Tuyên Quang là địa phương có địa hình chủ yếu là đồi núi, nhiều sông, suối và khu vực dân cư nằm xen kẽ các sườn dốc. Mỗi mùa mưa bão, nguy cơ lũ quét, sạt lở đất và ngập úng luôn hiện hữu, tác động trực tiếp đến đời sống người dân và hoạt động sản xuất.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến thời tiết ngày càng cực đoan, việc nâng cao năng lực phòng ngừa ngay từ cơ sở được xác định là giải pháp quan trọng nhằm giảm thiểu thiệt hại, bảo đảm phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Điểm đáng chú ý là các địa phương trong tỉnh không áp dụng một mô hình chung mà chủ động xây dựng phương án ứng phó phù hợp với đặc điểm từng vùng vì mục tiêu bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản của nhân dân.
Là xã biên giới có địa hình chia cắt, nhiều thôn bản nằm trên sườn núi, Lao Chải luôn được xác định là địa bàn có nguy cơ cao xảy ra sạt lở đất và lũ quét khi xuất hiện mưa lớn kéo dài. Với điều kiện giao thông còn nhiều khó khăn, việc chủ động xử lý ngay từ cơ sở được xem là yếu tố quyết định trong công tác phòng, chống thiên tai.
Những năm gần đây, xã thường xuyên rà soát các điểm có nguy cơ mất an toàn, kiện toàn lực lượng xung kích, xây dựng phương án ứng phó theo từng thôn, bản và duy trì chế độ trực trong suốt mùa mưa bão. Cùng với hệ thống thông tin cảnh báo, cán bộ xã, trưởng thôn và các đoàn thể trực tiếp đến từng hộ dân tuyên truyền, hướng dẫn kỹ năng phòng tránh, vận động người dân chủ động di chuyển tài sản và sẵn sàng sơ tán khi có tình huống khẩn cấp.
Ông Nông Khánh Toàn, Chủ tịch UBND xã Lao Chải cho biết, địa phương luôn thực hiện nghiêm phương châm "4 tại chỗ", phát huy vai trò của lực lượng tại cơ sở để xử lý ngay từ những giờ đầu khi thiên tai xảy ra. Cán bộ xã thường xuyên xuống tận thôn, bản cùng người dân kiểm tra các khu vực có nguy cơ sạt lở, tuyên truyền nâng cao ý thức phòng ngừa. Khi có cảnh báo mưa lớn, các lực lượng được huy động khẩn trương hỗ trợ người dân di dời đến nơi an toàn. Xã xác định bảo vệ tính mạng người dân là ưu tiên cao nhất.
Nhiều tuyến giao thông tại xã biên giới Lao Chải (Tuyên Quang) bị sạt lở nghiêm trọng, tiềm ẩn nguy cơ tiếp tục ảnh hưởng đến việc đi lại và đời sống của người dân.
Nếu Lao Chải chú trọng phát huy vai trò của cộng đồng và lực lượng tại chỗ thì xã Thuận Hòa lại lấy công tác đánh giá rủi ro làm nền tảng để xây dựng phương án ứng phó. Với địa hình có nhiều taluy cao và các tuyến đường thường xảy ra sạt lở vào mùa mưa, địa phương tập trung rà soát các điểm xung yếu, lập bản đồ khu vực nguy hiểm và xây dựng kịch bản xử lý theo từng cấp độ thiên tai.
Chính quyền xã đã lập danh sách các hộ dân sinh sống trong vùng có nguy cơ sạt lở để chủ động phương án sơ tán; đồng thời chuẩn bị các điểm tránh trú an toàn, sẵn sàng tiếp nhận người dân khi cần thiết. Trên các tuyến giao thông trọng điểm, lực lượng chức năng thường xuyên kiểm tra hiện trường, cắm biển cảnh báo và tổ chức phân luồng khi xuất hiện nguy cơ mất an toàn.
Ông Lê Đức Dương, Phó Chủ tịch UBND xã Thuận Hòa cho biết, cùng với việc bảo đảm an toàn cho người dân, địa phương đặc biệt quan tâm đến việc duy trì giao thông thông suốt nhưng phải đặt yếu tố an toàn lên hàng đầu. "Chúng tôi đã rà soát toàn bộ các khu vực có nguy cơ sạt lở, lập danh sách các hộ dân để sẵn sàng triển khai phương án di dời khi cần thiết. Đồng thời bố trí lực lượng trực tại những điểm xung yếu nhằm kịp thời cảnh báo, hướng dẫn người dân và phương tiện, không để xảy ra sự cố đáng tiếc".
Công trình thủy điện chủ động các phương án vận hành an toàn khi mùa mưa lũ đến gần.
Trong khi đó, phường Hà Giang 1- địa bàn thường xuyên chịu ảnh hưởng của ngập lụt do nằm ven sông Lô, đã khẩn trương đầu tư đồng bộ về phương tiện và nâng cao năng lực cứu hộ, cứu nạn. Trên cơ sở đánh giá các khu vực có nguy cơ ngập sâu, phường xây dựng phương án ứng phó theo từng cấp độ thiên tai, phân công cụ thể nhiệm vụ cho từng thành viên Ban Chỉ huy phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn.
Để nâng cao khả năng ứng cứu, địa phương đã trang bị 10 bè mảng bằng ống nhựa PVC, 150 áo phao, 104 phao tròn cứu sinh, một xuồng máy vỏ nhôm cùng bảy thuyền cứu hộ composite và nhiều phương tiện chuyên dụng khác. Cùng với đó, chín thành viên Ban Chỉ huy phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn được đào tạo điều khiển phương tiện thủy nội địa, góp phần nâng cao khả năng xử lý tình huống trong điều kiện ngập lụt.
Việc chuẩn bị đồng bộ về con người, phương tiện và phương án giúp lực lượng công an, quân sự, dân quân tự vệ luôn sẵn sàng triển khai nhiệm vụ ngay khi có thiên tai, rút ngắn thời gian tiếp cận hiện trường và hỗ trợ người dân.
Thực tế cho thấy, dù điều kiện tự nhiên và loại hình thiên tai ở mỗi địa phương khác nhau song điểm chung là đều chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang chủ động phòng ngừa.
Những cách làm này không chỉ góp phần giảm thiểu thiệt hại trước mắt mà còn tạo nền tảng để các địa phương nâng cao khả năng thích ứng với thiên tai trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Khi công tác phòng ngừa được triển khai đồng bộ, sát thực tế và có sự đồng thuận của người dân, thiệt hại do thiên tai sẽ từng bước được hạn chế, tạo môi trường an toàn cho phát triển sản xuất, ổn định đời sống và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Tuyên Quang…/.
