Chắp cánh ước mơ từ những mái trường phổ thông nội trú
Những năm gần đây, sự quan tâm đầu tư của Đảng, Nhà nước cùng nỗ lực đổi mới của ngành giáo dục đã tạo thêm cơ hội để các thiếu niên Khmer tiếp tục học tập, từng bước hiện thực hóa ước mơ. Tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Trung học phổ thông Trà Vinh, phường Long Đức, tỉnh Vĩnh Long, nhiều học sinh Khmer đang từng ngày nỗ lực học tập trong môi trường có đầy đủ điều kiện sinh hoạt, rèn luyện và phát triển năng lực cá nhân.
Em Thạch Thúy Duy, học sinh lớp 12A, cho biết ba năm học tại trường đã giúp em có thêm động lực theo đuổi ước mơ trở thành bác sĩ. Ngoài chính sách miễn học phí, em còn nhận được sự hỗ trợ về chỗ ở, bữa ăn và các điều kiện học tập. Theo Duy, sự quan tâm của nhà trường và thầy cô đã giúp gia đình giảm bớt gánh nặng kinh tế, tạo động lực để em cố gắng trong năm học cuối cấp. Ước mơ trở thành bác sĩ cũng là mục tiêu để em tiếp tục phấn đấu, mong muốn sau này có thể đóng góp cho quê hương.
Cùng chung niềm vui khi được học tập tại trường, em Kiên Gia Bảo, học sinh lớp 10C, chia sẻ rằng việc học ở trường nội trú đã giúp gia đình giảm đáng kể chi phí sinh hoạt. Bước vào môi trường học tập mới, Bảo đặt mục tiêu rèn luyện tốt, chủ động tiếp thu kiến thức và tích cực tham gia các hoạt động của nhà trường.
Ông Kim Chan Ta Na, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Trung học phổ thông Trà Vinh, cho biết nhà trường đã triển khai các chính sách hỗ trợ học sinh theo Nghị định số 66/2025/NĐ-CP. Theo đó, học sinh thuộc diện hưởng chính sách nhận học bổng bằng 80% mức lương cơ sở, tương đương 2.024.000 đồng/tháng.
Bên cạnh đó, trường cấp các vật dụng sinh hoạt, đồng phục, sách giáo khoa, vở và dụng cụ học tập; tổ chức quản lý nội trú 24/24 giờ, chăm lo chế độ dinh dưỡng và bảo đảm an toàn cho học sinh. Nhà trường còn tổ chức tư vấn tâm lý, giáo dục kỹ năng sống, hoạt động văn hóa, văn nghệ và thể thao, giúp học sinh thích nghi với môi trường học tập xa gia đình.
Năm học 2026 - 2027, trường có 414 học sinh, tất cả đều là người Khmer, trong đó 40 em thuộc diện khó khăn. Học sinh đến từ nhiều xã, phường thuộc các khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau của tỉnh Vĩnh Long.
Những nỗ lực nâng cao chất lượng giáo dục đã mang lại kết quả tích cực. Trong năm học trước, 100% học sinh của trường đạt kết quả rèn luyện loại Tốt; 76,2% đạt kết quả học tập loại Tốt và 23,56% loại Khá. Tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông đạt 100%, trong khi tỷ lệ trúng tuyển đại học theo nguyện vọng 1 đạt 73,38%. Ngoài kết quả học tập, học sinh còn tích cực tham gia các cuộc thi khoa học kỹ thuật, hùng biện tiếng Anh, tiếng Khmer, khởi nghiệp và nhiều hoạt động phát triển kỹ năng.
Theo ông Kim Chan Ta Na, nhà trường đang chuyển từ phương pháp giảng dạy thiên về truyền đạt kiến thức sang khuyến khích học sinh chủ động tìm hiểu, thảo luận và giải quyết vấn đề. Các hoạt động trải nghiệm thực tế, nghiên cứu khoa học và hướng nghiệp giúp học sinh từng bước xác định năng lực, sở trường của bản thân.
Không chỉ tại một trường học, ngành giáo dục tỉnh Vĩnh Long cũng đang triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Theo Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) tỉnh Vĩnh Long, toàn tỉnh hiện có 710.489 học sinh, trong đó 81.228 học sinh dân tộc thiểu số, chiếm 11,43%. Tỉnh có 9 trường phổ thông dân tộc nội trú với 89 lớp và gần 3.000 học sinh.
Cũng theo Sở GD&ĐT, thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, tỉnh tập trung đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, hạ tầng công nghệ thông tin và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên.
Đến nay, 100% cơ sở giáo dục công lập trên địa bàn tỉnh đã kết nối Internet băng thông rộng. Ngành giáo dục đẩy mạnh sử dụng học bạ số, văn bằng số, cơ sở dữ liệu ngành và các nền tảng quản lý thông minh.
Cùng với chuyển đổi số, các trường tăng cường giáo dục STEM, hướng dẫn học sinh tiếp cận trí tuệ nhân tạo an toàn, có trách nhiệm và biết kiểm chứng thông tin. Những thay đổi này giúp học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số có thêm điều kiện tiếp cận phương pháp học tập hiện đại, từng bước thu hẹp khoảng cách với các khu vực thuận lợi.
Đào tạo nguồn nhân lực gắn với việc gìn giữ, bảo tồn văn hóa Khmer
Nếu các trường phổ thông dân tộc nội trú tạo nền tảng học vấn cho học sinh Khmer thì các cơ sở đào tạo đại học tiếp tục mở rộng cơ hội để thế hệ trẻ phát triển chuyên môn, rèn luyện kỹ năng và tham gia bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.
Em Neáng Kim Linh, sinh viên Trường Ngôn ngữ - Văn hóa - Nghệ thuật Khmer Nam Bộ và Nhân văn thuộc Đại học Trà Vinh, quê ở ấp Tô Thuận, xã Tri Tôn, tỉnh An Giang, cho rằng việc học tập tiếng nói, chữ viết và văn hóa Khmer trong môi trường đại học mang ý nghĩa rất đặc biệt đối với mình.
Kim Linh chia sẻ, trước đây em đã có những hiểu biết nhất định về ngôn ngữ và văn hóa dân tộc Khmer thông qua gia đình và cộng đồng. Tuy nhiên, môi trường đại học đã giúp em tiếp cận kiến thức một cách hệ thống, hiểu sâu hơn những giá trị truyền thống và nhận thức rõ trách nhiệm của bản thân trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa của dân tộc.
“Việc học tiếng nói, chữ viết và văn hóa Khmer không chỉ giúp em hiểu sâu hơn về văn hóa của dân tộc mình, mà quan trọng hơn khiến em thêm tự hào và có ý thức gìn giữ, quảng bá những giá trị truyền thống tốt đẹp của đồng bào Khmer. Em mong muốn sau này có thể truyền đạt kiến thức cho thế hệ trẻ, đặc biệt là các em học sinh, sinh viên Khmer”, Kim Linh chia sẻ.
Từ trải nghiệm của bản thân, Kim Linh cho rằng học sinh, sinh viên Khmer tại những địa bàn còn khó khăn cần thêm sự hỗ trợ về học phí, học bổng, điều kiện học tập và thông tin hướng nghiệp. Theo Linh, nhiều bạn trẻ có năng lực, mong muốn học lên cao nhưng điều kiện kinh tế gia đình còn hạn chế hoặc thiếu thông tin về các ngành nghề, cơ hội học tập. Vì vậy, việc tư vấn, định hướng nghề nghiệp từ sớm sẽ giúp học sinh tự tin hơn khi lựa chọn con đường tương lai.
Cùng học tại Trường Ngôn ngữ - Văn hóa - Nghệ thuật Khmer Nam Bộ và Nhân văn, em Thạch Văn Hậu, quê ở ấp Cà Hom, xã Hàm Giang, tỉnh Vĩnh Long, cũng cảm nhận rõ những thay đổi trong quá trình học tập. Hậu cho biết nhà trường đầu tư các thiết bị phục vụ giảng dạy như máy chiếu, tivi, micro và cải thiện không gian học tập. Thầy cô thường xuyên động viên, hướng dẫn phương pháp học tập, giải đáp những khó khăn mà sinh viên gặp phải.
Ngoài giờ học, Hậu tham gia các hoạt động câu lạc bộ, rèn luyện kỹ năng thuyết trình, phản biện, làm việc nhóm và giải quyết vấn đề. Những trải nghiệm này giúp em tự tin hơn trong giao tiếp và xác định rõ mục tiêu nghề nghiệp. Đặc biệt, học bổng khuyến khích học tập mà Hậu nhận trong học kỳ I năm học 2025 - 2026 đã trở thành nguồn động viên lớn, giúp em giảm bớt áp lực chi phí và tiếp tục cố gắng.
Sau khi tốt nghiệp, Hậu mong muốn trở về địa phương làm giáo viên dạy tiếng Khmer tại một trường trung học cơ sở. “Em mong muốn trở thành thầy giáo dạy tiếng Khmer để truyền dạy chữ viết cho con em đồng bào Khmer, góp phần giữ gìn tiếng nói, chữ viết của dân tộc và đóng góp cho quê hương”, Hậu bày tỏ.
Là người có nhiều năm đứng lớp hướng dẫn sinh viên, Tiến sĩ Sơn Cao Thắng, Phó trưởng Khoa Ngôn ngữ - Văn hóa - Nghệ thuật Khmer Nam Bộ, Trường Ngôn ngữ - Văn hóa - Nghệ thuật Khmer Nam Bộ và Nhân văn thuộc Đại học Trà Vinh, nhận định Nghị quyết số 71-NQ/TW mở ra cơ hội quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số, chuyển từ hỗ trợ diện rộng sang tạo điều kiện phát triển năng lực thực chất cho người học.
Tuy nhiên, qua thực tế giảng dạy, ông Thắng nhận thấy một bộ phận sinh viên Khmer còn thiếu nền tảng thực hành văn hóa truyền thống. Nhiều em chưa có điều kiện tiếp xúc thường xuyên với nghệ thuật sân khấu, âm nhạc, lịch sử và chữ viết Khmer trước khi bước vào đại học. Bên cạnh đó, sự thay đổi trong môi trường sống khiến một bộ phận thanh thiếu niên ít tham gia sinh hoạt tại chùa, giảm cơ hội tiếp xúc với không gian văn hóa truyền thống.
Theo Tiến sĩ Sơn Cao Thắng, để khắc phục những hạn chế này, các địa phương cần tăng cường hoạt động trải nghiệm văn hóa Khmer trong trường phổ thông, kết nối gia đình, nhà trường và chùa Khmer; đồng thời xây dựng học liệu số để học sinh dễ dàng tiếp cận.
Tiến sĩ Ngô Sô Phe, Hiệu trưởng Trường Ngôn ngữ - Văn hóa - Nghệ thuật Khmer Nam Bộ và Nhân văn, Đại học Trà Vinh, cho biết nhà trường đang tiếp tục tập trung đào tạo các ngành đặc thù như Sư phạm tiếng Khmer, Ngôn ngữ Khmer, Văn hóa học, biểu diễn nhạc cụ truyền thống và đào tạo sau đại học về văn hóa học. Trường cũng tăng cường hợp tác nghiên cứu, đào tạo và thu hút đội ngũ giảng viên, nhà khoa học có trình độ chuyên môn cao trong lĩnh vực ngôn ngữ, văn hóa, nghệ thuật Khmer.
Theo Tiến sĩ Ngô Sô Phe, việc phát triển đội ngũ trí thức, giáo viên và những người am hiểu văn hóa Khmer chính là giải pháp lâu dài để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Khi thế hệ trẻ có kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và ý thức trách nhiệm với cộng đồng, các em không chỉ có cơ hội phát triển bản thân, mà còn có thể trở thành lực lượng quan trọng tiếp nối, lan tỏa những giá trị tốt đẹp của dân tộc.
Bài cuối: Phát huy bản sắc văn hóa truyền thống