Hát bội - từ cung đình đến chốn dân gian

Hàng tuần, nhà hát nghệ thuật hát bội thành phố Hồ Chí Minh vẫn sáng đèn phục vụ người dân. Ảnh: An Hiếu
Hàng tuần, nhà hát nghệ thuật hát bội thành phố Hồ Chí Minh vẫn sáng đèn phục vụ người dân. Ảnh: An Hiếu

Hát bội là loại hình âm nhạc, diễn xướng xuất hiện trong cung đình hàng trăm năm trước, theo thời gian dần len lỏi vào cuộc sống người dân và trở thành văn hóa truyền thống, gắn với những lễ cúng đình, miếu của người dân Nam Bộ nói chung và tại Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng.

Hát bội (còn gọi là hát bộ, hát tuồng) xuất hiện vào khoảng cuối thế kỷ XII khi nhà Trần đánh bại quân xâm lược Nguyên - Mông và bắt được nhiều tù binh trong đó có những người theo hát, phục vụ quân đội . Vua Trần giữ những người này lại để múa hát giúp vui trong cung đồng thời truyền dạy lối hát này.

Thịnh hành thời Nguyễn, hát bội gắn với những cái tên như Đào Duy Từ, Đào Tấn, những người có công đầu trong việc phổ biến và phát triển nghệ thuật hát bội ở Đàng Trong. Khi đó, hát bội phát triển đến độ hoàn thiện về nghệ thuật trình diễn và ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống người dân.

Sau này, đến các tỉnh Nam Bộ, hát bội càng gần gũi hơn với hình thức biểu diễn, cùng tinh thần cởi mở, hào sảng của người dân Nam Bộ. Hát bội dần hình thành những đặc trưng riêng: mạnh mẽ hơn, màu sắc hơn, náo nhiệt hơn, vui tươi hơn. Mặc dù không còn thịnh hành như trước nhưng giữa cuộc sống hiện đại, loại hình sân khấu hát bội vẫn đứng vững và trở thành nét văn hóa truyền thống trong lòng mỗi người con đất Việt.

IMG_9634.jpg
Nghệ sĩ hát bội thường trực tiếp hóa trang lên khuôn mặt của mình cho mỗi nhân vật của vở diễn. Ảnh: An Hiếu
IMG_9422.jpg
Khác với việc sử dụng mặt nạ trong Kinh kịch (Trung Quốc), nghệ sĩ hát bội thường hóa trang trực tiếp lên khuôn mặt của mình. Ảnh: An Hiếu
IMG_9445.jpg
Các đạo cụ, trang phục để phục vụ cho buổi biểu diễn hát bội thường rất cầu kì và nhiều màu sắc. Ảnh: An Hiếu
IMG_9483.jpg
Trước khi diễn ra buổi biểu diễn, các nghệ sỹ hát bội thường mất rất nhiều thời gia để chuẩn bị từ việc hóa trang đến chuẩn bị trang phục. Ảnh: An Hiếu
IMG_9640.jpg
Ngoài vai trò diễn tấu, các nghệ sỹ còn phải hóa thân thành những "họa sỹ tài ba" cho chính khuôn mặt của mình. Ảnh: An Hiếu
IMG_9661.jpg
Với đôi bàn tay khéo léo, cùng đường nét uyển chuyển, sắc sảo, các nghệ sỹ hát bội đã tạo ra một phẩm nghệ thuật đa sắc màu. Ảnh: An Hiếu
HIE_5984-Enhanced-NR.jpg
Hát bội là loại hình nghệ thuật cách điệu từ nội dung cốt truyện, cử chỉ, điệu bộ, lời ca, tiếng hát, y phục, hóa trang… Ảnh: An Hiếu
HIE_6003.jpg
Mỗi vở diễn là một nhân vật với những cử chỉ, điệu bộ, nét mặt đã tạo nên nét độc đáo riêng cho loại hình hát bội. Ảnh: An Hiếu
IMG_0141.jpg
Trong hát bội, các diễn viên thường thể hiện rất nhiều cử chỉ, động tác cùng với trang phục đa sắc màu đã tạo nên nét hấp dẫn rất riêng biệt. Ảnh: An Hiếu

Sân khấu hát bội là sân khấu cách điệu đến mức cao nhất. Phía sau mặt sân khấu chỉ có một tấm phông vẽ mặt rồng. Hai bên cánh gà vẽ mấy hoa văn đơn giản. Cờ soái, bảo cái được treo hai bên. Giữa sân khấu có một cái bàn cố định, có thể là hương án, quan án, ngọn đồi, quả núi,…

IMG_9822.jpg
Cách tạo hình nhân vật trong nghệ thuật hát bội rất bắt mắt từ trang phục, cử chỉ, điệu bộ, màu sắc. Ảnh: An Hiếu
IMG_0220.jpg
Cách tạo hình nhân vật trong nghệ thuật hát bội rất bắt mắt từ trang phục, cử chỉ, điệu bộ, màu sắc. Ảnh: An Hiếu
IMG_0230.jpg
Các nhân vật trong một vở diễn của nghệ thuật hát bội tại Nhà hát Nghệ thuật Hát bội Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: An Hiếu
IMG_0233.jpg
Cử chỉ, điệu bộ trong buổi diễn xướng nghệ thuật hát bội thường rất nổi bật và đặt biệt. Ảnh: An Hiếu
IMG_0477.JPG
Các nghệ sỹ hát bội biểu diễn tại Nhà hát Nghệ thuật Hát bội Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: An Hiếu
IMG_0505.jpg
Nhà hát Nghệ thuật Hát bội Thành phố Hồ Chí Minh hiện chủ yếu biểu diễn hợp đồng với các nơi trong mùa lễ hội kỳ yên (cao điểm là tháng 2 và 3, 8 và 9 Âm lịch), biểu diễn phục vụ người dân TP theo lịch phân công của Sở Văn hóa - Thể thao TPHCM, cũng như tham gia diễu hành, biểu diễn trong các lễ hội lớn của TP. Hàng tuần. Ảnh: An Hiếu

Với mong muốn lưu giữ những giá trị truyền thống, Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP.HCM đã đẩy mạnh quảng bá, kết nối và biểu diễn hát bội tại một số trường học, đồng thời duy trì các suất diễn tại Lăng Đức Tả quân Lê Văn Duyệt (Quận Bình Thạnh) và Thảo Cầm Viên (Quận 1), Nhà hát Nghệ thuật Hát bội Thành phố Hồ Chí Minh ….

Trước buổi biểu diễn, đơn vị thường tổ chức giao lưu về cách thức hóa trang nhân vật, … để khán giả có thể tìm hiểu và yêu thích hơn loại hình nghệ thuật truyền thống đặc sắc này.

An Hiếu

(Báo ảnh Dân tộc và Miền núi)

Có thể bạn quan tâm

Sáng tạo sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ cỏ bàng

Sáng tạo sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ cỏ bàng

Tận dụng nguồn nguyên liệu cỏ bàng sẵn có ở các vùng biên giới (giáp ranh Campuchia) thuộc tỉnh An Giang, người dân địa phương đã tạo ra nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ như: túi xách thời trang, giỏ, ví và nhiều loại vật dụng gia đình, trang trí nội thất… tạo nguồn thu nhập phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống.

Cảnh sắc hồ Lắk (Đắk Lắk)

Cảnh sắc hồ Lắk (Đắk Lắk)

Hồ Lắk tại xã Liên Sơn Lắk (Đắk Lắk) là hồ nước ngọt tự nhiên lớn nhất và đẹp nhất Tây Nguyên. Hồ Lắk còn gắn với những sử thi của cư dân người M'Nông bản địa với câu chuyện về chàng trai mồ côi Lak Liêng và lươn thần - biểu tượng mang đến nguồn nước và sự sống cho buôn làng.

Những bước chân nhỏ đến lớp giữa mây núi Tà Xùa (Sơn La)

Những bước chân nhỏ đến lớp giữa mây núi Tà Xùa (Sơn La)

Điểm trường Làng Sáng của trường Tiểu học và THCS Háng Đồng (xã Tà Xùa, tỉnh Sơn La) nằm xa điểm trường chính, đường sá đi lại đặc biệt khó khăn. Điểm trường có 2 lớp học với 54 học sinh của lớp 1 và lớp 2 do 3 giáo viên phụ trách giảng dạy; 3 lớp mầm non do 4 giáo viên phụ trách.

Công an cơ sở giúp nhân dân thu hoạch lúa mùa và nông sản

Công an cơ sở giúp nhân dân thu hoạch lúa mùa và nông sản

Những ngày qua, cán bộ, chiến sĩ Công an các xã: Xín Mần, Lâm Bình, Đồng Tâm… trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang đã xuống đồng hỗ trợ người dân thu hoạch gừng, gặt lúa, vận chuyển nông sản; ưu tiên hỗ trợ các hộ nghèo, gia đình chính sách, neo đơn và thiếu nhân lực lao động. Những việc làm thiết thực, nghĩa tình góp phần lan tỏa hình ảnh đẹp người chiến sĩ Công an gần dân, vì Nhân dân phục vụ.

Lai Châu mùa nước đổ

Lai Châu mùa nước đổ

Lai Châu đang bước vào mùa mưa. Nước từ những khe núi đổ xuống, lấp đầy các thửa ruộng bậc thang như những chiếc gương khổng lồ phản chiếu mây trời kỳ vĩ, tạo lên bức tranh thủy mặc khổng lồ giữa đại ngàn. Mùa nước đổ cũng là thời điểm người dân các dân tộc nô nức ra đồng bắt đầu một mùa vụ mới. Tiếng nước đổ hòa cùng tiếng máy nông cụ, tiếng cười nói tạo nên một bản nhạc đồng quê tràn đầy sức sống.

Bình yên mùa vàng nơi lòng chảo Mường Thanh, Điện Biên

Bình yên mùa vàng nơi lòng chảo Mường Thanh, Điện Biên

Tháng 5, lòng chảo Điện Biên bước vào mùa lúa chín. Trên cánh đồng Mường Thanh rộng lớn, những thửa ruộng vàng óng nối tiếp nhau trải dài dưới nắng, xen giữa bản làng và núi non trùng điệp, tạo nên bức tranh mùa vàng bình yên, thơ mộng của vùng Tây Bắc. Mùa thu hoạch không chỉ mang vẻ đẹp của thiên nhiên mà còn là niềm vui no ấm của người dân nơi cánh đồng lớn nhất vùng Tây Bắc.

Bờ kè suối sạt lở, người dân Lào Cai nơm nớp lo sợ

Bờ kè suối sạt lở, người dân Lào Cai nơm nớp lo sợ

Thời gian qua, gần 30 hộ dân ở thôn Làng Chạng, xã Phong Dụ Thượng, tỉnh Lào Cai luôn nơm nớp lo sợ khi sống giáp bên bờ suối Ngòi Hút bị sạt lở nghiêm trọng. Mùa mưa lũ đang đến gần, nhiều vị trí sạt lở đã ăn sâu vào khu dân cư khiến nỗi lo của người dân ngày một lớn và không thể an cư.

Hoa cà phê nở rộ tạo khung cảnh lãng mạn khắp triền đồi Sơn La

Hoa cà phê nở rộ tạo khung cảnh lãng mạn khắp triền đồi Sơn La

Cuối tháng 4, đầu tháng 5/2026, tỉnh Sơn La khoác lên mình sắc trắng tinh khôi của hoa cà phê. Những chùm hoa bung nở trắng xóa trên các nương đồi, làm bừng sáng khắp không gian núi rừng, tạo khung cảnh nên thơ, lãng mạn, thu hút đông đảo người dân và du khách đến tham quan, chụp ảnh, trải nghiệm, nhất là các bạn trẻ.

Sắc màu nhộn nhịp nơi chợ vùng cao Tuyên Quang

Sắc màu nhộn nhịp nơi chợ vùng cao Tuyên Quang

Giữa núi non trùng điệp của Tuyên Quang, những phiên chợ vùng cao hiện lên như bức tranh sống động, đậm đà bản sắc văn hóa các dân tộc.

Không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa, chợ còn là không gian gặp gỡ, giao lưu, nơi lưu giữ những phong tục, tập quán và nét sinh hoạt mộc mạc, chân tình của đồng bào, tạo nên sức hút riêng cho du lịch vùng cao.

Gieo mầm tình yêu Tổ quốc cho thế hệ măng non

Gieo mầm tình yêu Tổ quốc cho thế hệ măng non

Hướng tới 51 năm Ngày Giải phóng Miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026), ngành Giáo dục tỉnh Tuyên Quang triển khai triển khai nhiều hoạt động ý nghĩa cho học sinh, trong đó trẻ mầm non đặc biệt háo hức khi được tham gia tạo hình lá cờ đỏ sao vàng.

Gieo mầm yêu nước cho thế hệ măng non từ cội nguồn dân tộc

Gieo mầm yêu nước cho thế hệ măng non từ cội nguồn dân tộc

Nhiều trường Mầm non đã đưa những câu chuyện về các Vua Hùng, sự tích bánh chưng – bánh giầy cùng các hoạt động trải nghiệm đậm sắc màu truyền thống, góp phần khơi dậy tình yêu quê hương, niềm tự hào dân tộc trong trẻ nhỏ. Từ đó, những “hạt mầm yêu nước” được gieo từ cội nguồn, âm thầm nuôi dưỡng nhận thức và ý thức trách nhiệm cho thế hệ tương lai.

Chè Suối Giàng - từ di sản vùng cao đến thương hiệu Việt

Chè Suối Giàng - từ di sản vùng cao đến thương hiệu Việt

Thực hiện các chủ trương của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nông thôn và xây dựng thương hiệu quốc gia, tỉnh Lào Cai đã đẩy mạnh khai thác giá trị các sản phẩm đặc sản địa phương, trong đó chè Shan tuyết Suối Giàng (thôn Suối Giàng, xã Văn Chấn, tỉnh Lào Cai) là một điển hình.

Những 'thầy giáo quân hàm xanh' xóa mù công nghệ nơi biên giới Lai Châu

Những 'thầy giáo quân hàm xanh' xóa mù công nghệ nơi biên giới Lai Châu

Thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, thời gian qua, những người lính Biên phòng tỉnh Lai Châu không chỉ chắc tay súng bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia mà còn đang miệt mài mang “ánh sáng số” đến với đồng bào các dân tộc tại các bản qua mô hình đầy nhân văn: “Thầy giáo quân hàm xanh, đẩy nhanh chuyển đổi số”.

Nghị quyết 57 đi vào cuộc sống: Vượt khó để chuyển đổi số lan tỏa từ cơ sở vùng cao

Nghị quyết 57 đi vào cuộc sống: Vượt khó để chuyển đổi số lan tỏa từ cơ sở vùng cao

Từ chủ trương lớn của Đảng về đẩy mạnh chuyển đổi số, Nghị quyết 57 đang từng bước hiện hữu bằng những đổi thay cụ thể trong đời sống người dân vùng cao Tuyên Quang. Chuyển đổi số nay đã len lỏi đến từng thôn bản, giúp người dân tiếp cận dịch vụ công thuận tiện hơn, giảm bớt gánh nặng đi lại, tiết kiệm thời gian, chi phí và nâng cao hiệu quả giải quyết công việc.

Đặc sắc Lễ hội Đền Mẫu Cấm Sơn Linh Từ

Đặc sắc Lễ hội Đền Mẫu Cấm Sơn Linh Từ

Sáng 5/4/2026, tại phường Hà Giang 1 (Tuyên Quang), trong không khí linh thiêng và rộn ràng của Lễ hội Đền Mẫu Cấm Sơn Linh Từ năm 2026, hàng loạt hoạt động văn hóa, tâm linh đặc sắc tổ chức, thu hút hàng nghìn người dân và du khách thập phương.

Bảo đảm nước ngọt phục vụ sản xuất nông nghiệp trong mùa khô

Bảo đảm nước ngọt phục vụ sản xuất nông nghiệp trong mùa khô

Trước diễn biến nắng nóng kéo dài, nguy cơ hạn hán gia tăng trong mùa khô 2026, thành phố Cần Thơ chủ động triển khai các giải pháp thích ứng theo hướng dài hạn, kết hợp giữa đầu tư hạ tầng, điều hành linh hoạt và chuẩn bị nguồn lực dự phòng nhằm đảm bảo nguồn nước ngọt ổn định sản xuất nông nghiệp, hạn chế thấp nhất ảnh hưởng.

Ngôi chùa Nam tông Khmer màu hồng độc đáo

Ngôi chùa Nam tông Khmer màu hồng độc đáo

Nằm tại xã Tri Tôn, tỉnh An Giang, chùa Krăng Krốch (còn gọi là chùa Hàng Còng) là ngôi chùa Nam tông Khmer hơn 100 năm tuổi, gắn bó với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Khmer vùng Bảy Núi.

Mận chín sớm được mùa, được giá, người trồng mận Sơn La rất phấn khởi

Mận chín sớm được mùa, được giá, người trồng mận Sơn La rất phấn khởi

Xã Phiêng Khoài (Sơn La), hiện có hơn 2.600 ha trồng cây mận, trong đó, diện tích mận trái vụ chiếm trên 20%. Việc áp dụng kỹ thật canh tác trái vụ, rải vụ, chín sớm, đã và đang mở ra hướng đi hiệu quả, giúp nông dân nâng cao giá trị sản phẩm, giảm áp lực tiêu thụ tập trung cùng một thời điểm, dẫn đến giá thành giảm, cạnh tranh cao. Niên vụ 2026, mận chín sớm được mùa, được giá, người trồng mận rất phấn khởi. 

Khám phá vẻ đẹp du lịch vùng cao Tân Sơn (Bắc Ninh)

Khám phá vẻ đẹp du lịch vùng cao Tân Sơn (Bắc Ninh)

Thôn Bắc Hoa, xã Tân Sơn là một điểm đến mới của tỉnh Bắc Ninh. Những nếp nhà trình tường mái ngói âm dương nhuốm màu thời gian, điệu hát soong hao mang đậm nét đẹp văn hóa của đồng bào dân tộc Nùng... tạo nên sức hấp dẫn đối với du khách.

Nhộn nhịp phiên chợ đậm đà hồn quê

Nhộn nhịp phiên chợ đậm đà hồn quê

Đến hẹn lại lên, cứ vào chủ nhật hàng tuần, khi sương núi còn bảng lảng trên những triền đá, chợ phiên Phương Độ (Hà Giang 1, Tuyên Quang) đã bừng thức trong nhịp bước rộn ràng của đồng bào người Tày, Dao… ở các bản làng xa gần về họp chợ.