Để nâng cao hiệu quả sản xuất, tạo ra sản phẩm hàng hóa có tính cạnh tranh trên thị trường, vấn đề lai tạo giống cây trồng chất lượng cao để chuyển giao, phục vụ sản xuất là yếu tố then chốt cho phát triển nông nghiệp.
Xác định tầm quan trọng đó, những năm qua Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố (tỉnh Khánh Hòa; đơn vị thành viên của Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam) đã tiên phong nghiên cứu, ứng dụng công nghệ sinh học, kỹ thuật di truyền hiện đại để chọn tạo nhiều giống cây trồng có năng suất cao, chất lượng tốt, thích nghi với biến đổi khí hậu…, phục vụ sản xuất tại tỉnh và khu vực Nam Trung Bộ, mang lại giá trị kinh tế cao.
Lộ diện nhiều giống mới chất lượng
Tiến sĩ Phan Công Kiên, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố, cho biết trong những năm qua, Viện đã từng bước du nhập, trồng khảo nghiệm, phục tráng các giống cây trồng (tổ hợp ghép hoặc giống gốc ghép) cho năng suất cao, có tính chống chịu với điều kiện bất thuận của địa phương, nổi bật là các giống nho như: NH01-48, NH01-93, NH01-96, NH01-152, NH01-26, NH01-16, NH01-205, NH02-90, NH02-97, NH04-102; giống táo (TN01 và TN05); măng tây (Aslat, Aticus); nha đam; hành; tỏi và các giống lúa; ngô; cây thức ăn chăn nuôi; cây dược liệu (đinh lăng, phấn phong kỷ, xáo tam phân...) và nhiều giống có triển vọng đã được công nhận và phóng thích vào sản xuất.
Bên cạnh đó, có khá nhiều cây trồng được Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố ứng dụng nuôi cấy invitro (nuôi cấy mô thực vật) và chuyển giao vào sản xuất như: Bông; nho; cây có múi (bưởi, cam, quýt…); chuối; hoa lan; măng tây; đinh lăng…. Viện luôn quan tâm đến việc công bố giống lưu hành theo đúng quy định của Luật Trồng trọt 2018 và Nghị định 94/2019-NĐ-CP của Chính phủ; xây dựng vườn đầu dòng để trình cấp thẩm quyền công nhận; nộp đơn xin cấp bằng bảo hộ giống cây trồng mới đối với các giống triển vọng và có khả năng phóng thích ra sản xuất.
Giống dưa lưới được trồng khảo nghiệm tại Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố.
Tiến sĩ Phan Công Kiên cho hay, qua lai tạo, hiện Viện đang lưu giữ trên đồng ruộng 230 giống nho, 12 giống táo, 8 giống mít, 9 giống mãng cầu, 9 giống ổi, 8 giống nhãn, 7 giống nha đam, 4 giống thanh long, 16 giống xương rồng Nopal, 12 giống cỏ thức ăn xanh, 4 giống dứa sợi và 3 giống gai xanh. Ngoài ra, Viện cũng đang lưu giữ trong kho lạnh trên 2.000 giống bông, 30 giống ngô, 30 giống lúa, 7 giống đậu, 5 giống cao lương, 9 giống tỏi và 10 giống hành.
Việc lưu giữ các nguồn vật liệu ban đầu trên đồng ruộng và kho lạnh sẽ tạo tiền đề cho công tác tuyển chọn các dòng, giống có triển vọng giới thiệu vào sản xuất; đồng thời tạo nguồn vật liệu phục vụ cho công tác lai tạo giống theo các mục đích khác nhau như: Năng suất; chất lượng; tăng tính chống chịu…
Ông Nguyễn Khắc Phòng, Giám đốc Hợp tác xã dịch vụ tổng hợp nông nghiệp Thái An (xã Vĩnh Hải) cho biết, thực tế trước đây không có giống mới nào được ứng dụng để sản xuất hoặc có thì cũng đã lão hóa. Vì lẽ đó, nông dân cứ sử dụng các loại giống truyền thống để sản xuất và cứ lập đi lập lại từ mùa này qua mùa khác. Mặc dù đầu tư cũng khá nhiều nhưng thu hoạch năng suất không đạt, chất lượng thấp. Bởi vậy, sản phẩm không có sức hút trên thị trường, không có tính cạnh tranh, hiệu quả kinh tế chỉ ở mức thấp.
Giống dưa lưới được Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố trồng khảo nghiệm trước khi phóng thích sản xuất.
Thời gian gần đây, nông dân trong tỉnh thấy rất phấn khởi, bởi Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố đã lai tạo ra nhiều giống cây trồng mới, thích nghi với điều kiện thổ nhưỡng, đặc biệt là năng suất cao, chất lượng tốt, đáp ứng được nhu cầu thị trường. Điển hình như giống nho như NH01-48, NH01-152, NH01-205 và mới đây là giống táo bom TN01 và TN05..., ông Nguyễn Khắc Phòng chia sẻ.
Phóng thích sản xuất, tạo chuỗi giá trị gia tăng
Giống lúa do Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố sản xuất, khi thu hoach sẽ cung cấp ra thị trường để sản xuất đại trà.
Nhiều hộ nông dân ở các xã Mỹ Sơn và Thuận Nam phấn khởi cho biết, nếu như trước đây trồng giống nho đỏ bán tươi với giá khoảng từ 30.000 đến 50.000 đồng/kg thì nay trồng giống nho mới NH01-152, NH01-205… bán được với giá hơn gấp 3 lần (từ 180.000 - 200.000 đồng/kg) sản phẩm nho đỏ. Không những thế, việc đầu tư cho sản xuất lại ít hơn, sản phẩm chất lượng và được thị trường ưu chuộng nhiều hơn.
Thời gian gần đây, nông dân ở các địa phương ở vùng phía Nam của tỉnh Khánh Hòa càng phấn khởi hơn khi nhu cầu về giống tốt, chất lượng cao ngày một được đáp ứng, được lựa chọn để mở rộng sản xuất. Ông Nguyễn Văn Luông (ở xã Phước Hậu) cho biết, trước đây gia đình ông trồng hơn 1 sào táo nhưng do giống cũ nên năng suất cũng không cao. Khi có giống táo bom TN01 và TN05 của Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố chuyển giao sản xuất, gia đình ông đã triển khai trồng gần 2 sào. Điểm đặc biệt của giống này là kháng bệnh cao, chống chịu tốt với điều kiện ngoại cảnh, thích ứng với biến đổi khí hậu. Cùng với áp dụng mô hình trồng bao lưới, chống ruồi vàng gây hại, ứng dụng kỹ thuật chăm sóc… nên năng suất rất đạt.
Giống Nho NH01-16 được trồng khảo nghiệm tại Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố.
Tiến sĩ Phan Công Kiên cho biết, đến thời điểm này Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố đã có 8 giống nho được công bố lưu hành, 7 giống công nhận vườn đầu dòng, 4 giống cấp bằng bảo hộ, 4 giống đang hoàn thiện hồ sơ cấp bằng bảo hộ. Đối với giống táo, đã có 2 giống công bố lưu hành, 2 giống công nhận vườn đầu dòng và đang hoàn thiện hồ sơ xin cấp bằng bảo hộ. Riêng lúa, đã có 1 giống công bố lưu hành và cấp bằng bảo hộ. Ngoài ra, có 1 giống tỏi, 1 giống nha đam, 1 giống hành đang hoàn thiện hồ sơ công bố lưu hành và đã được chấp nhận đơn xin đăng ký bảo hộ giống cây trồng mới.
Ngoài việc lai tạo và chuyển giao giống mới, Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố còn hướng dẫn nông dân quy trình kỹ thuật canh tác thích ứng với biến đổi khí hậu cho các đối tượng cây trồng và ứng dụng xây dựng các mô hình sản xuất như: Trồng giống gốc ghép, sử dụng giàn chữ Y cho cây nho; trồng nho/táo trong nhà màng, nhà lưới; sử dụng tưới nước hợp lý; trồng cây phân xanh trong vườn nho/táo; sử dụng phân hữu cơ truyền thống/hữu cơ vinh sinh; khuyến cáo sử dụng thuốc vi sinh và thảo mộc trong quản lý dịch hại…. Nhờ đó năng suất cây trồng được tăng lên, chất lượng sản phẩm tăng cao.
Ngoài ra, nhiều mô hình mới như: Quy trình nhân giống măng tây và kỹ thuật canh tác cây măng tây theo hướng ứng dụng công nghệ cao cho nông dân tại các tỉnh Nam Trung Bộ cũng đã được Viện triển khai, được Cục Trồng trọt - Bộ Nông nghiệp và Môi trường công nhận tiến bộ kỹ thuật và đã chuyển giao vào sản xuất.
Mô hình điểm trình diễn sản xuất táo ứng dụng quy trình công nghệ cao của Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố xây dựng.
Nhiều doanh nghiệp tại Khánh Hòa và các tỉnh Nam Trung Bộ đang ứng dụng mô hình trồng cây trong giá thể, dung dịch (thủy canh), khí canh trong sản xuất, nhất là dưa lưới do Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố chuyển giao đang mang lại hiệu quả rõ nét. Hiện nay, Viện đang phối hợp với các đơn vị trong nghiên cứu để ứng dụng công nghệ IoT và AI trong canh tác nông nghiệp, nhất là các cây trồng có giá trị kinh tế cao.
Để tiến kịp bước phát triển mới, Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố sẽ tiếp tục nghiên cứu, chọn tạo, nhân giống và phóng thích các cây trồng đặc thù có khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, có năng suất, có tiềm năng…, để chuyển giao và ứng dụng vào sản xuất, tạo chuỗi giá trị kinh tế cao, góp phần thúc đẩy kinh tế nông nghiệp phát triển mạnh và bền vững trong giai đoạn mới./.
