Bảo vệ và phát triển rừng sẽ được hưởng lợi từ rừng

Bảo vệ và phát triển rừng sẽ được hưởng lợi từ rừng
Vấn đề hưởng lợi từ rừng của các đối tượng tham gia, nhất là hộ gia đình và cộng đồng sống dựa vào rừng phải được coi là một trong các chính sách cốt lõi của ngành lâm nghiệp, nhằm tạo ra động lực kinh tế khuyến khích người dân tham gia bảo vệ, phát triển rừng, cũng như đẩy mạnh phát triển nghề rừng trong nền kinh tế thị trường hiện nay.

Quyền sở hữu chưa rõ ràng

Ông Nguyễn Việt Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PanNature) cho biết, Việt Nam hiện có từ 24-30 triệu người dân có sinh kế sống dựa vào rừng, trong đó số lượng người dân được tiếp cận, nhận giao đất, giao rừng chỉ khoảng 2 triệu hộ. Vì vậy, các nhóm còn lại chủ yếu là người nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số có sinh kế sống dựa vào rừng từ lâu đời, vô tình trở thành những người ngoài cuộc và là đối tượng xâm lấn rừng tiềm tàng đối với các diện tích rừng tự nhiên đã được giao phần lớn cho các công ty lâm nghiệp, các ban quản lý rừng hay các chủ rừng khác.

Xác định chủ thể quản lý, bảo vệ rừng hay chủ rừng nhằm đảm bảo “mỗi khu rừng phải có chủ thực sự” do đó đã trở thành một vấn đề căn bản gắn liền với tiến trình phát triển và cải cách ngành lâm nghiệp Việt Nam trong 30 năm qua. Một loạt các chính sách như giao đất, giao rừng, khoán quản lý bảo vệ rừng, cho thuê rừng và môi trường rừng… lần lượt được ra đời, thúc đẩy trao quyền, khuyến khích sự tham gia của các chủ thể, đặc biệt là chủ thể ngoài Nhà nước (hộ gia đình, cộng đồng, cá nhân) vào hoạt động quản lý, bảo vệ rừng, hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng quản lý, bảo vệ rừng và góp phần xóa đói giảm nghèo vùng cao.

Ông Nguyễn Việt Dũng cho rằng, dù Luật Bảo vệ và Phát triển rừng ban hành năm 2004 đã đánh dấu một bước tiến lớn khi thể chế hóa “quyền sở hữu rừng” cho chủ rừng sản xuất là rừng trồng, nhưng nhìn tổng thể, quyền sở hữu rừng, đặc biệt là rừng tự nhiên ở Việt Nam vẫn chưa được thừa nhận một cách đầy đủ. Tư duy lý luận về quyền sở hữu rừng, quyền kinh doanh rừng, quyền hưởng các nguồn lợi từ rừng… chưa rõ ràng, minh bạch, khi phần lớn diện tích rừng và đất rừng vẫn do các tổ chức Nhà nước quản lý và sử dụng. Với khung pháp lý hiện nay, các chủ rừng chỉ có quyền chiếm hữu và sử dụng rừng, đất rừng trong khi quyền định đoạt vẫn thuộc về Nhà nước. Các chủ rừng đặc dụng, phòng hộ không có quyền định đoạt đối với rừng mà chỉ thực hiện nhiệm vụ quản lý, bảo vệ, sử dụng và phát triển rừng dưới sự giám sát của các cơ quan chức năng về lâm nghiệp.

Ông Huỳnh Văn Thảnh trồng dưa leo trên phần đất nhận giao khoán rừng, mỗi năm cho thu nhập gần 100 triệu đồng. Ảnh: Lê Sen
Ông Huỳnh Văn Thảnh trồng dưa leo trên phần đất nhận giao khoán rừng, mỗi năm cho thu nhập gần 100 triệu đồng. Ảnh: Lê Sen 

Các quyền chuyển nhượng, trao đổi, cầm cố hay góp vốn quyền sử dụng rừng cũng không được cho phép hoặc thừa nhận kể cả khi ban quản lý rừng được Nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Các chủ rừng sản xuất là rừng tự nhiên cũng chỉ được trao quyền thế chấp, bảo lãnh phần giá trị gia tăng của trữ lượng gỗ đã tạo thành do công sức đầu tư của họ. Trên thực tế, hầu như không có khả năng xác định được phần giá trị gia tăng này trong trữ lượng gỗ tăng trưởng tự nhiên của rừng vì vào thời điểm giao rừng, giá trị của rừng không được xác định. Nói cách khác, những quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm của các chủ thể quản lý rừng hay chủ rừng chưa tường minh, cơ hội thực hành quyền trong thực tế rất hạn chế, do vậy ảnh hưởng không nhỏ đến động lực tham gia bảo vệ và phát triển rừng của các chủ thể liên quan, trong đó có các hộ gia đình, cộng đồng – những người đã và đang có nguồn sinh kế dựa chủ yếu vào rừng.

Chủ rừng phải có lợi ích xứng đáng

Theo số liệu của Tổng cục Lâm nghiệp, tính đến hết tháng 12/2016, hơn 2,5 triệu ha rừng tự nhiên đã được giao cho các chủ thể ngoài Nhà nước gồm hộ gia đình, cộng đồng và các tổ chức kinh tế thông qua các chương trình giao đất, giao rừng từ những năm 1990. Trải qua hàng chục năm, các diện tích này từ các diện tích đất trống, rừng nghèo kiệt đã được các chủ thể quản lý, đầu tư trồng mới hoặc khoanh nuôi tái sinh tự nhiên trở thành rừng non, thậm chí là rừng trung bình…

Tuy vậy, chiểu theo quy định hiện nay thì tài nguyên rừng thuộc sở hữu toàn dân. Trong suốt quá trình nhận giao rừng, dù các chủ thể này có quyền khai thác “giá trị gia tăng của trữ lượng gỗ đã tạo thành do công sức đầu tư của họ”, song lại không thể thực hiện được quyền này trong thực tế. Bởi từ đầu năm 1990, chính sách cấm khai thác gỗ thương mại rừng tự nhiên và chủ trương đóng cửa rừng tự nhiên do Chính phủ chỉ đạo vẫn còn hiệu lực, đã vô hình chung “khóa chặt” cơ hội được hưởng lợi từ rừng tự nhiên của các chủ thể nhận giao rừng.

Nhờ bảo vệ rừng hiệu quả, nguồn nước của bản Hùn, xã Chiềng Cọ, thành phố Sơn La luôn được đảm bảo. Ảnh: Hữu Quyết
 Nhờ bảo vệ rừng hiệu quả, nguồn nước của bản Hùn, xã Chiềng Cọ, thành phố Sơn La luôn được đảm bảo. Ảnh: Hữu Quyết

Tại Hội thảo “Quyền hưởng dụng của các chủ rừng, hộ gia đình và cộng đồng trong Luật Bảo vệ và Phát triển rừng sửa đổi”, do Trung tâm Con người và Rừng (RECOFTC), Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PanNature) và Hội chủ rừng Việt Nam (VIFORA) tổ chức vừa qua, các nhà quản lý và các chuyên gia tham gia Hội thảo đều thống nhất khuyến nghị: Cách tiếp cận và định nghĩa về sở hữu cùng quyền hưởng lợi liên quan đối với rừng tự nhiên cần phải được áp dụng thống nhất như đối với trường hợp các loại tài nguyên thiên nhiên cùng nhóm khác, như khoáng sản, đất đai hay nước thiên nhiên. Khi Nhà nước đã cấp phép, cấp quyền khai thác khoáng sản hay cấp quyền sử dụng đất, cấp quyền khai thác nước thiên nhiên thì các loại tài nguyên này đều trở thành “sở hữu” của chủ thể được cấp.

Cụ thể đối với trường hợp khoáng sản, nếu khoáng sản nằm trong lòng đất thì thuộc sở hữu toàn dân, nhưng khi Nhà nước đã tiến hành cấp phép, đấu giá quyền khai thác khoáng sản thì khoáng sản đó phải thuộc sở hữu và toàn quyền sử dụng của chủ thể được cấp… Từ thực tế này, cần xem xét bổ sung các điều khoản liên quan đến quyền hưởng lợi đối với rừng dành cho các đối tượng người dân không phải chủ rừng, nhưng có đời sống phụ thuộc vào rừng.

Sau hơn 10 năm thực hiện, tháng 12/2015, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã tiến hành rà soát, đánh giá và trình hồ sơ sửa đổi Luật Bảo vệ và Phát triển rừng 2004 lên Chính phủ. Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất của Dự thảo Luật lần này là đã đặt nội dung hưởng lợi từ rừng ở vị trí trung tâm nhằm tạo động lực trong bảo vệ, phát triển rừng, cũng như đẩy mạnh phát triển nghề rừng trong nền kinh tế thị trường. Những quy định và nội dung sửa đổi về sở hữu, quyền và nghĩa vụ đối với tài nguyên rừng và đất rừng trong Dự thảo Luật này phải đáp ứng được nhu cầu sinh kế của người dân sống gắn bó với rừng, hướng tới các mục tiêu rõ ràng hơn là bảo vệ rừng, cũng như hài hòa các mối quan hệ xã hội, thể chế quản lý đối với tài nguyên rừng, đất rừng trong thực tiễn, trở thành một nền tảng quan trọng, giúp bảo hộ quyền của các chủ thể, đặc biệt là hộ gia đình và cộng đồng, từ đó giúp thúc đẩy quản trị rừng theo hướng minh bạch, công bằng hơn, đảm bảo hiệu quả về cả kinh tế, môi trường và xã hội.
 
Văn Hào 

Có thể bạn quan tâm

Điện Biên yêu cầu dừng ngay việc đốt nương thời gian cao điểm nắng nóng

Điện Biên yêu cầu dừng ngay việc đốt nương thời gian cao điểm nắng nóng

Trước nguy cơ cháy rừng gia tăng do hoạt động đốt nương của người dân, khi hàng nghìn điểm nghi cháy được ghi nhận từ đầu năm đến nay, tỉnh Điện Biên đang quyết liệt triển khai các biện pháp phòng cháy, chữa cháy rừng, đặc biệt dừng ngay việc đốt nương trong thời điểm nắng nóng cao điểm mùa khô.

Xử phạt một cá nhân làm 'biến dạng đất'

Xử phạt một cá nhân làm 'biến dạng đất'

UBND xã Long Hà, tỉnh Đồng Nai đã ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai đối với ông L.Q.H (xã Long Hà, tỉnh Đồng Nai) 30 triệu đồng về hành vi làm biến dạng gần 1 ha đất.

Nghị quyết 72-NQ/TW: Luồng sinh khí mới cho y tế cơ sở vùng cao

Nghị quyết 72-NQ/TW: Luồng sinh khí mới cho y tế cơ sở vùng cao

Thực hiện Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, tỉnh Lạng Sơn xác định mục tiêu xây dựng hệ thống y tế chất lượng, bảo đảm mọi người dân được tiếp cận đầy đủ các dịch vụ chăm sóc sức khỏe...

Phật giáo Nam tông Khmer đóng góp tích cực cho sự phát triển chung

Phật giáo Nam tông Khmer đóng góp tích cực cho sự phát triển chung

Sáng 30/3, Sở Dân tộc và Tôn giáo thành phố Cần Thơ tổ chức chương trình họp mặt thông tin tình hình kinh tế - xã hội, chính sách dân tộc, tôn giáo cho các trụ trì và Ban Quản trị các chùa Phật giáo Nam tông Khmer trên địa bàn. Sự kiện không chỉ là dịp để nhìn lại những thành tựu đã đạt được trong năm qua mà còn là nhịp cầu quan trọng nhằm củng cố mối quan hệ gắn kết giữa chính quyền địa phương và các cơ sở tôn giáo trong giai đoạn phát triển mới.

Tín dụng chính sách tiếp sức phụ nữ Khmer nâng cao sinh kế

Tín dụng chính sách tiếp sức phụ nữ Khmer nâng cao sinh kế

Nguồn vốn tín dụng từ Ngân hàng Chính sách xã hội thông qua hình thức ủy thác cho các hội đoàn thể trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long đã trở thành “đòn bẩy” quan trọng, giúp nhiều gia đình ở nông thôn từng bước phát triển kinh tế, vươn lên thoát nghèo bền vững. Từ những đồng vốn nhỏ được sử dụng đúng mục đích, nhiều mô hình sản xuất hiệu quả hình thành, góp phần thay đổi diện mạo kinh tế nông thôn.

Cử tri dân tộc thiểu số tại TP Hồ Chí Minh kiến nghị nhiều vấn đề ‘nóng’ với đại biểu trúng cử

Cử tri dân tộc thiểu số tại TP Hồ Chí Minh kiến nghị nhiều vấn đề ‘nóng’ với đại biểu trúng cử

Sau khi kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 được công bố, nhiều cử tri trong cộng đồng dân tộc thiểu số tại TP Hồ Chí Minh bày tỏ sự vui mừng, đồng thời kiến nghị nhiều vấn đề thiết thực về chính sách, đời sống bà con dân tộc trong cộng đồng.

Gỡ khó cho mô hình trường bán trú kiểu mới tại Nghệ An

Gỡ khó cho mô hình trường bán trú kiểu mới tại Nghệ An

Dù mang lại những hiệu quả đột phá trong việc nâng cao chất lượng giáo dục vùng cao và giảm tỷ lệ học sinh bỏ học, mô hình trường Trung học phổ thông bán trú kiểu mới tại Nghệ An sau 3 năm thí điểm vẫn đang rơi vào tình cảnh "vận hành nội trú trên danh nghĩa bán trú". Xây dựng một cơ chế chính thức, đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất là điều cấp thiết để bù đắp cho những tâm huyết của đội ngũ giáo viên vùng sâu, vùng xa.

Đắk Lắk hỗ trợ người dân khôi phục sản xuất sau thiên tai

Đắk Lắk hỗ trợ người dân khôi phục sản xuất sau thiên tai

Sau khi Hội đồng nhân dân tỉnh Đắk Lắk thông qua Nghị quyết số 05/NQ-HĐND ngày 12/2/2026 về hỗ trợ khôi phục sản xuất vùng bị thiệt hại do bão số 13 và mưa lũ tháng 11/2025, UBND tỉnh đã có quyết định phân bổ kinh phí gần 400 tỷ đồng trong hơn 600 tỷ đồng về 56 xã, phường có báo cáo thiệt hại trên lĩnh vực nông nghiệp để hỗ trợ cho người dân. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện, các địa phương lại gặp nhiều vướng mắc, nhất là trên lĩnh vực chăn nuôi.

Phát huy vai trò của thanh niên trong triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Phát huy vai trò của thanh niên trong triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Hội nghị đối thoại giữa Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu với thanh niên trên địa bàn tỉnh năm 2026 chủ đề “Thanh niên Lai Châu phát huy vai trò trong triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp” diễn ra ngày 25/3. Hội nghị được tổ chức trực tiếp và trực tuyến tại các điểm cầu 38 xã, phường trong tỉnh.

Quyết liệt ngăn chặn 'quái xế' buôn lậu thuốc lá vùng biên

Quyết liệt ngăn chặn 'quái xế' buôn lậu thuốc lá vùng biên

Thời gian gần đây, tại tỉnh Đồng Tháp, một số đối tượng điều khiển xe mô tô với tốc độ cao trên đường để vận chuyển thuốc lá lậu từ biên giới vào nội địa, gây nguy hiểm cho người tham gia giao thông và bức xúc trong nhân dân. Công an Đồng Tháp đã triển khai nhiều giải pháp đấu tranh quyết liệt để ngăn chặn và xử lý đối với những "hung thần" chở thuốc lá lậu này.

Vay vốn lãi suất thấp hiện thực hóa giấc mơ an cư

Vay vốn lãi suất thấp hiện thực hóa giấc mơ an cư

Thông qua chương trình cho vay nhà ở xã hội với lãi suất ưu đãi, hàng nghìn hộ gia đình lao động khó khăn trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đã có cơ hội tiếp cận được nguồn vốn để xây dựng, sửa chữa nhà ở, từng bước ổn định cuộc sống và an tâm lập nghiệp.

Một tuần 10 vụ phá rừng, tỉnh Lâm Đồng chỉ đạo kiên quyết xử lý cán bộ vi phạm

Một tuần 10 vụ phá rừng, tỉnh Lâm Đồng chỉ đạo kiên quyết xử lý cán bộ vi phạm

Ngày 24/3, thông tin từ UBND tỉnh Lâm Đồng xác nhận trong tuần 11/2026 (từ 11 - 18/3) đã xảy ra 10 vụ phá rừng trái pháp luật, làm thiệt hại 1,69 ha rừng. Lãnh đạo UBND tỉnh Lâm Đồng chỉ đạo các cơ quan, đơn vị chủ rừng và chính quyền địa phương kiên quyết xử lý đối tượng vi phạm cùng cán bộ tiếp tay hoặc có liên quan.

Ấm áp 'Ngôi nhà cấp ủy' vùng dân tộc, miền núi Lâm Đồng

Ấm áp 'Ngôi nhà cấp ủy' vùng dân tộc, miền núi Lâm Đồng

Triển khai từ tháng 8/2025, mô hình “Ngôi nhà cấp ủy” của Đảng ủy xã Đam Rông 2 nhanh chóng được nhiều đảng viên, nhất là tại những vùng miền núi, vùng dân tộc trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng biết tới, qua đó thể hiện tính nhân văn trong mô hình của một tổ chức Đảng ở vùng được coi là đặc biệt khó khăn nhất tỉnh, đem lại mái ấm cho những đảng viên nghèo.

Vun đắp tương lai nơi biên cương

Vun đắp tương lai nơi biên cương

Tại nhiều xã biên giới đất liền trên cả nước, không quản ngày hay đêm, mọi nguồn lực đang dồn sức để xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp.

Lào Cai: Xây dựng 100% xã, phường không ma túy trong năm 2026

Lào Cai: Xây dựng 100% xã, phường không ma túy trong năm 2026

Sáng 20/3, Tỉnh ủy Lào Cai tổ chức Hội nghị quán triệt, triển khai thực hiện các giải pháp phấn đấu xây dựng 100% xã, phường không ma túy trong năm 2026 theo chỉ đạo của Đảng ủy Công an Trung ương, Bộ Công an và Nghị quyết của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lào Cai.