Xuân về Bản Giáng

Những ngày giáp Tết Nguyên đán, con đường bê tông phẳng lỳ dẫn vào thôn Bản Giáng, xã Trung Sơn (Tuyên Quang) rộn ràng bước chân người qua lại. Vùng đất từng là “miền xa” cách trở, nhiều khó khăn, nay đã thay đổi diện mạo, với đường thông, điện sáng, nhà cửa khang trang, đời sống bà con ngày càng nâng lên. Xuân mới về trên bản vùng cao mang theo niềm vui, niềm tin và khát vọng vươn lên của đồng bào dân tộc Nùng nơi đây.

Con đường dẫn vào thôn Bản Giáng (Tuyên Quang) được bê tông hóa, giúp bà con đi lại và giao thương thuận tiện, dễ dàng.

Con đường dẫn vào thôn Bản Giáng (Tuyên Quang) được bê tông hóa, giúp bà con đi lại và giao thương thuận tiện, dễ dàng.

Đổi thay từ những con đường, ánh điện

Thôn Bản Giáng hiện có 44 hộ dân, trong đó, gần 90% là đồng bào dân tộc Nùng sinh sống. Ít ai biết rằng, nơi đây từng là một trong những thôn xa xôi, khó khăn nhất của xã Trung Sơn. Trước kia, con đường độc đạo dẫn vào thôn lầy lội mỗi khi có mưa, trơn trượt như ruộng thụt, việc đi lại, giao thương vô cùng khó khăn.

Những năm gần đây, từ nguồn lực của các chính sách dân tộc, chương trình mục tiêu quốc gia và sự quan tâm của chính quyền địa phương, Bản Giáng từng bước thay da đổi thịt với điện lưới, sóng điện thoại đã về tận thôn…

Đặc biệt, cuối năm 2024, tuyến đường từ trung tâm xã Trung Sơn vào thôn Bản Giáng được hạ độ cao, bê tông hóa rộng rãi, ô tô có thể vào trường học, từng nhà dân, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đi lại, vận chuyển nông sản và giao thương. Dù còn khoảng 1 km đường đất trong thôn chưa hoàn thiện song so với trước đây, việc đi lại thuận lợi hơn rất nhiều.

Bà con nhân dân thôn Bản Giáng, xã Trung Sơn (Tuyên Quang) dọn dẹp Nhà văn hóa thôn để chuẩn bị tổ chức các hoạt động dịp Tết cổ truyền.

Bà con nhân dân thôn Bản Giáng, xã Trung Sơn (Tuyên Quang) dọn dẹp Nhà văn hóa thôn để chuẩn bị tổ chức các hoạt động dịp Tết cổ truyền.

Bí thư Chi bộ thôn Bản Giáng Thèn Văn Hiển phấn khởi cho biết, có đường, điện, bà con đi lại dễ dàng, bán nông sản thuận lợi hơn, không còn bị ép giá như trước. Quan trọng hơn là nếp nghĩ, cách làm của người dân đã thay đổi rõ rệt.

Không chỉ hạ tầng được đầu tư, đời sống văn hóa cũng có nhiều chuyển biến tích cực. Người dân chủ động giữ gìn vệ sinh môi trường, định kỳ dọn dẹp đường làng, xây dựng chuồng trại chăn nuôi xa nhà để phòng bệnh, bảo vệ nguồn nước. Các hủ tục lạc hậu từng tồn tại lâu năm như: tảo hôn, hôn nhân cận huyết từng bước được đẩy lùi. Đến nay, 100% trẻ em trong thôn được đến trường, tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế đạt 100%, trên 90% số hộ đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”…

Khát vọng vươn lên

Căn nhà mới khang trang của gia đình chị Xiên Thị Tới, thôn Bản Giáng, xã Trung Sơn (Tuyên Quang) hoàn thành sớm để đón Tết.

Căn nhà mới khang trang của gia đình chị Xiên Thị Tới, thôn Bản Giáng, xã Trung Sơn (Tuyên Quang) hoàn thành sớm để đón Tết.

Sự đổi thay ở Bản Giáng còn đến từ chính tinh thần tự lực, tự cường của người dân. Từ lâu, người Nùng, người Dao ở Bản Giáng không còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào hỗ trợ của Nhà nước mà cố gắng lao động, sản xuất để vươn lên làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.

Gia đình ông Thèn Văn Lương là một trong những hộ tiêu biểu cho tinh thần ấy. Ông Lương chia sẻ, trước đây, cuộc sống của gia đình ông chủ yếu dựa vào nương rẫy, thu nhập bấp bênh. Khi giao thông thuận lợi hơn, được tiếp cận thông tin, kỹ thuật, ông mạnh dạn đầu tư trồng rừng, trồng măng bát độ. Đến nay, gia đình ông đã có hơn 8 ha keo và măng, đời sống ngày càng ổn định. Năm 2024, gia đình chính thức thoát nghèo, xây nhà đẹp, mua được ô tô để thuận tiện đi lại.

Còn với chị Xiên Thị Tới, niềm vui mùa Xuân này càng trọn vẹn hơn khi năm nay gia đình vừa hoàn thành và đưa vào sử dụng căn nhà mới khang trang, rộng rãi.

Chị Xiên Thị Tới xúc động chia sẻ, trước đây ở nhà gỗ, mỗi mùa mưa bão, gia đình chị rất lo lắng. Được hỗ trợ từ chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát cùng số vốn dành dụm từ trước, gia đình chị đã hoàn thành căn nhà vững chãi. Có nhà mới, Tết này vui hơn, chị yên tâm lao động, sản xuất.

Phụ nữ thôn Bản Giáng, xã Trung Sơn (Tuyên Quang) tranh thủ thêu thùa, chuẩn bị váy áo mới đón Tết.

Phụ nữ thôn Bản Giáng, xã Trung Sơn (Tuyên Quang) tranh thủ thêu thùa, chuẩn bị váy áo mới đón Tết.

Sắp đến Tết cổ truyền, một trong những việc không thể thiếu của người dân nơi đây là chuẩn bị những bộ quần áo, khăn, váy đẹp nhất. Tạm gác lại công việc đồng áng, các bà, các mẹ, các chị lại quây quần thêu váy áo mới chuẩn bị đi chơi Tết.

Tay vẫn thoăn thoắt thêu thùa, bà Lù Thị Nhọn, 67 tuổi cho hay: “Với người Nùng chúng tôi, Tết đến phải có quần áo mới. Mặc quần áo mới không chỉ để vui Xuân mà còn là cách bỏ lại những vất vả của năm cũ, mong một năm mới làm ăn thuận lợi, gia đình khỏe mạnh. Váy áo truyền thống do chính tay mình thêu, may càng có ý nghĩa hơn, thể hiện sự tôn kính với tổ tiên trong những ngày Tết. Từ trước Tết, phụ nữ trong bản đã tranh thủ thêu thùa, chuẩn bị váy áo mới. Đó cũng là cách để con cháu học và giữ gìn nét văn hóa của dân tộc mình”.

Sắc màu thổ cẩm nổi bật giữa núi rừng, Xuân mới đang về trên Bản Giáng. Trên con đường bê tông, giữa những nếp nhà kiên cố, niềm tin và hy vọng đang nảy nở, báo hiệu một mùa Xuân ấm no, đủ đầy hơn.

tuyen-quang3-130226.jpg
Váy áo truyền thống do chính tay người dân thôn Bản Giáng, xã Trung Sơn (Tuyên Quang) thêu, may càng có ý nghĩa, thể hiện sự tôn kính với tổ tiên trong những ngày Tết.

Ông Nguyễn Mạnh Hà, Chủ tịch UBND xã Trung Sơn (Tuyên Quang) cho biết, chính quyền xã luôn xác định phát triển hạ tầng gắn với nâng cao nhận thức, thay đổi tư duy sản xuất cho bà con là nhiệm vụ trọng tâm. Những kết quả đạt được ở Bản Giáng là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của các chính sách dân tộc, chương trình mục tiêu quốc gia; đồng thời thể hiện sự nỗ lực, chủ động vươn lên của người dân. Thời gian tới, địa phương tiếp tục đồng hành cùng bà con, hoàn thiện hạ tầng còn lại, hỗ trợ phát triển sản xuất, từng bước nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào dân tộc thiểu số./.

Bài và ảnh: Hoàng Hải/TTXVN
Dân tộc Nùng

Tên tự gọi: Nồng.

Nhóm địa phương: Nùng Giang, Nùng Xuồng, Nùng An, Nùng Inh, Nùng Lòi, Nùng Cháo, Nùng Phàn Slình, Nùng Quy Rịn, Nùng Dín...

Dân số: 968.800 người (Theo số liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009).

Ngôn ngữ: Tiếng Nùng thuộc nhóm ngôn ngữ Tày - Thái (ngữ hệ Thái - Ka Ðai), cùng nhóm với tiếng Tày, tiếng Thái, và nhất là tiếng Choang ở Trung Quốc...

Lịch sử: Người Nùng phần lớn từ Quảng Tây (Trung Quốc) di cư sang cách đây khoảng 200-300 năm.

Hoạt động sản xuất: Người Nùng làm việc rất thành thạo nhưng do cư trú ở những vùng không có điều kiện khai phá ruộng nước cho nên nhiều nơi họ phải sống bằng nương rẫy là chính. Ngoài ngô, lúa họ còn trồng các loại củ, bầu bí, rau xanh...

Họ biết làm nhiều nghề thủ công: dệt, rèn, đúc, đan lát, làm đồ gỗ, làm giấy dó, làm ngói âm dương... Nhiều nghề có truyền thống lâu đời nhưng vẫn là nghề phụ gia đình, thường chỉ làm vào lúc nông nhàn và sản phẩm làm ra phục vụ nhu cầu của gia đình là chính. Hiện nay, một số nghề có xu hướng mai một dần (dệt), một số nghề khác được duy trì và phát triển (rèn). Ở xã Phúc Sen (huyện Quảng Hoà, Cao Bằng) rất nhiều gia đình có lò rèn và hầu như gia đình nào cũng có người biết làm nghề rèn.

Chợ ở vùng người Nùng phát triển. Người ta thường đi chợ phiên để trao đổi mua bán các sản phẩm. Thanh niên, nhất là nhóm Nùng Phàn Slình, thích đi chợ hát giao duyên.

Ăn: Ở nhiều vùng người Nùng ăn ngô là chính. Ngô được xay thành bột để nấu cháo đặc như bánh đúc. Thức ăn thường được chế biến bằng cách rán, xào, nấu, ít khi luộc. Nhiều người kiêng ăn thịt trâu, bò, chó.

Mặc: Y phục truyền thống của người Nùng khá đơn giản, thường làm bằng vải thô tự dệt, nhuộm chàm và hầu như không có thêu thùa trang trí. Nam giới mặc áo cổ đứng, xẻ ngực, có hàng cúc vải. Phụ nữ mặc áo năm thân, cài cúc bên nách phải, thường chỉ dài quá hông.

Ở: Người Nùng cư trú ở các tỉnh Ðông Bắc nước ta, họ thường sống xen kẽ với người Tày. Phần lớn ở nhà sàn. Một số ở nhà đất làm theo kiểu trình tường hoặc xây bằng gạch mộc. Ở ven biên giới trước kia còn có loại nhà làm theo kiểu pháo đài, có lô cốt và lỗ châu mai để chống giặc cướp.

Phương tiện vận chuyển: Các phương thức vận chuyển truyền thống là khiêng, vác, gánh, mang, xách. Hiện nay ở một số địa phương người Nùng sử dụng xe có bánh lốp do các vật kéo để làm phương tiện vận chuyển.

Quan hệ xã hội: Trước Cách mạng tháng Tám, xã hội người Nùng đã đạt đến trình độ phát triển như ở người Tày. Ruộng và nương thâm canh đã biến thành tài sản tư hữu, có thể đem bán hay chuyển nhượng. Hình thành các giai cấp: địa chủ và nông dân.

Cưới xin: Nam nữ được tự do yêu đương, tìm hiểu và khi yêu nhau họ thường trao tặng nhau một số kỷ vật. Các chàng trai tặng các cô gái đòn gánh, giỏ đựng con bông (hắc lì) và giỏ đựng con sợi (cởm lót).Còn các cô gái tặng các chàng trai áo và túi thêu.

Tuy nhiên hôn nhân lại hoàn toàn do bố mẹ quyết định, trên cơ sở hai gia đình có môn đăng hộ đối không và lá số đôi trai gái có hợp nhau hay không. Nhà gái thường thách cưới bằng thịt, gạo, rượu và tiền. Số lượng đồ dẫn cưới càng nhiều thì giá trị của người con gái càng cao. Việc cưới xin gồm nhiều nghi lễ, quan trọng nhất là lễ đưa dâu về nhà chồng. Sau ngày cưới cô dâu vẫn ở nhà bố mẹ đẻ cho đến sắp có con mới về ở hẳn nhà chồng.

Sinh đẻ: Ngoài lễ đặt bàn thờ bà mụ và lễ mừng trẻ đầy tháng ở một số nhóm Nùng còn tổ chức lễ đặt tên cho trẻ khi chúng đến tuổi trưởng thành.

Ma chay: Có nhiều nghi lễ với mục đích chính là đưa hồn người chết về bên kia thế giới.

Nhà mới: Làm nhà mới là một trong nhiều công việc hệ trọng. Vì thế khi làm nhà người ta rất chú ý tới việc chọn đất, xem hướng, chọn ngày dựng nhà và lên nhà mới với ước mong có cuộc sống yên vui, làm ăn phát đạt.

Thờ cúng: Thờ tổ tiên là chính. Bàn thờ đặt ở nơi trang trọng, được trang hoàng đẹp, ở vị trí trung tâm là bức phùng slằn viết bằng chữ Hán cho biết tổ tiên thuộc dòng họ nào. Ngoài ra còn thờ thổ công, Phật bà Quan âm, bà mụ, ma cửa, ma sàn, ma ngoài sàn (phi hang chàn)... và tổ chức cầu cúng khi thiên tai, dịch bệnh... Khác với người Tày, người Nùng tổ chức mừng sinh nhật và không cúng giỗ.

Lễ tết: Người Nùng ăn tết giống như ở người Việt và người Tày.

Lịch: Người Nùng theo âm lịch.

Học: Có chữ nôm Nùng dựa theo chữ Hán, đọc theo tiếng Nùng và chữ Tày - Nùng trên cơ sở chữ cái La-tinh.

Văn nghệ: Sli là hát giao duyên của thanh niên nam nữ dưới hình thức diễn xướng tập thể, thường là đôi nam, đôi nữ hát đối đáp với nhau và được hát theo hai bè.

Người ta thường Sli với nhau trong những ngày hội, ngày lễ, ngày chợ phiên, thậm chí ngay trên tàu, trên xe.

Chơi: Trong các ngày tết, ngày lễ, ngày hội thường có một số trò chơi như tung còn, đánh cầu lông, đánh quay, kéo co...

Theo cema.gov.vn

Dân tộc Nùng

Có thể bạn quan tâm

Thắm tình quân - dân vùng cao biên giới

Thắm tình quân - dân vùng cao biên giới

Ngày 28/10, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa tổ chức khánh thành Khu văn hóa - thể thao “Thắm tình quân - dân”, mô hình “Dân vận khéo” tại bản Muống, xã vùng cao biên giới Sơn Thủy. 

Sức sống mới trên vùng đất tái định cư

Sức sống mới trên vùng đất tái định cư

Gần 20 năm trước, từ cuối năm 2007, để phục vụ dự án Nhà máy thủy điện Sơn La - công trình trọng điểm quốc gia, hàng trăm hộ dân xã Mường Chiên, huyện Quỳnh Nhai (cũ), tỉnh Sơn La đã nhường đất, rời nơi chôn rau cắt rốn, chuyển đến các điểm tái định cư mới trên địa bàn xã Bình Thuận.

Ấm tình đồng đội nơi cao nguyên đá Đồng Văn

Ấm tình đồng đội nơi cao nguyên đá Đồng Văn

Giữa những dãy núi đá tai mèo trùng điệp nơi cao nguyên đá Đồng Văn (Tuyên Quang), tình đồng đội vẫn bền chặt theo năm tháng, tiếp tục được nối dài qua những việc làm thiết thực khi người lính trở về với cuộc sống đời thường. Bằng những việc làm thiết thực, cán bộ, nhân viên Ban Chỉ huy Quân sự xã Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang đang tiếp thêm động lực cho quân nhân xuất ngũ phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống, góp phần tô thắm hình ảnh Bộ đội Cụ Hồ trong lòng nhân dân.

Tuyên Quang tiếp thu, khắc phục ô nhiễm tại bãi rác ở Cốc Pảng

Tuyên Quang tiếp thu, khắc phục ô nhiễm tại bãi rác ở Cốc Pảng

Chiều 26/10, ông Nguyễn Đình Phúc, Chủ tịch UBND xã Du Già (Tuyên Quang) đã ký văn bản số 1844/UBND-KT gửi Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) và Cơ quan thường trú TTXVN tại Tuyên Quang về việc tiếp thu, khắc phục thông tin phản ánh về tình trạng ô nhiễm môi trường tại bãi rác thôn Cốc Pảng.

Giữ an toàn trên những cung đường mùa hoa tam giác mạch

Giữ an toàn trên những cung đường mùa hoa tam giác mạch

Những ngày cuối tháng 10, khi sắc hồng của hoa tam giác mạch bắt đầu trải dài trên những triền núi đá, các cung đường từ hai phường Hà Giang lên Cao nguyên đá Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang trở nên nhộn nhịp bởi dòng người và phương tiện đến tham quan, trải nghiệm.

Củng cố thế trận an ninh nhân dân vững chắc ngay từ cơ sở

Củng cố thế trận an ninh nhân dân vững chắc ngay từ cơ sở

Ngày 23/10, Trung tâm Nội dung số và Truyền thông (Thông tấn xã Việt Nam) phối hợp với Ủy ban nhân dân xã và Công an xã Chiềng Mai (tỉnh Sơn La) tổ chức Lễ khánh thành công trình “Mái ấm bản vui” tại khu dân cư Pha Đin, thuộc bản Buốt Văn.

Khám mắt, cấp thuốc miễn phí cho người cao tuổi ở vùng cao

Khám mắt, cấp thuốc miễn phí cho người cao tuổi ở vùng cao

Ngày 23/10, tại xã Kim Bình (Tuyên Quang), Báo Nhân Dân, Quỹ “Triệu đôi mắt sáng”, Bệnh viện Đông Đô và UBND xã Kim Bình phối hợp tổ chức khám sàng lọc các bệnh về mắt, tư vấn sức khỏe và cấp phát thuốc miễn phí cho người cao tuổi và đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn.

Đồng bộ hệ thống biển báo, nâng hiệu quả quản lý biên giới

Đồng bộ hệ thống biển báo, nâng hiệu quả quản lý biên giới

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, Bộ đội Biên phòng tỉnh Tuyên Quang đã hoàn thành sửa chữa, làm mới hệ thống biển báo trong khu vực biên giới; trong đó cắm mới 36 biển “Khu vực biên giới”, 3 biển “Vành đai biên giới”, đồng thời tháo dỡ những biển không còn phù hợp.

Đoàn kết quân - dân thắp sáng niềm tin nơi vùng cao

Đoàn kết quân - dân thắp sáng niềm tin nơi vùng cao

Giữa địa hình núi cao hiểm trở, giao thông cách trở và chưa có điện lưới Quốc gia, cụm dân cư Pha Đin, xã Chiềng Mai, tỉnh Sơn La đang từng ngày đổi thay nhờ sự chung sức của chính quyền địa phương, lực lượng công an, và người dân.

Đối thoại chính sách hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế

Đối thoại chính sách hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế

Ngày 20/10, Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng phối hợp Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố tổ chức Đối thoại chính sách hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế với chủ đề “Phụ nữ Hải Phòng phát triển kinh tế: Tiếp cận chính sách - Chuyển đổi số - Chuyển đổi xanh - Phát triển bền vững”.