Hát bội - từ cung đình đến chốn dân gian

Hàng tuần, nhà hát nghệ thuật hát bội thành phố Hồ Chí Minh vẫn sáng đèn phục vụ người dân. Ảnh: An Hiếu
Hàng tuần, nhà hát nghệ thuật hát bội thành phố Hồ Chí Minh vẫn sáng đèn phục vụ người dân. Ảnh: An Hiếu

Hát bội là loại hình âm nhạc, diễn xướng xuất hiện trong cung đình hàng trăm năm trước, theo thời gian dần len lỏi vào cuộc sống người dân và trở thành văn hóa truyền thống, gắn với những lễ cúng đình, miếu của người dân Nam Bộ nói chung và tại Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng.

Hát bội (còn gọi là hát bộ, hát tuồng) xuất hiện vào khoảng cuối thế kỷ XII khi nhà Trần đánh bại quân xâm lược Nguyên - Mông và bắt được nhiều tù binh trong đó có những người theo hát, phục vụ quân đội . Vua Trần giữ những người này lại để múa hát giúp vui trong cung đồng thời truyền dạy lối hát này.

Thịnh hành thời Nguyễn, hát bội gắn với những cái tên như Đào Duy Từ, Đào Tấn, những người có công đầu trong việc phổ biến và phát triển nghệ thuật hát bội ở Đàng Trong. Khi đó, hát bội phát triển đến độ hoàn thiện về nghệ thuật trình diễn và ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống người dân.

Sau này, đến các tỉnh Nam Bộ, hát bội càng gần gũi hơn với hình thức biểu diễn, cùng tinh thần cởi mở, hào sảng của người dân Nam Bộ. Hát bội dần hình thành những đặc trưng riêng: mạnh mẽ hơn, màu sắc hơn, náo nhiệt hơn, vui tươi hơn. Mặc dù không còn thịnh hành như trước nhưng giữa cuộc sống hiện đại, loại hình sân khấu hát bội vẫn đứng vững và trở thành nét văn hóa truyền thống trong lòng mỗi người con đất Việt.

IMG_9634.jpg
Nghệ sĩ hát bội thường trực tiếp hóa trang lên khuôn mặt của mình cho mỗi nhân vật của vở diễn. Ảnh: An Hiếu
IMG_9422.jpg
Khác với việc sử dụng mặt nạ trong Kinh kịch (Trung Quốc), nghệ sĩ hát bội thường hóa trang trực tiếp lên khuôn mặt của mình. Ảnh: An Hiếu
IMG_9445.jpg
Các đạo cụ, trang phục để phục vụ cho buổi biểu diễn hát bội thường rất cầu kì và nhiều màu sắc. Ảnh: An Hiếu
IMG_9483.jpg
Trước khi diễn ra buổi biểu diễn, các nghệ sỹ hát bội thường mất rất nhiều thời gia để chuẩn bị từ việc hóa trang đến chuẩn bị trang phục. Ảnh: An Hiếu
IMG_9640.jpg
Ngoài vai trò diễn tấu, các nghệ sỹ còn phải hóa thân thành những "họa sỹ tài ba" cho chính khuôn mặt của mình. Ảnh: An Hiếu
IMG_9661.jpg
Với đôi bàn tay khéo léo, cùng đường nét uyển chuyển, sắc sảo, các nghệ sỹ hát bội đã tạo ra một phẩm nghệ thuật đa sắc màu. Ảnh: An Hiếu
HIE_5984-Enhanced-NR.jpg
Hát bội là loại hình nghệ thuật cách điệu từ nội dung cốt truyện, cử chỉ, điệu bộ, lời ca, tiếng hát, y phục, hóa trang… Ảnh: An Hiếu
HIE_6003.jpg
Mỗi vở diễn là một nhân vật với những cử chỉ, điệu bộ, nét mặt đã tạo nên nét độc đáo riêng cho loại hình hát bội. Ảnh: An Hiếu
IMG_0141.jpg
Trong hát bội, các diễn viên thường thể hiện rất nhiều cử chỉ, động tác cùng với trang phục đa sắc màu đã tạo nên nét hấp dẫn rất riêng biệt. Ảnh: An Hiếu

Sân khấu hát bội là sân khấu cách điệu đến mức cao nhất. Phía sau mặt sân khấu chỉ có một tấm phông vẽ mặt rồng. Hai bên cánh gà vẽ mấy hoa văn đơn giản. Cờ soái, bảo cái được treo hai bên. Giữa sân khấu có một cái bàn cố định, có thể là hương án, quan án, ngọn đồi, quả núi,…

IMG_9822.jpg
Cách tạo hình nhân vật trong nghệ thuật hát bội rất bắt mắt từ trang phục, cử chỉ, điệu bộ, màu sắc. Ảnh: An Hiếu
IMG_0220.jpg
Cách tạo hình nhân vật trong nghệ thuật hát bội rất bắt mắt từ trang phục, cử chỉ, điệu bộ, màu sắc. Ảnh: An Hiếu
IMG_0230.jpg
Các nhân vật trong một vở diễn của nghệ thuật hát bội tại Nhà hát Nghệ thuật Hát bội Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: An Hiếu
IMG_0233.jpg
Cử chỉ, điệu bộ trong buổi diễn xướng nghệ thuật hát bội thường rất nổi bật và đặt biệt. Ảnh: An Hiếu
IMG_0477.JPG
Các nghệ sỹ hát bội biểu diễn tại Nhà hát Nghệ thuật Hát bội Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: An Hiếu
IMG_0505.jpg
Nhà hát Nghệ thuật Hát bội Thành phố Hồ Chí Minh hiện chủ yếu biểu diễn hợp đồng với các nơi trong mùa lễ hội kỳ yên (cao điểm là tháng 2 và 3, 8 và 9 Âm lịch), biểu diễn phục vụ người dân TP theo lịch phân công của Sở Văn hóa - Thể thao TPHCM, cũng như tham gia diễu hành, biểu diễn trong các lễ hội lớn của TP. Hàng tuần. Ảnh: An Hiếu

Với mong muốn lưu giữ những giá trị truyền thống, Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP.HCM đã đẩy mạnh quảng bá, kết nối và biểu diễn hát bội tại một số trường học, đồng thời duy trì các suất diễn tại Lăng Đức Tả quân Lê Văn Duyệt (Quận Bình Thạnh) và Thảo Cầm Viên (Quận 1), Nhà hát Nghệ thuật Hát bội Thành phố Hồ Chí Minh ….

Trước buổi biểu diễn, đơn vị thường tổ chức giao lưu về cách thức hóa trang nhân vật, … để khán giả có thể tìm hiểu và yêu thích hơn loại hình nghệ thuật truyền thống đặc sắc này.

An Hiếu

(Báo ảnh Dân tộc và Miền núi)

Có thể bạn quan tâm

Tết Độc lập rực rỡ sắc màu

Tết Độc lập rực rỡ sắc màu

Dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9, không gian Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Hà Nội) rực rỡ sắc màu truyền thống với chuỗi sự kiện “Vui Tết Độc lập”. Trên 100 nghệ nhân, đồng bào thuộc 16 nhóm dân tộc đang hoạt động hàng ngày tại Làng cùng các đoàn văn hóa địa phương đã tái hiện sinh động đời sống phong tục, trình diễn dân ca dân vũ và tổ chức nhiều trải nghiệm ẩm thực, trò chơi dân gian, tạo điểm hẹn văn hóa hấp dẫn, lan tỏa niềm tự hào dân tộc tới đông đảo du khách thập phương.

Niềm vui của học sinh vùng biên Sơn La trong ngôi trường mới

Niềm vui của học sinh vùng biên Sơn La trong ngôi trường mới

Chỉ còn ít ngày nữa, học sinh tỉnh Sơn La sẽ chính thức bước vào năm học mới 2026 - 2027. Tại các xã biên giới của tỉnh, niềm vui tựu trường năm nay đặc biệt hơn khi các em được học tập, ăn, ở trong những ngôi trường nội trú mới khang trang, hiện đại, đầy đủ trang thiết bị, tiện nghi.

Điện Biên rực rỡ cờ hoa mừng Quốc khánh

Điện Biên rực rỡ cờ hoa mừng Quốc khánh

Trong những ngày này, hướng tới kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, khắp các tuyến đường, khu dân cư, trường học và những địa danh lịch sử trên mảnh đất Điện Biên rực rỡ sắc đỏ của cờ Đảng, cờ Tổ quốc. Từ những di tích gắn với Chiến thắng Điện Biên Phủ đến nhịp sống hôm nay trên cánh đồng Mường Thanh, sắc cờ tạo nên không khí phấn khởi, tự hào trong các tầng lớp nhân dân.

Nước sông Kỳ Cùng dâng cao, khẩn trương di dời dân

Nước sông Kỳ Cùng dâng cao, khẩn trương di dời dân

Theo cơ quan chức năng tỉnh Lạng Sơn, mực nước sông Kỳ Cùng (tỉnh Lạng Sơn) tại thời điểm chiều 22/8 đạt 255,07m. Đây là mực nước cao và đang tiếp tục có diễn biến phức tạp, xu hướng tiếp tục dâng cao thêm.

Nhộn nhịp chợ trâu Trà Lĩnh

Nhộn nhịp chợ trâu Trà Lĩnh

Chợ gia súc Trà Lĩnh (xã Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng) là phiên chợ diễn ra vào ngày 4, 9, 14, 19, 24, 29 âm lịch hàng tháng. Tại đây, không chỉ diễn ra các hoạt động giao dịch, mua bán trâu, bò, ngựa nổi tiếng, mà còn là nơi hội tụ những nét đẹp văn hóa đặc sắc của chợ phiên vùng cao.

Biến di sản thành động lực phát triển kinh tế du lịch

Biến di sản thành động lực phát triển kinh tế du lịch

Với hệ thống di sản vật thể và phi vật thể phong phú, ngành du lịch Hà Nội đang chuyển hóa nguồn lực di sản văn hóa thành những sản phẩm du lịch hấp dẫn, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước đến với Thủ đô.

'Lớp học trên mây' gieo tri thức nơi vùng núi cao

'Lớp học trên mây' gieo tri thức nơi vùng núi cao

Giữa những đỉnh núi cao mờ sương của tỉnh miền núi phía Bắc, một lớp học đặc biệt mang tên “Lớp học trên mây” đang thắp sáng hy vọng cho trẻ em địa phương cùng người làm du lịch bản địa.

Bộ đội biên phòng hỗ trợ xây dựng trường liên cấp tại các xã biên giới Nghệ An

Bộ đội biên phòng hỗ trợ xây dựng trường liên cấp tại các xã biên giới Nghệ An

Nghệ An đang đầu tư xây dựng 21 trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tại các xã biên giới. Trong đó, 10 trường thuộc giai đoạn 1 phải hoàn thành và đưa vào sử dụng trong năm học 2026 - 2027. Tuy nhiên, thời tiết bất lợi và thiếu nhân lực đang gây áp lực lớn về tiến độ. Để đảm bảo đúng tiến độ công trình, Bộ đội biên phòng tỉnh Nghệ An đã và đang tích cực hỗ trợ bằng các hành động thiết thực.

Tự hào góp sức xây dựng trường học nơi biên cương

Tự hào góp sức xây dựng trường học nơi biên cương

Đầu tháng 8/2026, nhiều công trình trường Phổ thông nội trú liên cấp các xã biên giới trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn bước vào giai đoạn hoàn thiện nhiều hạng mục. Các cán bộ, chiến sĩ Bộ đội biên phòng Lạng Sơn cùng đơn vị thi công, phụ huynh học sinh vận chuyển vật liệu, san gạt nền sân, dọn dẹp lớp học, lắp ráp trang thiết bị học tập..., góp một phần công sức để những ngôi trường mới sớm hoàn thành, đưa vào sử dụng trong năm học 2026 - 2027.

Đắk Lắk mở không gian phát triển mới từ rừng

Đắk Lắk mở không gian phát triển mới từ rừng

Tỉnh Đắk Lắk hiện có khoảng 743.171 ha đất có rừng, hệ sinh thái trải rộng từ rừng khộp, rừng thường xanh trên cao nguyên đến rừng núi thấp và vùng duyên hải, trong đó rừng tự nhiên hơn 530.868 ha, rừng trồng hơn 212.303 ha. Tỷ lệ che phủ rừng đạt 41,06%. 

Lạng Sơn đẩy nhanh tiến độ xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp các xã biên giới

Lạng Sơn đẩy nhanh tiến độ xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp các xã biên giới

Để đưa 4 trường phổ thông nội trú liên cấp các xã biên giới là Mẫu Sơn, Quốc Khánh, Khuất Xá và Kiên Mộc (tỉnh Lạng Sơn) vào hoạt động từ năm học 2026 - 2027, các đơn vị thi công và lực lượng liên quan đang tích cực đẩy nhanh tiến độ xây dựng, hoàn thiện các hạng mục thiết yếu như lớp học, nhà công vụ, nhà hiệu bộ, sân trường... và lắp đặt cơ sở vật chất phục vụ giảng dạy; dự kiến hoàn thành trong tháng 8/2026.

Gia cố thế trận chống buôn lậu trên tuyến biên giới Tây Ninh

Gia cố thế trận chống buôn lậu trên tuyến biên giới Tây Ninh

Hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa luôn đặt ra yêu cầu cao đối với công tác quản lý, kiểm soát biên giới. Trước phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, Tây Ninh đang tăng cường phối hợp giữa các lực lượng, chủ động nhận diện nguy cơ, triển khai đồng bộ các giải pháp, từng bước gia cố thế trận chống buôn lậu từ tuyến biên giới đến nội địa.

Lâm Đồng cải tạo hồ lắng, giảm nguy cơ ô nhiễm cho hồ Xuân Hương

Lâm Đồng cải tạo hồ lắng, giảm nguy cơ ô nhiễm cho hồ Xuân Hương

Sau nhiều năm bị ô nhiễm do rác và nước thải, hồ lắng số 2 có chức năng điều tiết, giảm ô nhiễm cho hồ Xuân Hương - trung tâm Đà Lạt, Lâm Đồng, đã được đơn vị thi công triển khai nạo vét, dọn dẹp, cải tạo. Dự án có kinh phí gần 48 tỷ đồng do UBND tỉnh Lâm Đồng phê duyệt, nhằm mục tiêu giảm nguy cơ ô nhiễm cho thắng cảnh hồ Xuân Hương, tạo cảnh quan sạch đẹp cho khu vực trung tâm đô thị Đà Lạt.

Những trưởng thôn 'GenZ' ở vùng sâu, vùng xa Quảng Ngãi

Những trưởng thôn 'GenZ' ở vùng sâu, vùng xa Quảng Ngãi

Đến cuối tháng 7/2026, việc kiện toàn bộ máy lãnh đạo các thôn trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi đã hoàn tất. Tại nhiều xã vùng núi phía Tây, người dân đã tin tưởng, tín nhiệm bầu lên các trưởng thôn “GenZ”. Với sức trẻ, nhiệt huyết, cùng sự năng động, sáng tạo và thích nghi với thời đại công nghệ 4.0, những trưởng thôn “GenZ” được kỳ vọng sẽ mang đến luồng sinh khí mới, giúp cho các thôn vùng sâu, vùng xa ngày càng được khởi sắc, phát triển.

Lạng Sơn: Người dân đối mặt với hiểm nguy khi vượt qua sông Bắc Giang bằng bè mảng

Lạng Sơn: Người dân đối mặt với hiểm nguy khi vượt qua sông Bắc Giang bằng bè mảng

Do không có cầu, cầu tràn, nhiều năm nay, toàn bộ 20 hộ dân người Dao ở xóm Song Phụ, thôn Khuổi Luông, xã Quý Hòa (Lạng Sơn) phải đối mặt với hiểm nguy khi phải liều mình vượt qua sông Bắc Giang bằng bè mảng ghép tạm từ những cây luồng để đi chợ bán hàng hóa nông sản và mua sắm đồ dùng thiết yếu phục vụ sinh hoạt. Đặc biệt, xóm có 17 học sinh học tại trường Tiểu học và THCS Vĩnh Yên ngày ngày phải liều mình qua sông đến trường, vào mùa mưa lũ, tiềm ẩn những mối nguy hiểm khó lường.

Không gian văn hóa độc đáo ở các chợ phiên vùng cao xứ Nghệ

Không gian văn hóa độc đáo ở các chợ phiên vùng cao xứ Nghệ

Miền Tây Nghệ An có những phiên chợ vùng cao, biên giới nổi tiếng như Mường Quạ (xã Môn Sơn), Mường Chon (xã Bình Chuẩn), Tri Lễ (xã Tri Lễ), Nga My (xã Nga My), Nhôn Mai (xã Nhôn Mai). Không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa, đó còn là không gian văn hóa sống động, đặc sắc, nơi lưu giữ phong tục, tập quán và bản sắc đặc trưng của cộng đồng các dân tộc Thái, Đan Lai, Khơ Mú, Ơ Đu.

Đồng bào Khmer dâng y tắm mưa cầu siêu cho các anh hùng liệt sĩ

Đồng bào Khmer dâng y tắm mưa cầu siêu cho các anh hùng liệt sĩ

Sáng 26/7, tại chùa Khmer thuộc Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, đồng bào dân tộc Khmer đã tổ chức lễ dâng y tắm mưa kết hợp cầu siêu tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ. Đây là hoạt động ý nghĩa hướng tới Ngày Thương binh Liệt sĩ 27/7, thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" và tôn vinh nét đẹp văn hóa tâm linh đặc sắc của đồng bào dân tộc Khmer.

Mê hoặc ruộng bậc thang mùa nước đổ ở Mường La

Mê hoặc ruộng bậc thang mùa nước đổ ở Mường La

Xã Mường La (tỉnh Sơn La) hiện có khoảng 360 ha đất trồng lúa. Ruộng bậc thang là loại hình canh tác đặc trưng của đồng bào các dân tộc trên địa bàn xã. Hằng năm, vào vụ cấy, nơi đây lại khoác lên mình màu xanh mướt của những dải mạ non đan xen giữa các tầng nước đổ, tạo khung cảnh nên thơ, yên bình giữa núi rừng Tây Bắc.

An Giang: Tết Quân - Dân năm 2027

An Giang: Tết Quân - Dân năm 2027

Từ trung tuần tháng 6/2026 đến 29/01/2027, Tết Quân - Dân năm 2027 của tỉnh An Giang được tổ chức tại xã Thạnh Lộc với chủ đề “Lực lượng vũ trang An Giang cùng với Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Thạnh Lộc tiếp tục chung sức xây dựng nông thôn mới”.

Áo lính Cụ Hồ nơi tâm lũ Mường Than

Áo lính Cụ Hồ nơi tâm lũ Mường Than

Ngày 22/7/2026, tại tâm lũ Mường Than, hơn 350 chiến sĩ, cán bộ của Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Lai Châu vẫn đang miệt mài cứu dân, giúp dân, chung sức khắc phục thiên tai. Với phương châm "Còn dân là còn tất cả", ở đâu nhân dân gặp khó khăn, ở đó có bộ đội Cụ Hồ luôn hết lòng vì nhân dân phục vụ.

Quảng Ngãi: Mảng xanh hậu cần của Bộ đội Biên phòng trên đảo Lý Sơn

Quảng Ngãi: Mảng xanh hậu cần của Bộ đội Biên phòng trên đảo Lý Sơn

Trên đảo tiền tiêu Lý Sơn (đặc khu Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi), do điều kiện đất đai khô cằn, nguồn nước ngọt hạn chế nên việc tăng gia sản xuất luôn được cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Lý Sơn duy trì thường xuyên. Những luống rau xanh không chỉ góp phần cải thiện bữa ăn, nâng cao đời sống bộ đội mà còn thể hiện tinh thần chủ động khắc phục khó khăn, bám trụ nơi tuyến đầu bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.