ngày 13 - 17/7/2026, Lào Cai tổ chức thu nhận mẫu ADN trên địa bàn toàn tỉnh. Kết quả, toàn tỉnh đã thu nhận 3.115/3.188 mẫu, đạt 97,71% kế hoạch, tạo nền tảng quan trọng cho việc đối chiếu, xác định danh tính các hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin. Đối với những thân nhân tuổi cao, sức khỏe yếu hoặc không thể đi lại, các tổ công tác đã mang trang thiết bị đến tận nhà và bệnh viện để thu nhận mẫu sinh phẩm. Trong đợt cao điểm đã có 177 trường hợp được lấy mẫu theo hình thức này, thể hiện tinh thần trách nhiệm và sự tận tâm của lực lượng thực hiện, với quyết tâm không để bất kỳ thân nhân liệt sĩ nào đủ điều kiện bị bỏ lại phía sau.
Việc thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ không chỉ phục vụ xây dựng cơ sở dữ liệu ADN quốc gia, mà còn mở ra cơ hội xác định danh tính cho hàng nghìn hài cốt liệt sĩ còn chưa biết tên. Tại điểm lấy mẫu ở phường Lào Cai, bà Tạ Thị Lan (em gái liệt sĩ Nguyễn Đình Thuần) cho biết, anh trai bà nhập ngũ năm 1966, khi ấy mới 17 tuổi. Gia đình nhận được giấy báo tử ghi rằng anh trai bà hi sinh năm 1970 tại mặt trận phía Nam. “56 năm qua, đưa em trở về nhà đã trở thành tâm nguyện lớn nhất của gia đình. Hôm nay được Nhà nước quan tâm, tổ chức lấy mẫu nên gia đình có thêm hi vọng sớm được đón anh trở về”.
Ngoài ra, nhằm lan tỏa sâu rộng ý nghĩa nhân văn của công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị và các tầng lớp nhân dân, UBND tỉnh Lào Cai đã yêu cầu các cơ quan chức năng đổi mới phương thức truyền thông theo hướng phát huy báo chí dữ liệu, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong xử lý thông tin; triển khai Chương trình “Số hóa ký ức”, huy động lực lượng tình nguyện viên thu thập, số hóa các tư liệu, nhật ký chiến trường, kỷ vật, sơ đồ, bản đồ và lời kể của nhân chứng lịch sử, Mẹ Việt Nam Anh hùng. Địa phương cũng khuyến khích huy động các nguồn lực xã hội hóa để hỗ trợ công tác giám định ADN, bảo đảm trang thiết bị và kinh phí phục vụ Chiến dịch.
Chăm lo cho gia đình người có công
Chăm lo cho gia đình, thân nhân người có công với cách mạng cũng là công tác được Lào Cai đặc biệt chú trọng. Trong đó, địa phương đã triển khai tích cực chủ trương hỗ trợ xóa nhà tạm, nhà dột nát cho con đẻ người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học và được Chính phủ biểu dương, đánh giá cao. Lào Cai có 149 nhà được hỗ trợ xây mới và sửa chữa trong dịp này với 100 nhà cần xây mới và 49 nhà được sửa chữa. Đến ngày 24/7 đã có 118/149 nhà hoàn thành việc xây mới và sửa chữa; còn 31 nhà được xây mới đang hoàn thiện.
Cùng với nguồn kinh phí hỗ trợ của Nhà nước, các địa phương đã tích cực huy động sự tham gia của các lực lượng quân đội, công an, dân quân và cộng đồng dân cư để hỗ trợ ngày công lao động, giúp các gia đình đẩy nhanh tiến độ làm nhà. Trong số này, đến ngày 24/7, có 49 hộ được hỗ trợ về nhân lực. Nhiều địa phương đã chủ động huy động thêm kinh phí, vật liệu xây dựng để hỗ trợ các gia đình, góp phần nâng cao chất lượng công trình và giảm bớt khó khăn cho người dân.
Ngoài ra, một trong những hoạt động trọng tâm trong dịp này là tổ chức thăm hỏi, tặng quà cho người có công với cách mạng và thân nhân liệt sĩ trên địa bàn tỉnh. Dự kiến có 11.616 người được nhận quà của tỉnh Lào Cai nhân dịp 27/7. Trong đó, các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng còn sống và những người có công tiêu biểu được các đoàn lãnh đạo tỉnh trực tiếp đến thăm, tặng quà với mức 3,5 triệu đồng/suất; các đối tượng người có công và thân nhân liệt sĩ khác được tặng quà trị giá 500 nghìn đồng/suất.
Tỉnh cũng thành lập các đoàn đại biểu do các lãnh đạo tỉnh dẫn đầu đến dâng hương, tri ân các Anh hùng Liệt sĩ tại nhiều địa danh lịch sử trên cả nước như: Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Trường Sơn, Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Đường 9, Thành cổ Quảng Trị, Khu mộ Đại tướng Võ Nguyên Giáp; Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Đồi A1 và Đền thờ liệt sĩ tại Chiến trường Điện Biên Phủ; Nghĩa trang Liệt sĩ quốc tế Việt - Lào, Khu di tích lịch sử Ngã ba Đồng Lộc; Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Vị Xuyên và Đền thờ các Anh hùng liệt sĩ tại Cao điểm 468.
Bên cạnh đó, Lào Cai dự kiến tổ chức 22 đoàn công tác trực tiếp đến thăm hỏi, động viên và tặng quà các gia đình chính sách, người có công tiêu biểu tại các địa phương. Các xã, phường cũng chủ động tổ chức các đoàn thăm hỏi, gặp mặt, biểu dương người có công phù hợp với điều kiện thực tế./.
