Tỉnh Tiền Giang triển khai Đề án "Cắt vụ, chuyển đổi mùa vụ và cơ cấu cây trồng các huyện phía Đông tỉnh Tiền Giang đến năm 2025" nhằm tổ chức lại sản xuất thích ứng biến đổi khí hậu.
Tại Tiền Giang, vùng sản xuất lúa phía Đông tỉnh tiếp giáp biển Đông gồm địa bàn huyện Gò Công Đông, Gò Công Tây, thành phố Gò Công có diện tích 18.800 ha chịu ảnh hưởng trực tiếp của hạn, xâm nhập mặn hàng năm. Để bảo vệ sản xuất, giảm nhẹ thiên tai trước dự báo hạn mặn mỗi năm ngày càng phức tạp hơn, giai đoạn 2016 – 2025, địa phương triển khai Đề án "Cắt vụ, chuyển đổi mùa vụ và cơ cấu cây trồng các huyện phía Đông tỉnh Tiền Giang đến năm 2025" nhằm tổ chức lại sản xuất thích ứng biến đổi khí hậu, phù hợp điều kiện của từng địa phương vừa tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững.
Bằng nhiều giải pháp quy hoạch các vùng sản xuất phù hợp đặc thù thổ nhưỡng, khí hậu và cây trồng; chuyển giao và ứng dụng khoa học công nghệ vào quá trình sản xuất; xây dựng và nhân rộng các mô hình chuyển đổi cây trồng hiệu quả kinh tế cao gắn với phát triển kinh tế hợp tác và liên kết theo chuỗi giá trị trên cây trồng, vật nuôi… Đồng thời, có những chính sách đòn bẩy hỗ trợ nông dân chuyển đổi từ trồng lúa sang các cây trồng thích ứng biến đổi khí hậu khác.
Tỉnh cân đối nguồn kinh phí trên 92 tỷ đồng hỗ trợ trực tiếp một phần chi phí cho người dân khi hưởng ứng chủ trương thực hiện cắt vụ, chuyển đổi mùa vụ và chuyển sang cây trồng khác trên đất canh tác của mình.
Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tiền Giang xây dựng 24 mô hình chuyển đổi cây trồng trên nền đất lúa, thực hiện 17 mô hình sản xuất tiết kiệm nước ứng phó biến đổi khí hậu, hàng trăm mô hình sản xuất theo quy trình an toàn cho ra nông sản hàng hóa chất lượng cao,… Tiền Giang cũng coi trọng công tác làm thủy lợi nội đồng, khai thông dòng chảy, chủ động nguồn nước tưới tiêu, chống hạn gắn với kiện toàn kiến thiết hạ tầng nông thôn và xây dựng nông thôn mới.
Toàn vùng đã đầu tư trên 315 tỷ đồng thi công 1.703 công trình thủy lợi nội đồng có tổng chiều dài trên 2.271 km, tổng khối lượng đất đào đắp gần 6,60 triệu m3.
Giai đoạn 2016 – 2025, các địa phương cắt vụ Thu Đông không sản xuất, chỉ tập trung cho vụ Đông Xuân và Hè Thu, hình thành vùng sản xuất lúa 2 vụ/năm với diện tích 10.663 ha. Mặt khác, chuyển đổi 7.468 ha đất lúa kém hiệu quả sang cây trồng khác, vượt 29,3% so với mục tiêu đến năm 2025. Nhờ vậy, tăng thêm 4.000 ha vườn cây ăn trái có giá trị kinh tế cao; xây dựng vùng trồng rau màu thích ứng biến đổi khí hậu trên 3.700 ha đã giảm được áp lực rất lớn về nguồn nước phục vụ sản xuất, nhất là trong mùa khô hạn hàng năm.
Ngoài ra, các huyện, thành phía Đông tỉnh cũng đã thành lập mới được 37 hợp tác xã nông nghiệp với trên 2.400 thành viên. Mạng lưới các hợp tác xã nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong tập hợp nông dân, định hướng chuyển đổi cây trồng vật nuôi, liên kết doanh nghiệp tiêu thụ nông sản hàng hóa cho bà con trong vùng.
Thông qua các hợp tác xã nông nghiệp, Tiền Giang triển khai 12 dự án/kế hoạch liên kết sản xuất theo tinh thần Nghị định 98/2018/NĐ-CP ngày 05/7/2018. Tổng kinh phí thực hiện trên 32,4 tỷ đồng, trong đó nguồn vốn hỗ trợ từ ngân sách nhà nước trên 6,6 tỷ đồng, còn lại do các tổ chức và nhân dân đóng góp.
Bước đầu, hình thành nhiều mô hình sản xuất mới, hiệu quả gắn với liên kết tiêu thụ nông sản hàng hóa hiệu quả để nhân rộng trong thời gian tới. Điển hình như: Kế hoạch liên kết tiêu thụ lúa của Hợp tác xã nông nghiệp Hưng Hòa, xã Long Vĩnh (huyện Gò Công Tây) quy mô gần 35 ha và 56 hộ tham gia; mô hình liên kết tiêu thụ rau an toàn ở Hợp tác xã rau an toàn Tân Đông, xã Tân Đông (huyện Gò Công Đông) quy mô cung ứng từ 3 tấn đến 5 tấn rau/ngày với 40 chủng loại rau an toàn, chất lượng cho các bếp ăn tập thể, siêu thị và chợ đầu mối trong ngoài tỉnh…
Giám đốc Hợp tác xã rau an toàn Tân Đông (huyện Gò Công Đông) Trần Văn Bương cho biết, thực hiện Đề án "Cắt vụ, chuyển đổi mùa vụ và cơ cấu cây trồng các huyện phía Đông tỉnh Tiền Giang đến năm 2025", 30 hộ nông dân trên địa bàn tích cực hưởng ứng phong trào làm ăn tập thể kiểu mới, tham gia hợp tác xã và chuyển đổi 13 ha đất trồng lúa bấp bênh sang trồng rau an toàn theo tiêu chí VietGAP mang lại hiệu quả kinh tế cao.
Theo ông Trần Văn Bương, với chu kỳ 10 vụ rau ngắn ngày/năm, mỗi ha đạt sản lượng khoảng 400 tấn rau các loại, doanh thu trên 2 tỷ đồng, trừ chi phí, xã viên còn lãi ròng khoảng 1,2 tỷ đồng/ha/năm. Ngoài ra, Hợp tác xã còn đăng ký tham gia Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) với sản phẩm đặc trưng của mình là cải dún, được công nhận đạt sản phẩm OCOP cấp tỉnh hạng 3 sao.
Khảo sát thực tế của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tiền Giang cho thấy, chuyển đổi sang trồng cây ăn trái hoặc rau màu trên đất lúa cho hiệu quả kinh tế cao hơn trồng lúa từ 1,7 - 7,3 lần, cao nhất là rau ăn lá lợi nhuận mỗi năm trên 453 triệu đồng, gấp 7,3 lần so trồng lúa độc canh trước đây; trồng cây ăn quả đặc sản cũng mang lại lợi nhuận hàng năm từ trên 102 triệu đồng/năm đến gần 275 triệu đồng/năm, cao hơn từ 1,7 - 4,4 lần tùy theo loại cây ăn quả so với trồng lúa bấp bênh trước đây.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tiền Giang Phạm Văn Trọng đánh giá, Đề án mang lại hiệu quả cao về kinh tế, xã hội, môi trường, được phần lớn người dân đồng thuận; giúp tạo thêm việc làm và thu nhập cho cư dân nông thôn, trình độ sản xuất của nông dân trong vùng dự án được cải thiện. Cơ sở hạ tầng kỹ thuật nông thôn được đầu tư, nâng cấp, phục vụ tốt cho sản xuất; hoạt động cắt vụ và chuyển đổi sang cây trồng cạn đã giúp giảm ô nhiễm môi trường, giảm phát thải khí nhà kính, giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật,….
Từ kết quả trên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tiền Giang Phạm Văn Trọng yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương trong vùng Đề án tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền về hiệu quả chuyển đổi cây trồng thích ứng biến đổi khí hậu phù hợp với dự báo hạn mặn hàng năm; định hướng chuyển đổi cây trồng phù hợp với từng địa phương theo hướng xây dựng các vùng chuyên canh nông sản hàng hóa chất lượng và an toàn gắn với các giải pháp liên kết chuỗi giá trị trên cây trồng, giải quyết đầu ra cho nông sản chủ lực, nông dân an tâm đầu tư thâm canh, tăng thu nhập, ổn định cuộc sống. Đặc biệt là tiến tới xây dựng thành công vùng sản xuất lúa chuyên canh chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh tại các huyện phía Đông giai đoạn 2025 - 2030./.
