Con chữ thắp sáng cuộc sống nơi phên dậu Tổ quốc

Giữa núi rừng biên giới, khi màn đêm buông xuống cũng là lúc lớp học đặc biệt bắt đầu. Ở bản Piêng Vai, xã Mỹ Lý (tỉnh Nghệ An), nhiều phụ nữ dân tộc Mông lần đầu tiên cầm bút, học ghép vần, viết tên mình. Từ lớp xóa mù chữ do Đồn Biên phòng Mỹ Lý phối hợp tổ chức, con chữ đang dần thắp sáng cuộc sống nơi phên dậu Tổ quốc.

Dân tộc Mông

Tên tự gọi: Mông, Na Miẻo.

Tên gọi khác: Mẹo, Mèo, Miếu Hạ, Mán Trắng.

Nhóm địa phương: Mông Trắng, Mông Hoa, Mông Ðỏ, Mông Ðen, Mông Xanh, Na Miẻo.

Dân số: 1.068.189 người (Theo số liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009).

Ngôn ngữ: Tiếng nói thuộc ngôn ngữ hệ Mông - Dao.

Hoạt động sản xuất: Nguồn sống chính là làm nương định canh hoặc nương du canh trồng ngô, lúa, lúa mạch. Nông dân có truyền thống trồng xen canh trên nương cùng với cây trồng chính là các cây ý dĩ, khoai, rau, lạc, vừng, đậu...

Chiếc cày của người Mông rất nổi tiếng về độ bền cũng như tính hiệu quả. Trồng lanh, thuốc phiện (trước đây), các cây ăn quả như táo, lê, đào, mận, dệt vải lanh là những hoạt động sản xuất đặc sắc của người Mông.

Người Mông chăn nuôi chủ yếu trâu, bò, lợn, gà, ngựa. Ngựa thồ là phương tiện vận chuyển rất có hiệu quả trên vùng cao núi đá. Con ngựa rất gần gũi và thân thiết với từng gia đình Mông.

Họ phát triển đa dạng các nghề thủ công như đan lát, rèn, làm yên cương ngựa, đồ gỗ, nhất là các đồ đựng, làm giấy bản, đồ trang sức bằng bạc phục vụ nhu cầu và thị hiếu của người dân. Các thợ thủ công Mông phần lớn là thợ bán chuyên nghiệp làm ra những sản phẩm nổi tiếng như lưỡi cày, nòng súng, các đồ đựng bằng gỗ ghép. Chợ ở vùng Mông thoả mãn vừa nhu cầu trao đổi hàng hoá vừa nhu cầu giao lưu tình cảm, sinh hoạt.

Ăn: Người Mông thường ăn ngày hai bữa, ngày mùa ăn ba bữa. Bữa ăn với các thực phẩm truyền thống có mèn mén (bột ngô đồ) hay cơm, rau xào mỡ và canh. Bột ngô được xúc ăn bằng thìa gỗ. Phụ nữ khéo léo làm các loại bánh bằng bột ngô, gạo vào những ngày tết, ngày lễ.

Người Mông quen uống rượu ngô, rượu gạo, hút thuốc bằng điếu cày. Ðưa mời khách chiếc điếu do tự tay mình nạp thuốc là biểu hiện tình cảm quý trọng. Trước kia, tục hút thuốc phiện tương đối phổ biến với họ.

Mặc: Trang phục của người Mông rất sặc sỡ, đa dạng giữa các nhóm.

Phụ nữ Mông Trắng trồng lanh, dệt vải lanh, váy màu trắng, áo xẻ ngực, thêu hoa văn ở cánh tay, yếm sau. Cạo tóc, để chỏm, đội khăn rộng vành.

Phụ nữ Mông Hoa mặc váy màu chàm có thêu hoặc in hoa văn bằng sáp ong, áo xẻ nách, trên vai và ngực đắp vải màu và thêu. Ðể tóc dài, vấn tóc cùng tóc giả.

Phụ nữ Mông Ðen mặc váy bằng vải chàm, in hoa văn bằng sáp ong, áo xẻ ngực.

Phụ nữ Mông Xanh mặc váy ống. Phụ nữ Mông Xanh đã có chồng cuốn tóc lên đỉnh đầu, cài bằng lược móng ngựa, đội khăn ra ngoài tạo thành hình như hai cái sừng.Trang trí trên y phục chủ yếu bằng đắp ghép vải màu, hoa văn thêu chủ yếu hình con ốc, hình vuông, hình quả trám, hình chữ thập.

Tuổi thơ hồn nhiên của trẻ em dân tộc Mông ở xã Vân Hồ, huyện Mộc Châu (Sơn La). Ảnh Lưu Trọng Đạt.jpg
Tuổi thơ hồn nhiên của trẻ em dân tộc Mông ở xã Vân Hồ, huyện Mộc Châu (Sơn La). Ảnh Lưu Trọng Đạt

: Người Mông quần tụ trong từng bản vài chục nóc nhà. Nhà trệt, ba gian hai chái, có từ hai đến ba cửa. Gian giữa đặt bàn thờ.

Nhà giàu thì tường trình, cột gỗ kê trên đá tảng hình đèn lồng hay quả bí, mái lợp ngói, sàn gác lát ván. Phổ biến nhà bưng ván hay vách nứa, mái tranh.

Lương thực được cất trữ trên sàn gác. Một số nơi có nhà kho chứa lương thực ở ngay cạnh nhà.

Chuồng gia súc được lát ván cao ráo, sạch sẽ.

Ở vùng cao núi đá, mỗi nhà có một khuôn viên riêng cách nhau bằng bức tường xếp đá cao khoảng gần 2 mét.

Phương tiện vận chuyển: Người Mông quen dùng ngựa thồ, gùi có hai quai đeo vai.

Quan hệ xã hội: Bản thường có nhiều họ, trong đó một hoặc hai họ giữ vị trí chủ đạo, có ảnh hưởng chính tới các quan hệ trong bản. Người đứng đầu bản điều chỉnh các quan hệ trong bản, trước kia, cả bằng hình thức phạt vạ lẫn dư luận xã hội. Dân mỗi bản tự nguyện cam kết và tuân thủ quy ước chung của bản về sản xuất, chăn nuôi, bảo vệ rừng và việc giúp đỡ lẫn nhau. Quan hệ trong bản càng gắn bó chặt chẽ hơn thông qua việc thờ cúng chung thổ thần của bản.

Người Mông rất coi trọng dòng họ bao gồm những người có chung tổ tiên. Các đặc trưng riêng với mỗi họ thể hiện ở những nghi lễ cúng tổ tiên, ma cửa, ma mụ... như số lượng và cách bày bát cúng, bài cúng, nơi cúng, ở các nghi lễ ma chay như cách quàn người chết trong nhà, cách để xác ngoài trời trước khi chôn, cách bố trí mộ...

Người cùng họ dù không biết nhau, dù cách xa bao đời nhưng qua cách trao đổi các đặc trưng trên có thể nhận ra họ của mình. Phong tục cấm ngặt những người cùng họ lấy nhau. Tình cảm gắn bó giữa những người trong họ sâu sắc. Trưởng họ là người có uy tín, được dòng họ tôn trọng, tin nghe.

Gia đình nhỏ, phụ hệ. Cô dâu đã qua lễ nhập môn, bước qua cửa nhà trai, coi như đã thuộc vào dòng họ của chồng. Vợ chồng rất gắn bó, luôn ở bên nhau khi đi chợ, đi nương, thăm hỏi họ hàng. Phổ biến tục cướp vợ.

Thờ cúng: Trong nhà có nhiều nơi linh thiêng dành riêng cho việc thờ cúng như nơi thờ tổ tiên, ma nhà, ma cửa, ma bếp. Những người biết nghề thuốc, biết làm thầy còn lập bàn thờ cúng những vị tổ sư nghề của mình. Nhiều lễ cúng kiêng cấm người lạ vào nhà, vào bản. Sau khi cúng ma cầu xin ai thường đeo bùa để lấy khước.

Học: Chữ Mông tuy được soạn thảo theo bộ vần chữ quốc ngữ từ những năm sáu mươi nhưng cho đến nay vẫn chưa thực sự phổ biến.

Lễ tết: Trong khi người Việt đang hối hả kết thúc tháng cuối cùng trong năm thì người Mông đã bước vào Tết năm mới truyền thống từ đầu tháng 12 âm lịch, sớm hơn tết Nguyên đán một tháng theo cách tính lịch cổ truyền của người Mông, phù hợp với nông lịch truyền thống.

Ngày Tết, dân làng thường chơi còn, đu, thổi khèn, ca hát ở những bãi rộng quanh làng. Tết lớn thứ hai là Tết 5 tháng năm (âm lịch). Ngoài hai tết chính, tuỳ từng nơi còn có các Tết vào các ngày 3 tháng 3, 13 tháng 6, 7 tháng 7 (âm lịch).

Các vận động viên dân tộc Mông thi đấu môn bắn nỏ tại Ngày hội Văn hóa, Thể thao các dân tộc huyện Than Uyên (Lai Châu). Ảnh Quý Trung.jpg
Các vận động viên dân tộc Mông thi đấu môn bắn nỏ tại Ngày hội Văn hóa, Thể thao các dân tộc huyện Than Uyên (Lai Châu). Ảnh Quý Trung

Văn nghệ: Thanh niên thích chơi khèn, vừa thổi vừa múa. Khèn, trống còn được sử dụng trong đám ma, lúc viếng, trong các lễ cúng cơm. Kèn lá, đàn môi là phương tiện để thanh niên trao đổi tâm tình.

Theo cema.gov.vn

Dân tộc Mông

Có thể bạn quan tâm

'Lớp học trên mây' gieo tri thức nơi vùng núi cao

'Lớp học trên mây' gieo tri thức nơi vùng núi cao

Giữa những đỉnh núi cao mờ sương của tỉnh miền núi phía Bắc, một lớp học đặc biệt mang tên “Lớp học trên mây” đang thắp sáng hy vọng cho trẻ em địa phương cùng người làm du lịch bản địa.

Nỗ lực tìm đầu ra cho chè Liên Sơn

Nỗ lực tìm đầu ra cho chè Liên Sơn

Gần 500 ha chè, phần lớn là giống chất lượng cao, đang là nguồn sinh kế của hàng trăm hộ dân xã Liên Sơn, tỉnh Lào Cai. Tuy nhiên, thiếu cơ sở thu mua, chế biến khiến đầu ra bấp bênh. Địa phương đang nỗ lực thu hút doanh nghiệp, hợp tác xã liên kết sản xuất, tiêu thụ, giúp người dân ổn định thu nhập và gắn bó với cây chè.

Để tuổi trẻ vùng cao nói không với tảo hôn

Để tuổi trẻ vùng cao nói không với tảo hôn

Tảo hôn là vấn đề ảnh hưởng đến chất lượng dân số và cơ hội phát triển của trẻ em, thanh thiếu niên ở một số địa bàn vùng cao. Để thay đổi nhận thức, tuổi trẻ Điện Biên đã tích cực đổi mới cách tuyên truyền, đồng thời tạo điều kiện để thanh niên học tập, học nghề, lập nghiệp trước khi xây dựng gia đình.

Người dân vùng sâu Đăk Sơ Mei mong mỏi được nâng cấp tuyến đường độc đạo

Người dân vùng sâu Đăk Sơ Mei mong mỏi được nâng cấp tuyến đường độc đạo

Tuyến đường từ trung tâm xã Đăk Sơ Mei vào khu vực xã Hà Đông cũ (tỉnh Gia Lai) dài gần 30 km, là tuyến độc đạo phục vụ việc đi lại và vận chuyển nông sản của người dân trên địa bàn. Hiện tại, khu vực phía Tây tỉnh Gia Lai đang bước vào cao điểm mùa mưa lũ, điều này khiến người dân xã vùng sâu Đăk Sơ Mei luôn trong lo lắng con đường độc đạo này bị sạt lở, chia cắt.

Xuất khẩu lao động giúp người dân miền núi Thanh Hóa giảm nghèo

Xuất khẩu lao động giúp người dân miền núi Thanh Hóa giảm nghèo

Nhiều năm qua, tỉnh Thanh Hóa đã đẩy mạnh việc đưa người lao động của các xã miền núi đi làm việc ở nước ngoài. Nhiều người sau khi trở về đã có số vốn lớn để phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, từ các thôn bản nghèo đang còn nhà cửa đơn sơ, tới nay đã xuất hiện nhiều ngôi nhà kiên cố, đời sống người dân đã ổn định hơn trước.

Dùng chung một bộ sách, thuận lợi cho dạy và học

Dùng chung một bộ sách, thuận lợi cho dạy và học

Từ năm học 2026-2027, học sinh cả nước sẽ sử dụng thống nhất bộ sách giáo khoa “Kết nối tri thức với cuộc sống” của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam. Tại Điện Biên, việc triển khai bộ sách mới được kỳ vọng tạo thuận lợi trong dạy học, quản lý nhà trường và giảm chi phí chuẩn bị sách cho học sinh.

Lực lượng xung kích 'lá chắn' phòng, chống thiên tai ở cơ sở

Lực lượng xung kích 'lá chắn' phòng, chống thiên tai ở cơ sở

Cùng với việc chủ động “4 tại chỗ” của các địa phương, lực lượng xung kích phòng, chống thiên tai cấp xã ở tỉnh Lào Cai đang bám địa bàn, kịp thời phát hiện nguy cơ, triển khai các biện pháp bảo đảm an toàn cho người dân trong mùa mưa lũ, không để bị động, bất ngờ.

Điểm tựa giảm nghèo cho người dân vùng cao

Điểm tựa giảm nghèo cho người dân vùng cao

Giảm nghèo bền vững không chỉ là hỗ trợ trước mắt mà còn tạo sinh kế để người dân chủ động vươn lên. Tại Điện Biên, cùng với các chương trình mục tiêu quốc gia, nguồn vốn tín dụng chính sách và nhiều mô hình hỗ trợ sản xuất đang trở thành điểm tựa giúp hàng nghìn hộ nghèo, cận nghèo từng bước ổn định cuộc sống.

Gia Lai tuyên truyền quy định mới về xử phạt vi phạm IUU

Gia Lai tuyên truyền quy định mới về xử phạt vi phạm IUU

Nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) cũng như phát triển nghề cá bền vững, các lực lượng chức năng tại Gia Lai đang đẩy mạnh công tác tuyên truyền về việc tăng mạnh mức xử phạt các hành vi vi phạm.

Đồng Nai phát huy sức dân trong phát triển hạ tầng

Đồng Nai phát huy sức dân trong phát triển hạ tầng

Phát động đợt thi đua đặc biệt 500 ngày đêm, từ tháng 5, với chủ đề "Đoàn kết - Kỷ cương - Hiệu quả - Bứt phá, xây dựng Đồng Nai phát triển văn minh, hiện đại", đến nay, thành phố Đồng Nai đã ghi nhận nhiều điểm sáng trong giải phóng mặt bằng, tạo đà bứt phá mạnh mẽ cho hệ thống hạ tầng và kinh tế - xã hội địa phương.

Báo động tình trạng ô nhiễm nguồn nước kênh, hồ tại Đắk Lắk

Báo động tình trạng ô nhiễm nguồn nước kênh, hồ tại Đắk Lắk

Những ngày đầu tháng 8, trên hồ điều hòa Hồ Sơn và kênh Bàu Hạ, phường Tuy Hòa, tỉnh Đắk Lắk, xảy ra tình trạng cá chết bốc mùi hôi thối, báo hiệu tình trạng ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt, buôn bán kinh doanh và hình ảnh du lịch địa phương.

Bảo hiểm y tế hướng tới chăm sóc sức khỏe toàn dân

Bảo hiểm y tế hướng tới chăm sóc sức khỏe toàn dân

Một tấm thẻ nhỏ nhưng mang lại sự an tâm lớn mỗi khi không may đau ốm. Với hàng triệu người dân Đắk Lắk, bảo hiểm y tế không chỉ giúp giảm chi phí điều trị mà còn là điểm tựa để mọi người chủ động chăm sóc sức khỏe.

Đưa pháp luật đến tận phiên chợ vùng cao

Đưa pháp luật đến tận phiên chợ vùng cao

Đưa pháp luật đến tận phiên chợ vùng cao, lực lượng Bộ đội Biên phòng và Công an tỉnh Tuyên Quang đang đổi mới hình thức tuyên truyền, giúp đồng bào nâng cao nhận thức, chủ động phòng, chống tội phạm và chung tay bảo vệ vững chắc an ninh, trật tự khu vực biên giới.

Hiến đất mở đường, lan tỏa sức dân

Hiến đất mở đường, lan tỏa sức dân

Từ sự kiên trì, gần dân của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể, nhiều hộ dân trên địa bàn tỉnh Quảng Trị đã sẵn sàng tháo dỡ công trình, nhường đất vì lợi ích chung. Những mét vuông đất được người dân tự nguyện hiến tặng không chỉ để mở rộng những con đường mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết, trách nhiệm vì cộng đồng.

Nỗ lực nâng cao chất lượng, phục vụ nhân dân

Nỗ lực nâng cao chất lượng, phục vụ nhân dân

Vượt qua những thách thức ban đầu khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, các địa phương cấp xã, tỉnh Khánh Hòa đã chủ động kiện toàn bộ máy, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và cải cách thủ tục hành chính.

Công an Quảng Ngãi đổi mới hình thức tuyên truyền pháp luật trên không gian mạng

Công an Quảng Ngãi đổi mới hình thức tuyên truyền pháp luật trên không gian mạng

Tăng cường truyền thông số hiện nay được xác định là xu thế tất yếu nhằm bảo đảm an ninh, trật tự ngay từ cơ sở. Tận dụng sức mạnh của các nền tảng mạng xã hội, lực lượng công an các đơn vị, địa phương trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi đã sáng tạo sản xuất hàng loạt video ngắn, phim ngắn tuyên truyền với nội dung phong phú, thiết thực và cuốn hút.

Ổn định hoạt động các chi bộ thôn, tổ dân phố sau sắp xếp

Ổn định hoạt động các chi bộ thôn, tổ dân phố sau sắp xếp

Sau một tháng sắp xếp, các thôn, tổ dân phố trên địa bàn tỉnh Lào Cai cơ bản đi vào hoạt động ổn định và nhận được sự đồng thuận, thống nhất cao của cán bộ, đảng viên và nhân dân. Đây là bước cụ thể hóa chủ trương tinh gọn tổ chức ở cơ sở, hướng tới xây dựng bộ máy hoạt động hiệu lực, hiệu quả, gần dân và phục vụ nhân dân tốt hơn.

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong thủ tục hành chính ở vùng biên Đồng Nai

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong thủ tục hành chính ở vùng biên Đồng Nai

Ở xã biên giới Đăk Ơ (thành phố Đồng Nai) nơi đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 40%, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã đang từng bước đổi mới để phục vụ người dân tốt hơn. Từ việc thành lập các tổ hỗ trợ tận thôn đến áp dụng nguyên tắc “6 rõ” rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ quy trình, rõ thời gian, rõ kết quả, chính quyền địa phương nỗ lực công khai, minh bạch quy trình thủ tục.

Kiến tạo công dân số từ phong trào Bình dân học vụ số

Kiến tạo công dân số từ phong trào Bình dân học vụ số

Từ những mô hình thiết thực với phương châm mỗi thành viên là một "đại sứ số", thành phố Đồng Nai đang từng bước lan tỏa phong trào "Bình dân học vụ số" sâu rộng trong cộng đồng. Không chỉ giúp người dân nâng cao kỹ năng số, các mô hình còn nhận được sự đồng thuận, hưởng ứng tích cực, góp phần hình thành đội ngũ công dân số, thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện, hướng tới xây dựng Đồng Nai ngày càng văn minh, hiện đại và đáng sống.

Phát huy hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Phát huy hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Sau một năm chính quyền địa phương 2 cấp chính thức đi vào hoạt động, bộ máy hành chính tại các xã tỉnh Phú Thọ đã từng bước phát huy hiệu quả, tạo chuyển biến rõ nét trong giải quyết thủ tục hành chính và đồng hành cùng người dân, doanh nghiệp phát triển kinh tế.

Tuyên Quang: Chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang chủ động phòng ngừa thiên tai

Tuyên Quang: Chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang chủ động phòng ngừa thiên tai

Tuyên Quang là địa phương có địa hình chủ yếu là đồi núi, nhiều sông, suối, thường xuyên đối mặt với nguy cơ lũ quét, sạt lở đất và ngập úng mỗi mùa mưa bão. Trước diễn biến thời tiết ngày càng cực đoan, các địa phương trong tỉnh đang chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang chủ động phòng ngừa ngay từ cơ sở, phù hợp với đặc điểm từng vùng, nhằm hạn chế thấp nhất rủi ro.

Mua bán người - Hành trình trở về từ bóng tối

Mua bán người - Hành trình trở về từ bóng tối

Tội phạm mua bán người thời công nghệ số ẩn mình sau những tài khoản ảo trên mạng xã hội để dẫn dụ nạn nhân rơi vào bẫy hấp dẫn giăng sẵn. Và phía sau mỗi đường dây bị triệt phá là những nạn nhân từng chìm trong bóng tối và hành trình trở về quê hương luôn đầy gian nan.