Trước tác động tiêu cực của hiện tượng El Nino gây nắng nóng kéo dài và nguy cơ hạn hán cục bộ, việc đảm bảo nguồn nước tưới cho vụ Hè Thu đang trở thành nhiệm vụ trọng yếu tại Gia Lai. Ngành thủy lợi cùng chính quyền các địa phương phía Đông tỉnh đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ thay đổi lịch thời vụ đến điều tiết hồ chứa, quyết tâm bảo vệ diện tích cây trồng.
Không cho đất nghỉ, ngay sau khi thu hoạch lúa Đông Xuân, hầu hết diện tích lúa nước ở phía Đông tỉnh Gia Lai đã được nông dân cày bừa, làm đất, bón phân chuẩn bị sản xuất vụ Hè Thu. Những ngày này, nhiều diện tích đã được bà con hoàn thành việc gieo sạ, xuống giống. Không khí lao động khẩn trương cho thấy sự chủ động của người dân trong việc ứng phó với tình trạng có thể thiếu nước sản xuất do hiện tượng El Nino gây ra.
Ông Huỳnh Trung, nông dân xã Tuy Phước cho biết: "Năm nay bà con xuống giống vụ Hè Thu sớm hơn một tháng so với những năm trước. Lịch thời vụ này được địa phương và ngành chức năng tính toán kỹ lưỡng, nhằm giúp cây lúa vượt qua giai đoạn làm đòng trước khi nắng nóng đạt đỉnh. Ngay từ khi bắt đầu làm đất, chúng tôi đặt công tác giữ nước lên hàng đầu, bờ thửa phải được be đắp kỹ càng, hệ thống mương nội đồng cũng được nạo vét thông thoáng để đảm bảo nước dẫn tới đâu, thấm sâu tới đó".
Để đảm bảo sản xuất đạt hiệu quả cao, các địa phương đã chủ động xây dựng kế hoạch chi tiết, hướng dẫn nông dân cơ cấu lại giống cây trồng và áp dụng các biện pháp kỹ thuật phù hợp với đặc thù từng vùng. Ông Võ Duy Tín, Chủ tịch UBND xã Ân Hảo, tỉnh Gia Lai cho biết, chính quyền địa phương đã chỉ đạo bà con làm đất và gieo sạ theo đúng lịch thời vụ. Trước tình hình nắng nóng kéo dài, xã đã yêu cầu các hợp tác xã và các thôn chủ động khoanh vùng những diện tích có nguy cơ thiếu nước để kịp thời chuyển đổi sang cây trồng cạn. Đồng thời, chú trọng đầu tư hệ thống trạm bơm điện và trạm bơm chống hạn, ưu tiên điều tiết nguồn nước cho các vùng trọng điểm sản xuất và vận động người dân thực hành tưới tiết kiệm để ứng phó hiệu quả với điều kiện thời tiết khắc nghiệt.
Nhiều hồ chứa tại phía Đông tỉnh Gia Lai đạt dung tích 70%.
Để bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất cho các địa phương phía Đông của tỉnh Gia Lai trong bối cảnh thời tiết diễn biến phức tạp, ngay sau khi kết thúc vụ Đông Xuân, Công ty TNHH Khai thác công trình thủy lợi Bình Định đã chủ động rà soát lượng nước và đánh giá thực trạng các công trình thủy lợi đang quản lý. Hiện nay, đơn vị đang vận hành hệ thống gồm 63 hồ chứa, 39 đập dâng, 10 trạm bơm và hơn 1.442 km kênh mương. Tính đến thời điểm hiện nay, tổng dung tích các hồ chứa đạt 442/638 triệu m³, tương đương 69,4% thiết kế. Về cơ bản nguồn nước vẫn đáp ứng được nhu cầu tưới tiêu cho 36.862 ha diện tích sản xuất vụ Hè Thu và cung cấp nước thô cho các nhà máy nước sinh hoạt trên địa bàn.
Tuy nhiên, đơn vị cũng đã xây dựng kịch bản ứng phó cho trường hợp xấu nhất là không có mưa trong suốt vụ Hè Thu. Nếu trường hợp này xảy ra , dự kiến sẽ có 12 hồ chứa đối mặt với nguy cơ thiếu nước, trong đó 6 hồ gồm Đập Lồi, Trinh Vân, Trung Sơn, Hóc Nhạn, Chòi Hiền và Hố Cùng với diện tích tưới cho khoảng 200 ha đứng trước nguy cơ thiếu từ 1 đến 3 đợt tưới ở cuối vụ mà không có nguồn bổ sung. Tổng lượng nước thiếu hụt ước tính khoảng 1,4 triệu m³.
Ông Bùi Phi Hùng, Phó Giám đốc Công ty TNHH Khai thác công trình thủy lợi Bình Định cho biết, ngay từ đầu năm công ty đã đề ra các giải pháp quyết liệt nhằm thực hiện cấp nước tiết kiệm và hiệu quả; trong đó, yêu cầu cán bộ kỹ thuật kiểm tra thực tế hàng ngày tại các vùng tưới để điều chỉnh lưu lượng nước hợp lý từ đầu mối đến kênh mương, tránh thất thoát. Với lượng nước đạt gần 70% dung tích thiết kế còn lại trong các hồ, các giải pháp được đơn vị đề ra đảm bảo cung cấp đủ nước sản xuất cho vụ Hè Thu.
Nông dân Gia Lai xuống giống Hè Thu sớm hơn mọi năm.
“Bên cạnh việc thực hiện các giải pháp tưới tiết kiệm, tiết giảm tối đa lượng nước tưới so với định mức, Công ty cũng yêu cầu các xí nghiệp, tổ thủy nông tăng cường nạo vét kênh mương nội đồng, phối hợp chặt chẽ với chính quyền các hợp tác xã, các thôn trong quá trình dẫn nước tới mặt ruộng; phổ biến đến người dân lấy nước theo phiên lịch tưới, tránh tình trạng người dân nóng vội, tự ý chặn lấy nước trên kênh. Vào thời điểm cuối vụ chúng tôi sẵn sàng sử dụng dung tích chết của hồ chứa và các giếng khoan để cấp nước chống hạn cho 2 đến 3 đợt tưới sau cùng”, ông Hùng cho biết thêm.
Theo thống kê của Chi cục Thủy lợi tỉnh Gia Lai, tính đến thời điểm hiện tại dung tích bình quân các hồ chứa do các địa phương tại khu vực phía Đông tỉnh quản lý và Công ty TNHH Khai thác công trình thủy lợi Bình Định vận hành trung bình đạt 73,42% thiết kế, cho thấy vụ Đông Xuân vừa qua chỉ tiêu tốn khoảng 30% dung tích hồ chứa. Với mức dự trữ trên 70% như hiện nay, nguồn nước hoàn toàn đủ khả năng đảm bảo cho diện tích canh tác vụ Hè Thu sắp tới bởi ngay cả trong điều kiện nắng nóng gay gắt, nhu cầu nước cũng chỉ chiếm khoảng 60%.
Nhiều diện tích lúa Hè Thu tại Gia Lai được xuống giống sớm.
Theo ông Ngô Vĩnh Khánh, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh Gia Lai, dù lượng nước tại các hồ chứa ở khu vực phía Đông của tỉnh có thể đảm bảo sản xuất cho vụ Hè Thu nhưng Chi cục cũng yêu cầu các đơn vị sử dụng nước tuyệt đối không được chủ quan. Trong bối cảnh hiện tượng El Nino diễn biến phức tạp, nắng nóng làm gia tăng tốc độ bốc hơi nước, nếu không có giải pháp tưới phù hợp thì không nguồn nước nào có thể đáp ứng đủ. Cho nên cần chuyển từ hình thức tưới đẫm sang tưới tiết kiệm và tưới theo thời vụ. Đồng thời duy trì mực nước trong ruộng ở mức hợp lý tùy theo từng giai đoạn phát triển của cây lúa.
Có thể thấy, cuộc chiến chống hạn cho vụ lúa Hè Thu năm 2026 tại khu vực phía Đông tỉnh Gia Lai đã bắt đầu bước vào giai đoạn thực hiện quyết liệt nhất. Dù trữ lượng nước tại các hồ đập hiện vẫn nằm trong ngưỡng an toàn, nhưng sự chủ động của ngành thủy lợi, chính quyền địa phương và đặc biệt là ý thức của người nông dân chính là chìa khóa quan trọng nhất để vượt qua thử thách El Nino./.
