Cải thiện thể trạng, tầm vóc, nâng cao chất lượng dân số ở Sơn La

Xã Liệp Tè cũ nay thuộc xã Mường Khiêng, tỉnh Sơn La, dân số chủ yếu là đồng bào dân tộc La Ha, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn. Do đó, năm 2022, tỷ lệ trẻ em bị suy dinh dưỡng còn khá cao, khoảng hơn 19%.

Dân tộc La Ha

Tên tự gọi: La Ha, Klá, Phlạo.

Tên gọi khác: Xá Cha, Xá Bung, Xá Khao, Xá Táu Nhạ, Xá Poọng, Xá Uống, Bủ Hà, Pụa.

Nhóm địa phương: La Ha cạn (Khlá Phlao), La Ha nước (La Ha củng).

Dân số: 8.177 (Theo số liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009).

Ngôn ngữ: Tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Ka Ðai (ngữ hệ Thái - Ka Ðai).

Lịch sử: Người La Ha có mặt sớm ở miền Tây Bắc nước ta. Theo những tài liệu chữ Thái cổ thì vào thế kỷ XI, XII khi người Thái Ðen thiên di tới vùng đất này, họ đã gặp tổ tiên của người La Ha hiện nay. Chính vì vậy, khi làm lễ cúng Mường, người Thái vẫn còn tục đặt cỗ "trâu trắng" để tế thần Ăm Poi - một thủ lĩnh nổi tiếng của người La Ha vào đầu thế kỷ XI.

Hoạt động sản xuất: Người La Ha bắt đầu làm ruộng nước nhưng loại hình kinh tế chính vẫn là nương rẫy du canh du cư và săn bắt, hái lượm. Phương thức canh tác đơn giản, dùng gậy chọc lỗ và dao phát nương. Cây trồng chủ yếu là lúa nếp, ngô, đậu tương, bông. Phụ nữ La Ha không biết dệt vải, do đó họ phải đem bông đổi vải của người Thái để may mặc.

Ăn: Lương thực chính là gạo nếp chế biến theo cách đồ thành xôi, nay chuyển sang ăn cơm tẻ. Thực phẩm thường được ướp chua, nướng, lùi hoặc sấy khô để dành. Phụ nữ ăn trầu.

Mặc: Trước kia đàn ông búi tóc sau gáy nhưng đến nay chỉ còn vài cụ già và thầy cúng giữ tục này. Ðàn bà nhuộm răng đen, mặc giống người Thái Ðen. Một số nơi còn đeo thêm tạp dề ở phần váy trước hoặc khoác trên lưng khi rét. Phụ nữ chưa chồng búi tóc sau gáy, có chồng búi tóc trên đỉnh đầu giống người Thái Ðen. Có nơi từ em bé gái đến bà cụ già chỉ có một cách búi duy nhất là trên đỉnh đầu hoặc do ảnh hưởng của người Thái Trắng chỉ vấn tóc trần hoặc búi tóc sau gáy không phân biệt có chồng hay chưa.

: Nhà sàn cấu trúc theo 2 kiểu:

Kiểu ở tạm từ 1 đến 3 năm của những nhóm sống du canh du cư. Loại nhà này hai đầu hồi mái nhà lượn tròn theo bầu dục, dài ra hai bên như hình hàm lợn...

Kiểu nhà ở lâu năm của những nhóm cư dân sống bán định cư, bán định canh hoặc định canh định cư. Loại nhà này hai đầu hồi mái tròn khum hình mai rùa giống kiểu nhà người Thái Ðen.

Bố cục trong nhà chia làm hai phần, phần để tiếp khách rộng từ 1/2 đến 2/3 diện tích nhà. Ngăn giữa phần chủ và khách là một cột buộc hũ rượu cần bên cạnh.

Phương tiện vận chuyển: Gùi, trâu kéo, ngựa thồ.

Quan hệ xã hội: Người La Ha sống theo làng bản là Khun cai, hai người giúp việc Khun cai là Khun tang, Khun téng do dân cử ra.

Gia đình người La Ha là gia đình nhỏ, phụ hệ. Không chỉ con cái mang họ bố mà vợ cũng phải mang họ chồng. Con gái không được thừa kế tài sản.

Cưới xin: Hôn nhân một vợ một chồng đã mang tính chất mua bán thể hiện ở khoản tiền cưới gọi là nang khả pom (giá đầu người) để trả ơn bố mẹ vợ và tục ở rể. Tuy nhiên trai gái được tự do tìm hiểu, không có sự ép buộc của cha mẹ. Sau thời gian tìm hiểu từ 3 đến 10 ngày người con trai nói với bố mẹ cử người đi dạm. Nhà gái nhận trâu và đưa áo của cô gái cho bên nhà trai xem bói. Nhà gái chia trầu cho họ hàng để hỏi ý kiến. Ai không đồng ý thì trả lại trầu. Trong 5 ngày nếu nhà gái không trả lại trầu cho nhà trai có nghĩa là nhà gái đồng ý và 10 ngày sau người con trai đến nhà gái bắt đầu ở rể làm công cho bố mẹ vợ. Thời gian ở rể là từ 4 đến 8 năm. Hết hạn ở rể mới bắt đầu tổ chức lễ cưới chính thức thu mà phu (làm cơm rượu). Sau lễ cưới này, cô dâu được đón về nhà chồng, đổi họ theo họ chồng và không được quay về ở với bố mẹ đẻ nữa, dù chồng chết.

Trường hợp người đàn bà goá đi bước nữa, người chồng thứ hai mang lễ cưới nhỏ thu cơi poọng (làm gà báo cưới) đến gia đình người chồng thứ nhất chứ không cần có quan hệ gì với bố mẹ của người đàn bà goá. Người đàn bà goá đi bước nữa vẫn quan niệm rằng khi chết đi, hồn lại tìm về với người chồng chính thức đã làm lễ thu mà phu. Vì vậy, ở một số nơi, bố mẹ đã chết cả mà chưa làm được lễ cưới thu mà phu thì con phải làm lễ cưới đó cho bố mẹ để bố mẹ được sống với nhau ở thế giới bên kia.

Thờ cúng: Người La Ha thờ tổ tiên trong gian nhà "hóng" như của người Thái.

- Thầy cúng một lao cúng gọi hồn và đuổi tà ma. Hàng năm hoặc 2-3 năm một lần một lao làm lễ cúng tổ tiên của mình của mình và các vị thần linh khác. Trong số các vị thần linh khác. Trong số các vị thần ấy "thần dương vật" (linga) và "thần cung kiếm" là đáng sợ hơn cả. Bởi vậy, bàn thờ của một lao bao giờ cũng có hình nộm dương vật, kiếm và cái mộc.

Kiêng đem rau xanh, lá xanh, vật màu xanh và thịt sống vào cửa bên ở gia đình, mà phải mang những thứ đó vào cửa của bên khách. Khi đặt nồi, chảo lên bếp phải đặt hai quai theo hướng nằm ngủ của người trong gia đình, kiêng không để quai nồi, chảo theo hướng của 2 cửa ra vào vì đó là hướng đặt người chết trước khi đem chôn. Khi có người chết, tất cả những điều kiêng kỵ trên đều huỷ bỏ và làm ngược lại.

Ma chay: Người La Ha không có tục đốt xác như người Thái Ðen mà đem chôn. Thi hài được liệm bằng vải hoặc bằng chiếu nan và khiêng ra đến mộ mới bỏ vào quan tài và hạ huyệt. Nếu người chết là bố, người con trai cầm dao phá nơi thờ cũ đuổi ma bậc ông đi để bắt đầu thờ ma bố. Nếu người chết là mẹ, con trai cầm dao đập vào phên chỗ mẹ ngủ, tượng trưng cho việc đuổi ma bậc bà đi để bắt đầu thờ ma mẹ. Người chết được đặt nằm dọc theo cây xà ngang, nếu người chết là bố thì đặt nằm dưới cây xà ngang thứ nhất, nếu là mẹ, đặt dưới cây xà ngang thứ hai, nếu người chết là con trai cả đặt nằm dưới cây xà ngang thứ ba...

Khi khiêng người chết đi chôn, người chết là bố thì khiêng ra cửa gian khách (quản), là mẹ phá vách trước khiêng ra, nếu là con khiêng ra cửa sàn. Trên huyệt người ta đã dựng sẵn một cái nhà nhỏ có 2 mái cao chừng 2m. Mái nhà mồ lợp bằng gianh dỡ một phần của mái nhà ở mang ra. Người chết là bố thì dỡ gianh ở phía đầu chỗ ngủ để lợp. Nếu người chết là mẹ thì dỡ gianh ở mái nhà phía chân chỗ ngủ, là con trai thì dỡ gianh mái hồi phía sàn phơi thóc, con gái thì dỡ gianh ở mái hồi phía sàn để nước. Trong nhà mồ đặt những thứ cần thiết cho một cuộc sống như: giỏ cơm, quần áo, chăn, đệm. Sau khi đưa đám trở về nhà, người ta thường khua cối giã gạo để xua ma không quấy phá gia đình.

Lịch: Theo lịch của người Thái.

Học: Người La Ha trước kia học chữ Thái.

Văn nghệ: Người La Ha hát, làm thơ bằng tiếng Thái khá thạo. Hai điệu múa đặc trưng là múa dương vật (linga) và múa cung kiếm. 

Theo cema.gov.vn

Dân tộc La Ha

Có thể bạn quan tâm

Nỗ lực tìm đầu ra cho chè Liên Sơn

Nỗ lực tìm đầu ra cho chè Liên Sơn

Gần 500 ha chè, phần lớn là giống chất lượng cao, đang là nguồn sinh kế của hàng trăm hộ dân xã Liên Sơn, tỉnh Lào Cai. Tuy nhiên, thiếu cơ sở thu mua, chế biến khiến đầu ra bấp bênh. Địa phương đang nỗ lực thu hút doanh nghiệp, hợp tác xã liên kết sản xuất, tiêu thụ, giúp người dân ổn định thu nhập và gắn bó với cây chè.

Để tuổi trẻ vùng cao nói không với tảo hôn

Để tuổi trẻ vùng cao nói không với tảo hôn

Tảo hôn là vấn đề ảnh hưởng đến chất lượng dân số và cơ hội phát triển của trẻ em, thanh thiếu niên ở một số địa bàn vùng cao. Để thay đổi nhận thức, tuổi trẻ Điện Biên đã tích cực đổi mới cách tuyên truyền, đồng thời tạo điều kiện để thanh niên học tập, học nghề, lập nghiệp trước khi xây dựng gia đình.

Người dân vùng sâu Đăk Sơ Mei mong mỏi được nâng cấp tuyến đường độc đạo

Người dân vùng sâu Đăk Sơ Mei mong mỏi được nâng cấp tuyến đường độc đạo

Tuyến đường từ trung tâm xã Đăk Sơ Mei vào khu vực xã Hà Đông cũ (tỉnh Gia Lai) dài gần 30 km, là tuyến độc đạo phục vụ việc đi lại và vận chuyển nông sản của người dân trên địa bàn. Hiện tại, khu vực phía Tây tỉnh Gia Lai đang bước vào cao điểm mùa mưa lũ, điều này khiến người dân xã vùng sâu Đăk Sơ Mei luôn trong lo lắng con đường độc đạo này bị sạt lở, chia cắt.

Xuất khẩu lao động giúp người dân miền núi Thanh Hóa giảm nghèo

Xuất khẩu lao động giúp người dân miền núi Thanh Hóa giảm nghèo

Nhiều năm qua, tỉnh Thanh Hóa đã đẩy mạnh việc đưa người lao động của các xã miền núi đi làm việc ở nước ngoài. Nhiều người sau khi trở về đã có số vốn lớn để phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, từ các thôn bản nghèo đang còn nhà cửa đơn sơ, tới nay đã xuất hiện nhiều ngôi nhà kiên cố, đời sống người dân đã ổn định hơn trước.

Dùng chung một bộ sách, thuận lợi cho dạy và học

Dùng chung một bộ sách, thuận lợi cho dạy và học

Từ năm học 2026-2027, học sinh cả nước sẽ sử dụng thống nhất bộ sách giáo khoa “Kết nối tri thức với cuộc sống” của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam. Tại Điện Biên, việc triển khai bộ sách mới được kỳ vọng tạo thuận lợi trong dạy học, quản lý nhà trường và giảm chi phí chuẩn bị sách cho học sinh.

Lực lượng xung kích 'lá chắn' phòng, chống thiên tai ở cơ sở

Lực lượng xung kích 'lá chắn' phòng, chống thiên tai ở cơ sở

Cùng với việc chủ động “4 tại chỗ” của các địa phương, lực lượng xung kích phòng, chống thiên tai cấp xã ở tỉnh Lào Cai đang bám địa bàn, kịp thời phát hiện nguy cơ, triển khai các biện pháp bảo đảm an toàn cho người dân trong mùa mưa lũ, không để bị động, bất ngờ.

Điểm tựa giảm nghèo cho người dân vùng cao

Điểm tựa giảm nghèo cho người dân vùng cao

Giảm nghèo bền vững không chỉ là hỗ trợ trước mắt mà còn tạo sinh kế để người dân chủ động vươn lên. Tại Điện Biên, cùng với các chương trình mục tiêu quốc gia, nguồn vốn tín dụng chính sách và nhiều mô hình hỗ trợ sản xuất đang trở thành điểm tựa giúp hàng nghìn hộ nghèo, cận nghèo từng bước ổn định cuộc sống.

Gia Lai tuyên truyền quy định mới về xử phạt vi phạm IUU

Gia Lai tuyên truyền quy định mới về xử phạt vi phạm IUU

Nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) cũng như phát triển nghề cá bền vững, các lực lượng chức năng tại Gia Lai đang đẩy mạnh công tác tuyên truyền về việc tăng mạnh mức xử phạt các hành vi vi phạm.

Đồng Nai phát huy sức dân trong phát triển hạ tầng

Đồng Nai phát huy sức dân trong phát triển hạ tầng

Phát động đợt thi đua đặc biệt 500 ngày đêm, từ tháng 5, với chủ đề "Đoàn kết - Kỷ cương - Hiệu quả - Bứt phá, xây dựng Đồng Nai phát triển văn minh, hiện đại", đến nay, thành phố Đồng Nai đã ghi nhận nhiều điểm sáng trong giải phóng mặt bằng, tạo đà bứt phá mạnh mẽ cho hệ thống hạ tầng và kinh tế - xã hội địa phương.

Báo động tình trạng ô nhiễm nguồn nước kênh, hồ tại Đắk Lắk

Báo động tình trạng ô nhiễm nguồn nước kênh, hồ tại Đắk Lắk

Những ngày đầu tháng 8, trên hồ điều hòa Hồ Sơn và kênh Bàu Hạ, phường Tuy Hòa, tỉnh Đắk Lắk, xảy ra tình trạng cá chết bốc mùi hôi thối, báo hiệu tình trạng ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt, buôn bán kinh doanh và hình ảnh du lịch địa phương.

Bảo hiểm y tế hướng tới chăm sóc sức khỏe toàn dân

Bảo hiểm y tế hướng tới chăm sóc sức khỏe toàn dân

Một tấm thẻ nhỏ nhưng mang lại sự an tâm lớn mỗi khi không may đau ốm. Với hàng triệu người dân Đắk Lắk, bảo hiểm y tế không chỉ giúp giảm chi phí điều trị mà còn là điểm tựa để mọi người chủ động chăm sóc sức khỏe.

Đưa pháp luật đến tận phiên chợ vùng cao

Đưa pháp luật đến tận phiên chợ vùng cao

Đưa pháp luật đến tận phiên chợ vùng cao, lực lượng Bộ đội Biên phòng và Công an tỉnh Tuyên Quang đang đổi mới hình thức tuyên truyền, giúp đồng bào nâng cao nhận thức, chủ động phòng, chống tội phạm và chung tay bảo vệ vững chắc an ninh, trật tự khu vực biên giới.

Hiến đất mở đường, lan tỏa sức dân

Hiến đất mở đường, lan tỏa sức dân

Từ sự kiên trì, gần dân của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể, nhiều hộ dân trên địa bàn tỉnh Quảng Trị đã sẵn sàng tháo dỡ công trình, nhường đất vì lợi ích chung. Những mét vuông đất được người dân tự nguyện hiến tặng không chỉ để mở rộng những con đường mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết, trách nhiệm vì cộng đồng.

Nỗ lực nâng cao chất lượng, phục vụ nhân dân

Nỗ lực nâng cao chất lượng, phục vụ nhân dân

Vượt qua những thách thức ban đầu khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, các địa phương cấp xã, tỉnh Khánh Hòa đã chủ động kiện toàn bộ máy, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và cải cách thủ tục hành chính.

Công an Quảng Ngãi đổi mới hình thức tuyên truyền pháp luật trên không gian mạng

Công an Quảng Ngãi đổi mới hình thức tuyên truyền pháp luật trên không gian mạng

Tăng cường truyền thông số hiện nay được xác định là xu thế tất yếu nhằm bảo đảm an ninh, trật tự ngay từ cơ sở. Tận dụng sức mạnh của các nền tảng mạng xã hội, lực lượng công an các đơn vị, địa phương trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi đã sáng tạo sản xuất hàng loạt video ngắn, phim ngắn tuyên truyền với nội dung phong phú, thiết thực và cuốn hút.

Ổn định hoạt động các chi bộ thôn, tổ dân phố sau sắp xếp

Ổn định hoạt động các chi bộ thôn, tổ dân phố sau sắp xếp

Sau một tháng sắp xếp, các thôn, tổ dân phố trên địa bàn tỉnh Lào Cai cơ bản đi vào hoạt động ổn định và nhận được sự đồng thuận, thống nhất cao của cán bộ, đảng viên và nhân dân. Đây là bước cụ thể hóa chủ trương tinh gọn tổ chức ở cơ sở, hướng tới xây dựng bộ máy hoạt động hiệu lực, hiệu quả, gần dân và phục vụ nhân dân tốt hơn.

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong thủ tục hành chính ở vùng biên Đồng Nai

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong thủ tục hành chính ở vùng biên Đồng Nai

Ở xã biên giới Đăk Ơ (thành phố Đồng Nai) nơi đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 40%, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã đang từng bước đổi mới để phục vụ người dân tốt hơn. Từ việc thành lập các tổ hỗ trợ tận thôn đến áp dụng nguyên tắc “6 rõ” rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ quy trình, rõ thời gian, rõ kết quả, chính quyền địa phương nỗ lực công khai, minh bạch quy trình thủ tục.

Kiến tạo công dân số từ phong trào Bình dân học vụ số

Kiến tạo công dân số từ phong trào Bình dân học vụ số

Từ những mô hình thiết thực với phương châm mỗi thành viên là một "đại sứ số", thành phố Đồng Nai đang từng bước lan tỏa phong trào "Bình dân học vụ số" sâu rộng trong cộng đồng. Không chỉ giúp người dân nâng cao kỹ năng số, các mô hình còn nhận được sự đồng thuận, hưởng ứng tích cực, góp phần hình thành đội ngũ công dân số, thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện, hướng tới xây dựng Đồng Nai ngày càng văn minh, hiện đại và đáng sống.

Phát huy hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Phát huy hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Sau một năm chính quyền địa phương 2 cấp chính thức đi vào hoạt động, bộ máy hành chính tại các xã tỉnh Phú Thọ đã từng bước phát huy hiệu quả, tạo chuyển biến rõ nét trong giải quyết thủ tục hành chính và đồng hành cùng người dân, doanh nghiệp phát triển kinh tế.

Tuyên Quang: Chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang chủ động phòng ngừa thiên tai

Tuyên Quang: Chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang chủ động phòng ngừa thiên tai

Tuyên Quang là địa phương có địa hình chủ yếu là đồi núi, nhiều sông, suối, thường xuyên đối mặt với nguy cơ lũ quét, sạt lở đất và ngập úng mỗi mùa mưa bão. Trước diễn biến thời tiết ngày càng cực đoan, các địa phương trong tỉnh đang chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang chủ động phòng ngừa ngay từ cơ sở, phù hợp với đặc điểm từng vùng, nhằm hạn chế thấp nhất rủi ro.

Mua bán người - Hành trình trở về từ bóng tối

Mua bán người - Hành trình trở về từ bóng tối

Tội phạm mua bán người thời công nghệ số ẩn mình sau những tài khoản ảo trên mạng xã hội để dẫn dụ nạn nhân rơi vào bẫy hấp dẫn giăng sẵn. Và phía sau mỗi đường dây bị triệt phá là những nạn nhân từng chìm trong bóng tối và hành trình trở về quê hương luôn đầy gian nan.

Đổi thay ở xã vùng biên Lao Chải nhờ chính quyền địa phương hai cấp

Đổi thay ở xã vùng biên Lao Chải nhờ chính quyền địa phương hai cấp

Sau một năm thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, Tuyên Quang ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực trong hoạt động của chính quyền cơ sở. Đặc biệt ở các xã vùng cao, biên giới, bộ máy hoạt động ngày càng hiệu quả, chính quyền gần dân, sát dân hơn, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội.