Hát bội - từ cung đình đến chốn dân gian

Hàng tuần, nhà hát nghệ thuật hát bội thành phố Hồ Chí Minh vẫn sáng đèn phục vụ người dân. Ảnh: An Hiếu
Hàng tuần, nhà hát nghệ thuật hát bội thành phố Hồ Chí Minh vẫn sáng đèn phục vụ người dân. Ảnh: An Hiếu

Hát bội là loại hình âm nhạc, diễn xướng xuất hiện trong cung đình hàng trăm năm trước, theo thời gian dần len lỏi vào cuộc sống người dân và trở thành văn hóa truyền thống, gắn với những lễ cúng đình, miếu của người dân Nam Bộ nói chung và tại Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng.

Hát bội (còn gọi là hát bộ, hát tuồng) xuất hiện vào khoảng cuối thế kỷ XII khi nhà Trần đánh bại quân xâm lược Nguyên - Mông và bắt được nhiều tù binh trong đó có những người theo hát, phục vụ quân đội . Vua Trần giữ những người này lại để múa hát giúp vui trong cung đồng thời truyền dạy lối hát này.

Thịnh hành thời Nguyễn, hát bội gắn với những cái tên như Đào Duy Từ, Đào Tấn, những người có công đầu trong việc phổ biến và phát triển nghệ thuật hát bội ở Đàng Trong. Khi đó, hát bội phát triển đến độ hoàn thiện về nghệ thuật trình diễn và ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống người dân.

Sau này, đến các tỉnh Nam Bộ, hát bội càng gần gũi hơn với hình thức biểu diễn, cùng tinh thần cởi mở, hào sảng của người dân Nam Bộ. Hát bội dần hình thành những đặc trưng riêng: mạnh mẽ hơn, màu sắc hơn, náo nhiệt hơn, vui tươi hơn. Mặc dù không còn thịnh hành như trước nhưng giữa cuộc sống hiện đại, loại hình sân khấu hát bội vẫn đứng vững và trở thành nét văn hóa truyền thống trong lòng mỗi người con đất Việt.

IMG_9634.jpg
Nghệ sĩ hát bội thường trực tiếp hóa trang lên khuôn mặt của mình cho mỗi nhân vật của vở diễn. Ảnh: An Hiếu
IMG_9422.jpg
Khác với việc sử dụng mặt nạ trong Kinh kịch (Trung Quốc), nghệ sĩ hát bội thường hóa trang trực tiếp lên khuôn mặt của mình. Ảnh: An Hiếu
IMG_9445.jpg
Các đạo cụ, trang phục để phục vụ cho buổi biểu diễn hát bội thường rất cầu kì và nhiều màu sắc. Ảnh: An Hiếu
IMG_9483.jpg
Trước khi diễn ra buổi biểu diễn, các nghệ sỹ hát bội thường mất rất nhiều thời gia để chuẩn bị từ việc hóa trang đến chuẩn bị trang phục. Ảnh: An Hiếu
IMG_9640.jpg
Ngoài vai trò diễn tấu, các nghệ sỹ còn phải hóa thân thành những "họa sỹ tài ba" cho chính khuôn mặt của mình. Ảnh: An Hiếu
IMG_9661.jpg
Với đôi bàn tay khéo léo, cùng đường nét uyển chuyển, sắc sảo, các nghệ sỹ hát bội đã tạo ra một phẩm nghệ thuật đa sắc màu. Ảnh: An Hiếu
HIE_5984-Enhanced-NR.jpg
Hát bội là loại hình nghệ thuật cách điệu từ nội dung cốt truyện, cử chỉ, điệu bộ, lời ca, tiếng hát, y phục, hóa trang… Ảnh: An Hiếu
HIE_6003.jpg
Mỗi vở diễn là một nhân vật với những cử chỉ, điệu bộ, nét mặt đã tạo nên nét độc đáo riêng cho loại hình hát bội. Ảnh: An Hiếu
IMG_0141.jpg
Trong hát bội, các diễn viên thường thể hiện rất nhiều cử chỉ, động tác cùng với trang phục đa sắc màu đã tạo nên nét hấp dẫn rất riêng biệt. Ảnh: An Hiếu

Sân khấu hát bội là sân khấu cách điệu đến mức cao nhất. Phía sau mặt sân khấu chỉ có một tấm phông vẽ mặt rồng. Hai bên cánh gà vẽ mấy hoa văn đơn giản. Cờ soái, bảo cái được treo hai bên. Giữa sân khấu có một cái bàn cố định, có thể là hương án, quan án, ngọn đồi, quả núi,…

IMG_9822.jpg
Cách tạo hình nhân vật trong nghệ thuật hát bội rất bắt mắt từ trang phục, cử chỉ, điệu bộ, màu sắc. Ảnh: An Hiếu
IMG_0220.jpg
Cách tạo hình nhân vật trong nghệ thuật hát bội rất bắt mắt từ trang phục, cử chỉ, điệu bộ, màu sắc. Ảnh: An Hiếu
IMG_0230.jpg
Các nhân vật trong một vở diễn của nghệ thuật hát bội tại Nhà hát Nghệ thuật Hát bội Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: An Hiếu
IMG_0233.jpg
Cử chỉ, điệu bộ trong buổi diễn xướng nghệ thuật hát bội thường rất nổi bật và đặt biệt. Ảnh: An Hiếu
IMG_0477.JPG
Các nghệ sỹ hát bội biểu diễn tại Nhà hát Nghệ thuật Hát bội Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: An Hiếu
IMG_0505.jpg
Nhà hát Nghệ thuật Hát bội Thành phố Hồ Chí Minh hiện chủ yếu biểu diễn hợp đồng với các nơi trong mùa lễ hội kỳ yên (cao điểm là tháng 2 và 3, 8 và 9 Âm lịch), biểu diễn phục vụ người dân TP theo lịch phân công của Sở Văn hóa - Thể thao TPHCM, cũng như tham gia diễu hành, biểu diễn trong các lễ hội lớn của TP. Hàng tuần. Ảnh: An Hiếu

Với mong muốn lưu giữ những giá trị truyền thống, Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP.HCM đã đẩy mạnh quảng bá, kết nối và biểu diễn hát bội tại một số trường học, đồng thời duy trì các suất diễn tại Lăng Đức Tả quân Lê Văn Duyệt (Quận Bình Thạnh) và Thảo Cầm Viên (Quận 1), Nhà hát Nghệ thuật Hát bội Thành phố Hồ Chí Minh ….

Trước buổi biểu diễn, đơn vị thường tổ chức giao lưu về cách thức hóa trang nhân vật, … để khán giả có thể tìm hiểu và yêu thích hơn loại hình nghệ thuật truyền thống đặc sắc này.

An Hiếu

(Báo ảnh Dân tộc và Miền núi)

Có thể bạn quan tâm

Đồng bào các dân tộc xã biên giới Pa Tần vui ngày hội non sông

Đồng bào các dân tộc xã biên giới Pa Tần vui ngày hội non sông

Sáng 15/3/2026, tại các điểm bầu cử xã biên giới Pa Tần, tỉnh Lai Châu, ngay từ sáng sớm, khi sương núi còn phủ trắng các triền đồi, những con đường nhỏ trong bản Nậm Sảo 1, bản Nậm Sảo 2 đã rộn ràng tiếng nói cười của bà con các dân tộc Mảng, Mông.., với những bộ trang phục truyền thống nối nhau đến nhà văn hóa bản để tham gia bỏ phiếu bầu cử Đại biểu Quốc hội khóa XVI và Đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Bầu cử tại Đồn Biên phòng Dào San

Bầu cử tại Đồn Biên phòng Dào San

Hòa chung không khí phấn khởi của cử tri cả nước đi bầu cử, ngày 15/3, 33 cử tri của Đồn biên phòng Dào San đóng quân tại địa bàn biên giới xã Dào San (Lai Châu) bỏ phiếu bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031.

Hấp dẫn giải Đua bè mảng trên sông Kỳ Cùng năm 2026

Hấp dẫn giải Đua bè mảng trên sông Kỳ Cùng năm 2026

Ngày 14/3/2026 (tức 26 tháng Giêng năm Bính Ngọ), tại sông Kỳ Cùng (đoạn từ Cầu Đông Kinh đến cầu Kỳ Cùng), tỉnh Lạng Sơn, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lạng Sơn tổ chức giải Đua bè mảng trên sông Kỳ Cùng năm 2026 với sự tham gia của 15 đội thi đến từ 12 xã, phường trong tỉnh. Đua bè mảng là nét đẹp văn hóa độc đáo mang nhiều ý nghĩa tốt đẹp, với mục đích tuyên truyền, quảng bá, giới thiệu về phong tục tập quán trong sinh hoạt của người dân tộc Tày - Nùng, tạo điểm nhấn cho du lịch Lạng Sơn, thu hút du khách.

Đồng bào nơi cực Bắc Tổ quốc chuẩn bị cho Ngày hội toàn dân

Đồng bào nơi cực Bắc Tổ quốc chuẩn bị cho Ngày hội toàn dân

Xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang địa đầu cực Bắc Tổ quốc, đang tất bật chuẩn bị cho Ngày hội toàn dân - cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, sự kiện trọng đại thể hiện tinh thần đoàn kết, lòng yêu nước và trách nhiệm công dân.

Cử tri xứ Mường (Phú Thọ) sẵn sàng cho Ngày hội non sông

Cử tri xứ Mường (Phú Thọ) sẵn sàng cho Ngày hội non sông

Những ngày này, các điểm bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp nhiệm kỳ mới đang diễn ra khẩn trương, sôi nổi tại nhiều địa bàn khó khăn vùng sâu vùng xa, vùng lòng hồ sông Đà (Phú Thọ). Với sự chuẩn bị chu đáo của chính quyền các cấp cùng tinh thần trách nhiệm của cử tri, đồng bào các dân tộc ở xứ Mường của tỉnh Phú Thọ đang sẵn sàng cho Ngày hội lớn của toàn dân.

Hoa gạo, hoa ban đua nhau khoe sắc trên đèo Pha Đin

Hoa gạo, hoa ban đua nhau khoe sắc trên đèo Pha Đin

Tháng Ba là thời điểm những cây hoa gạo bắt đầu bung nở, nhuộm đỏ đèo Pha Đin (Điện Biên). Cùng với đó là màu trắng của hoa Ban, loài hoa đặc trưng của núi rừng. Hai sắc hoa hòa quyện tạo nên bức tranh thiên nhiên vừa rực rỡ, vừa mềm mại, khiến cung đèo huyền thoại càng trở nên thơ mộng và quyến rũ. Mùa hoa nơi đây không chỉ là vẻ đẹp của thiên nhiên, mà còn là nét chấm phá đầy cảm xúc của đất trời Tây Bắc mỗi độ xuân sang.

Mùa hoa sơn tra tinh khôi ở Nậm Nghiệp

Mùa hoa sơn tra tinh khôi ở Nậm Nghiệp

Mỗi độ tháng 3 về, bản Nậm Nghiệp (xã Ngọc Chiến, tỉnh Sơn La) lại bừng sáng trong sắc trắng tinh khôi của mùa hoa sơn tra. Trên độ cao hơn 2.000 m so với mực nước biển, những triền núi, nếp nhà của đồng bào Mông như được phủ một lớp “tuyết trắng” mềm mại. Khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ, cùng nét bình yên của bản làng vùng cao đã tạo nên sức hút đặc biệt, mở ra nhiều tiềm năng để phát triển du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng nơi đây.

Bầu cử Quốc hội và HĐND: Rộn ràng ngày hội bầu cử sớm ở xã miền núi biên giới Trường Sơn (Quảng Trị)

Bầu cử Quốc hội và HĐND: Rộn ràng ngày hội bầu cử sớm ở xã miền núi biên giới Trường Sơn (Quảng Trị)

Sáng 8/3/2026, đồng bào Bru – Vân Kiều tại các bản Hôi Rấy, Nước Đắng và Dốc Mây thuộc xã Trường Sơn (tỉnh Quảng Trị) nô nức đến các điểm bỏ phiếu tham gia bầu cử sớm đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031.

Hàng chục cây gỗ bị cưa hạ trái phép trong rừng phòng hộ Ia Púch

Hàng chục cây gỗ bị cưa hạ trái phép trong rừng phòng hộ Ia Púch

Ngày 6/3/2026, Ban Quản lý rừng phòng hộ Ia Púch (tỉnh Gia Lai) cho biết, đơn vị vừa có báo cáo gửi UBND xã Ia Púch về vụ việc hàng chục cây gỗ bị chặt hạ trái phép tại lô 7, khoảnh 2, tiểu khu 930 do đơn vị quản lý. Vụ việc dấy lên tình trạng xâm hại tài nguyên rừng tiếp tục diễn biến phức tạp trên địa bàn khu vực biên giới.

Hoa ban nở trắng níu chân du khách đến Sơn La

Hoa ban nở trắng níu chân du khách đến Sơn La

Cuối tháng 2, đầu tháng 3, trên khắp những triền đồi, tuyến phố tại nhiều xã, phường của tỉnh Sơn La, hoa ban đang bung nở trắng tinh khôi tạo nên khung cảnh lãng mạn, thơ mộng, thu hút đông đảo nhân dân và du khách đến tham quan, chụp ảnh.

Quảng Trị: 'Lá chắn xanh' nơi đại ngàn Trường Sơn

Quảng Trị: 'Lá chắn xanh' nơi đại ngàn Trường Sơn

Đồn Biên phòng Làng Mô, Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị đứng chân trên địa bàn biên giới xã Trường Sơn, có nhiệm vụ quản lý, bảo vệ 43,928km đường biên giới quốc gia và 16 cột mốc quốc giới, phụ trách địa bàn biên giới xã Trường Sơn với 9 thôn, 19 bản, 2.156 hộ/8.484 khẩu, trong đó 1.043 hộ/4.292 là người dân tộc Bru - Vân Kiều. 

Sôi nổi chương trình 'Tháng Ba biên giới' năm 2026 tại Hà Tĩnh

Sôi nổi chương trình 'Tháng Ba biên giới' năm 2026 tại Hà Tĩnh

Chiều 27/2/2026, Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản Việt Nam, Trung ương Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam phối hợp với Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng, Ban Thanh niên Quân đội tổ chức chương trình “Tháng Ba biên giới” tại xã Sơn Kim 1, tỉnh Hà Tĩnh và Đồn Biên phòng Cửa khẩu Quốc tế Cầu Treo.

Vụ lật tàu trên hồ Thác Bà (Lào Cai): Gióng hồi chuông cảnh báo về an toàn giao thông đường thủy

Vụ lật tàu trên hồ Thác Bà (Lào Cai): Gióng hồi chuông cảnh báo về an toàn giao thông đường thủy

Ngay sau khi xảy ra vụ tai nạn giao thông đường thủy trên hồ Thác Bà thuộc địa phận thôn Làng Cạn, xã Bảo Ái, tỉnh Lào Cai) xảy ra tối 21/2/2026 khiến 6 người mất tích, tỉnh Lào Cai dồn lực huy động khoảng 500 người gồm các lực lượng cùng các phương tiện, máy móc kịp thời có mặt tại hiện trường cứu hộ cứu nạn và tập trung tìm kiếm.

Về Triều Khúc xem trai giả gái trong điệu múa cổ

Về Triều Khúc xem trai giả gái trong điệu múa cổ

Điệu múa cổ “Con đĩ đánh bồng” là điểm nhấn đặc biệt của lễ hội truyền thống làng Triều Khúc (phường Thanh Liệt, Hà Nội) đang diễn ra từ ngày 25 - 28/2/2026 (từ 9 - 12 tháng Giêng Bính Ngọ). 

Hoa ban bung nở trên phố núi Điện Biên

Hoa ban bung nở trên phố núi Điện Biên

Từ khoảng giữa tháng 2, hoa ban - loài hoa đặc trưng của núi rừng Tây Bắc bắt đầu bung nở rực rỡ trên khắp các tuyến phố, công viên và khu dân cư ở phường Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên. Sắc trắng tinh khôi của hoa ban không chỉ báo hiệu mùa Xuân đã về với "Phố núi" mà còn tạo nên khung cảnh thơ mộng, thu hút người dân và du khách đến chiêm ngưỡng, ghi lại những khoảnh khắc đẹp.

Đẩy mạnh phát triển kinh tế vùng lòng hồ sông Đà, tỉnh Sơn La

Đẩy mạnh phát triển kinh tế vùng lòng hồ sông Đà, tỉnh Sơn La

Tận dụng lợi thế mặt nước lòng hồ thủy điện Sơn La, những năm gần đây, người dân xã Mường La đã mạnh dạn chuyển đổi sinh kế, phát triển nuôi cá lồng bè và du lịch sinh thái. Nhờ vậy, giúp nâng cao thu nhập, cuộc sống ngày càng ổn định, phát triển hơn.

Chùa Hang - dấu ấn cổ tự 200 năm trên vách núi Sam

Chùa Hang - dấu ấn cổ tự 200 năm trên vách núi Sam

Chùa Hang (Phước Điền tự) nằm ở lưng chừng sườn Tây Khu di tích và danh thắng núi Sam (phường Vĩnh Tế, tỉnh An Giang), là một trong những cổ tự tiêu biểu của tỉnh An Giang, được hình thành cách đây gần 200 năm. 

Bên mái nhà sàn, cùng đồng bào Tuyên Quang đón Tết đoàn viên

Bên mái nhà sàn, cùng đồng bào Tuyên Quang đón Tết đoàn viên

Bữa cơm tất niên, một trong những nét văn hóa độc đáo ngày Tết của người Việt là bữa cơm kết nối các thế hệ trong gia đình để tiễn năm cũ qua đi và đón mừng năm mới "vạn sự hanh thông, nhiều điều tốt đẹp". Đón xuân Bính Ngọ 2026 năm nay, đồng bào các dân tộc tỉnh Tuyên Quang lại cùng nhau gói bánh chưng, làm bánh dày, chuẩn bị bữa cơm tất niên với những món ăn truyền thống theo phong tục, tập quán mà đậm đà bản sắc riêng, rất ấm cúng và gần gũi.

Chiêm ngưỡng tượng Phật A Di Đà cao 24m tại chùa Kim Tiên

Chiêm ngưỡng tượng Phật A Di Đà cao 24m tại chùa Kim Tiên

Nằm giữa núi rừng hùng vĩ, chùa Kim Tiên (phường Tịnh Biên, tỉnh An Giang) là điểm đến tâm linh độc đáo của vùng Bảy Núi. Điểm nhấn nổi bật của ngôi chùa là tượng Phật A Di Đà cao 24 mét, được đặt uy nghi trên mái chính điện, vươn cao giữa nền trời và núi non trập trùng.

Rộn ràng 'Xuân biên giới thắm tình quân dân' tại Gia Lai

Rộn ràng 'Xuân biên giới thắm tình quân dân' tại Gia Lai

Ngày 31/1/2026, trong không khí phấn khởi đón Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, Binh đoàn 15 tổ chức chương trình “Xuân biên giới thắm tình quân dân” tại xã Ia Krái, tỉnh Gia Lai, mang mùa xuân ấm áp đến với đồng bào dân tộc thiểu số vùng biên giới phía Tây của tỉnh.

Rộn ràng hội Gầu Tào của đồng bào Mông ở Pà Cò

Rộn ràng hội Gầu Tào của đồng bào Mông ở Pà Cò

Lễ hội Gầu Tào dân tộc Mông xã Pà Cò (Phú Thọ) năm 2026 đã được khai mạc ngày 31/1 tại Sân vận động xóm Xà Lính. Đây là sự kiện văn hóa truyền thống có ý nghĩa đặc biệt, mở đầu cho mùa lễ hội đầu Xuân của đồng bào Mông nơi vùng cao, đồng thời góp phần bảo tồn, phát huy giá trị bản sắc văn hóa dân tộc gắn với phát triển du lịch cộng đồng.