Ba anh em nhà “thợ cả” Lương Văn Cường vẫn không hề ngưng tay khi tiếp chuyện khách. Những gương mặt lấm lem, lưng áo đẫm mồ hôi, những đôi tay chai sần rắn chắc sắt quai búa dứt khoát. Anh Cường cho hay một ngày ba anh em làm được khoảng 10-15 sản phẩm dao và một số loại nông cụ.
Để làm ra một con dao sắc, theo anh Cường, người Nùng có những quy tắc bất thành văn. Bí quyết ấy bắt đầu từ nguyên liệu. Đồng bào thường dùng những miếng nhíp của ô tô đã hỏng, nếu được xe U oát là tốt nhất: "Nguyên liệu nhập sắt từ Vĩnh Phúc lên, có bãi xe nhập lại bán cho em".
Nhíp ô tô là loại chất thép 60, loại này không giòn, không dẻo, chứa nhiều cac-bon nên dao làm ra sẽ sắc và bền. Đây là chất liệu mà chỉ người Nùng An mới dùng để rèn dao, còn những nơi khác chỉ dùng sắt rồi bổ thép làm lưỡi.
Một điểm đặc biệt để những sản phẩm dao Phúc Sen bền tốt còn nằm ở nguyên liệu nung. Ở một số làng nghề khác, người ta lấy than đá nung, nhiệt độ cao thường làm cháy chất thép. Trong khi đó, người Nùng An chỉ dùng than từ những loại gỗ cứng như gỗ nghiến, giúp giữ nhiệt và than mau đỏ. Theo kinh nghiệm của ông Nông Văn Hiệp, một thợ rèn lành nghề, để giữ được nhiệt độ, lò phải xếp bằng đá, dùng rơm hoặc trấu trộn vào, tạo thành chất liệu xây lò, vừa chịu nhiệt vừa chắc chắn.
Để có một con dao tốt thì cần phải có một miếng sắt tốt. Ảnh: dantri.com Người thợ rèn cảm nhận sản phẩm bằng sự tinh tế của tai, mắt, của đôi tay người thợ, cùng kinh nghiệm lâu năm trong nghề. Trong đó, bí quyết đặc biệt là rèn dao bằng mắt.
Rèn dao bằng mắt
Những người già ở Phúc Sen kể lại cách đây hàng trăm năm, có một ông già không biết từ phương nào đi ngang qua, thấy đồng bào dân tộc Nùng hiền lành nhưng cuộc sống đói nghèo. Cảm thương nên ông lão quyết định dạy cho người dân cách rèn dao, cuốc và những công cụ lao động để họ có thể đi rừng.
Ông lão yêu cầu bà con phải luyện rèn đôi mắt đến độ “thành thần”, tinh thông, thì mới có thể điều chỉnh đôi bàn tay, cảm nhận tiêu chuẩn vật dụng qua mỗi ánh nhìn. Từ đó đến nay, đây được coi là yếu tố phân định thợ lành nghề ở Phúc Sen.
Theo ông Ngọc Văn Kim, lão nông ở xóm Pác Rằng: "Chủ yếu bằng mắt thôi, tai nghe mắt thấy, làm hơn chục năm rồi, dao nhỏ làm khoảng 50 phút, còn dao to khoảng 1 tiếng mới được. Hai tay đều sử dụng hết, đánh không đều là bật ra ngoài ngay".
Tạo hình chuôi dao. Ảnh: dantri.com Từ những thanh nhíp ô tô, người thợ phải tính toán chọn chiếc nào, cắt ra kích cỡ bao nhiêu để đem vào lò nung. Những thanh thép được đưa vào lò nung khoảng 10 phút cho tới khi nóng đỏ. Tuy nhiên, thời gian chỉ là yếu tố tương đối, thép thế nào là được lại phải nhờ vào kinh nghiệm của người thợ rèn. Người thợ rèn phải dùng mắt để điều chỉnh đôi bàn tay quai búa, cảm nhận sản phẩm tới mức nào là đạt yêu cầu.
Với cách rèn thông thường, dao sẽ được hình thành từ phần chuôi trước rồi mới đến phần lưỡi. Nhưng người Nùng An thì ngược lại. Khi nào rèn được phần lưỡi ưng ý, người ta mới trau chuốt đến phần chuôi. Lưỡi dao khi tôi chỗ vòng phải không già, không non, tôi đều lưỡi dao mới bén. Người có kỹ thuật cao mới làm được công đoạn này. Sau khi mài thô cho sạch xỉ và chỉnh lại những phần còn cong ở thân, dao được mài tay bằng đá khoảng 20 phút. Cho tới khi người thợ để tay vào, cảm nhận độ bám của lưỡi dao là được.
Từ lâu, sản phẩm rèn của người Nùng ở Phúc Sen đã quen thuộc với dân vùng cao. Ảnh: baomoi.com Một con dao tốt sau khi mài phải bóng, phần lưỡi qua nước tôi phải có 2 màu, 1 màu ánh xanh, 1 màu vàng nổi trên nền bóng của lưỡi dao. Lúc đó, con dao mới đạt yêu cầu về độ sắc và độ bền lên tới 5-10 năm.
Trong các công đoạn để rèn được một con dao, người Nùng quan trọng nhất nước tôi. Người ta dùng tro gỗ lim ngâm với nước vôi để qua đêm. Sáng hôm sau, họ chắt lấy thứ nước nổi ở bề mặt để làm nước tôi dao. Nước tôi chuẩn, trong, nhìn dao sẽ biết chính xác độ sắc.
Lưỡi dao được đưa nhanh, lướt qua mặt nước tôi. Chỉ ngập chừng 1-2 cm. Đây chính là phần lưỡi sắc của dao. Nước tôi có tốt thì lưỡi dao mới lâu cùn. Sau khi tôi, dao phải ngay lập tức đưa trở lại lò. Đây là giai đoạn quan trọng nhất mà chỉ người thợ cả mới có thể làm được, vì nếu mắt nhìn không chuẩn, sản phẩm sau này có thể bị dẻo do nung còn non, hay giòn do nung quá già.
Có người ví con dao ở Phúc Sen chặt cây lim, cây nghiến… ngọt như chém xuống nước, thậm chí có thể chặt thép mà không mẻ.
Từ ngày 23 - 25/10, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk tổ chức Hội thi thiếu nhi tuyên truyền, giới thiệu sách tỉnh Đắk Lắk với chủ đề "Công cha, nghĩa mẹ, ơn thầy".
Là xã vùng cao biên giới của tỉnh Tuyên Quang, Tùng Vài có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Việc nâng cao nhận thức pháp luật, phòng ngừa ma túy và phát huy trách nhiệm của người dân trong bảo vệ biên giới có ý nghĩa thiết thực đối với cuộc sống từng gia đình.
Ban Đại diện Cộng đồng Chăm Hồi giáo Islam tỉnh An Giang đã đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, lồng ghép những những tình huống thực tế trong đời sống hàng ngày vào các buổi sinh hoạt tôn giáo, qua đó giúp bà con dễ hiểu và chấp hành tốt quy định của pháp luật.
Chiều 22/10, tại Trường Trung học phổ thông Dân tộc nội trú tỉnh Lạng Sơn, Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức phát động chiến dịch “Không một mình” năm 2026.
Bạn đọc hỏi: Nghị định số 387/2026/NĐ-CP của Chính phủ về cơ chế, chính sách thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 – 2035 có những điểm gì mới?
Ông Đàm Văn Lâm, dân tộc Sán Chay, ở thôn Thống Nhất, xã Ba Chẽ (TP Quảng Ninh), là người có uy tín trong cộng đồng, tích cực tuyên truyền pháp luật, hòa giải mâu thuẫn, vận động bà con thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.
Thông qua hỗ trợ vốn, chuyển giao khoa học - kỹ thuật, phát triển kinh tế tập thể và kết nối tiêu thụ nông sản, Hội Nông dân tỉnh Vĩnh Long đang phát huy vai trò cầu nối, giúp hội viên đổi mới phương thức sản xuất, nâng cao giá trị nông sản và cải thiện thu nhập.
Với thông điệp chính “Kết nối không tổn thương”, Chiến dịch “Không một mình” năm 2026 đang được Công an tỉnh Quảng Ngãi phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh triển khai tại các trường học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng giúp trẻ em nhận diện và phòng tránh nguy cơ bị xâm hại trên không gian mạng.
Nhiều thanh niên tình nguyện, người có uy tín trong cộng đồng ở TP Hồ Chí Minh đang trở thành những “đại sứ công nghệ” thực thụ, hướng dẫn bà con dân tộc cách sử dụng các ứng dụng dịch vụ công trực tuyến, từng bước đưa công nghệ số đến gần hơn với cộng đồng các dân tộc.
Tại các xã miền núi tỉnh Quảng Ngãi, việc học tiếng dân tộc thiểu số đang giúp cán bộ công an gần dân hơn, nâng cao hiệu quả tuyên truyền pháp luật và hỗ trợ người dân tiếp cận các tiện ích số.
Mô hình chăn nuôi bò thịt tuần hoàn kết hợp chế biến sâu tại xã Điềm Thụy (tỉnh Thái Nguyên) không chỉ giải bài toán ô nhiễm môi trường mà còn đem lại hiệu quả kinh tế vượt trội, mở ra hướng đi bền vững cho nông dân địa phương.
Ngày 8/10, tại Trường THPT Lương Ngọc Quyến, phường Phan Đình Phùng, tỉnh Thái Nguyên, đã diễn ra vòng chung kết cấp tỉnh của Cuộc thi “Mái ấm kiên cố - Cộng đồng kiên cường: Gia đình và cộng đồng chung tay phòng, chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu”.
Ngày 8/10, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Cao Bằng tổ chức Hội thi “Tuyên truyền viên giỏi Tổ truyền thông cộng đồng” năm 2026, với sự tham gia của 12 đội thi đến từ các xã, phường trên địa bàn.
Tại điểm du lịch cộng đồng từng đoạt giải thưởng quốc tế Bản Sin Suối Hồ, xã Sin Suối Hồ, Lai Châu, có một lớp học rất đặc biệt: Không thu học phí, không áp lực điểm số, nhưng lại mở ra những cơ hội mới cho trẻ em vùng cao biên giới.
Trong bối cảnh xây dựng xã hội học tập ngày càng được quan tâm, phong trào khuyến học, khuyến tài tại Thanh Hóa đang có nhiều chuyển biến tích cực với những cách làm thiết thực, linh hoạt và phù hợp với từng địa bàn.
Bạn đọc hỏi: Tôi là thầy giáo 48 tuổi, đã đóng BHXH bắt buộc 25 năm 5 tháng, trong đó có 8 năm công tác ở vùng đặc biệt khó khăn. Do sức khỏe không ổn định nên tôi muốn nghỉ việc để chuyển sang công việc khác. Xin hỏi, nếu không đóng tiếp BHXH thì đợi đến năm 62 tuổi mới nhận được lương hưu, thì mức lương hưu hằng tháng được tính như thế nào? Thời gian công tác ở vùng đặc biệt khó khăn là 8 năm có được tính để nghỉ hưu sớm hay không?
Tại các xã miền núi tỉnh Quảng Ngãi - nơi quy tụ đồng bào của 44 dân tộc thiểu số cùng chung sống, rào cản ngôn ngữ từng là khó khăn lớn trong công tác tiếp xúc, giải quyết công việc của đội ngũ cán bộ, chiến sĩ và giáo viên công tác tại cơ sở.
Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong dạy học, tỉnh Điện Biên đang từng bước xây dựng môi trường giáo dục số. Công nghệ không chỉ làm cho bài học trực quan, sinh động hơn mà còn hỗ trợ đổi mới phương pháp giảng dạy và công tác quản lý nhà trường. Ghi nhận tại Trường Tiểu học và THCS Mường Thanh, phường Mường Thanh.
Ngành nông nghiệp tỉnh Lâm Đồng đang chuyển dịch mạnh mẽ hoạt động sản xuất gắn với chất lượng, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường, đặc biệt là thị trường xuất khẩu.
Ngày 28/9, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai tổ chức Hội nghị tuyên truyền, phổ biến Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường mạng và các quy định của pháp luật về quản lý, cung cấp, sử dụng thông tin trên mạng năm 2026.
