Cây mía là loại cây nông sản được trồng nhiều và mang lại hiệu quả kinh tế cao cho nông dân tỉnh Hòa Bình trong nhiều năm trở lại đây. Cùng với các loại cây trồng chủ lực như: cam, bưởi… cây mía đã giúp nhiều hộ nông dân xóa đói, giảm nghèo và vươn lên làm giàu bền vững, tạo thu nhập ổn định. Ngành nông nghiệp tỉnh Hòa Bình cũng đã có những định hướng phát triển cây mía đúng quy hoạch vùng, hướng đến đưa cây mía tím vươn xa ra thị trường quốc tế.
*Hình thành các vùng trồng mía chuyên canh chất lượng cao
Nông dân tỉnh Hòa Bình hiện đang trồng hai loại mía tím và mía trắng, hai giống mía này ít được trồng ở các tỉnh phía Bắc, do đó sản phẩm nông sản từ cây mía đang trở thành lợi thế của ngành nông nghiệp tỉnh Hòa Bình.
Chính quyền tỉnh Hòa Bình đã triển khai nhiều giải pháp phối hợp cùng với các ngành, đơn vị, cơ quan chuyên môn hình thành các vùng nguyên liệu trồng mía nhằm ổn định nguồn cung, đáp ứng đủ sản lượng phục vụ cho hoạt động chế biến, xuất khẩu mía cho các đơn vị doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh. Đồng thời, tỉnh đề ra phương hướng phát triển kinh tế nhanh, bền vững; xanh - xanh hơn và xanh hơn nữa trong nhiệm kỳ 2020-2025; trong đó, nông nghiệp được xác định là nền tảng nhằm phát huy tiềm năng, thế mạnh của tỉnh Hòa Bình với các loại cây, con bản địa để cung cấp lương thực, thực phẩm cho thị trường các tỉnh, thành phố, nhất là vùng Thủ đô và vươn tới xuất khẩu.
Người dân xã Thạch Yên, huyện Cao Phong chăm sóc cây mía. Ảnh: Trọng Đạt – TTXVN
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hòa Bình, Đinh Công Sứ nhấn mạnh, sản phẩm mía tím ăn tươi có giá trị kinh tế, nếu được định hướng tổ chức sản xuất tốt sẽ mang lại thu nhập cao. Thời gian tới, cần thúc đẩy việc liên kết chuỗi, thành lập các hợp tác xã sản xuất và tiêu thụ mía; đẩy mạnh việc cấp và quản lý mã số vùng trồng, chỉ dẫn địa lý, hỗ trợ đánh giá, chứng nhận, VietGAP, OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm), an toàn thực phẩm.
Từ năm 2013, Cục Sở hữu trí tuệ đã cấp nhãn hiệu tập thể cho sản phẩm mía tím Hòa Bình và sản phẩm cũng thường xuyên xuất hiện tại các hội chợ, triển lãm nông nghiệp, thương mại trong và ngoài tỉnh, góp phần quảng bá thương hiệu sản phẩm.
Những nỗ lực của các cấp, ngành, đơn vị, ngành chuyên môn đã mở ra hướng phát triển mới cho cây mía Hòa Bình. Đề án thay thế giống mía tím bằng phương pháp nuôi cấy mô được Chủ tịch UBND tỉnh Hòa Bình phê duyệt đã mang lại hiệu quả về kinh tế cho người trồng mía. Năng suất, chất lượng cao, mẫu mã đẹp hơn so với giống mía cũ. 1 ha trồng mía tím bằng giống nuôi cấy mô cho lợi nhuận cao hơn cách trồng truyền thống từ 50 - 70 triệu đồng.
Vừa qua, UBND tỉnh Hòa Bình cũng có văn bản số 1380/UBND-NNTN về việc giao các ngành, địa phương triển khai các giải pháp phát triển sản xuất mía bền vững. Trung tâm Ứng dụng thông tin khoa học, công nghệ tỉnh Hòa Bình là đơn vị trực tiếp thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu hoàn thiện quy trình nhân giống mía trắng bằng công nghệ nuôi cấy mô tế bào thực vật và đề xuất giải pháp thay thế giống mía trắng hiện có tại tỉnh Hòa Bình. Đến nay, quy trình nhân giống mía trắng bằng công nghệ nuôi cấy mô đã bước đầu cung ứng cho vùng trồng là xã Mỹ Hòa (Tân Lạc) và Nam Phong (Cao Phong) khoảng hơn 44.000 cây giống.
Theo thống kê đến hết năm 2021, tổng diện tích canh tác cây mía toàn tỉnh Hòa Bình có 7.130ha, năng suất bình quân 72 tấn/ha, tổng sản lượng 513.185 tấn. Trong đó mía ăn tươi đạt 6.053ha (chiếm khoảng 85% diện tích), sản lượng ước đạt trên 430 nghìn tấn.
Trong tỉnh đã hình thành một số vùng sản xuất mía tươi chủ lực, có chất lượng tốt và thương hiệu trên địa bàn các huyện như: Cao Phong, Tân Lạc, Lạc Sơn, Kim Bôi... Hàng năm giá mía tím thương phẩm khá ổn định và ở mức cao, thu nhập bình quân từ 200 - 250 triệu đồng/ha.
Vụ mía năm 2021 - 2022, giá mía thương phẩm khá ổn định và ở mức cao. Mặc dù chịu tác động của đại dịch COVID-19, tỉnh Hòa Bình đã xuất khẩu được 87 tấn mía trắng sang thị trường EU, Hàn Quốc. Dự kiến trong những tháng cuối năm 2022 tiếp tục xuất khẩu thêm khoảng 300 tấn mía.
*Vượt khó tìm giải pháp đưa cây mía vươn xa
Theo đề án số 03-ĐA/TU, ngày 9/9/2021 của Tỉnh ủy và Đề án của UBND tỉnh Hòa Bình về phát triển thị trường xuất khẩu nông sản chủ lực tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2020 - 2025, định hướng đến năm 2040. Mục tiêu trọng tâm của ngành Nông nghiệp tỉnh Hòa Bình trong các năm tới sẽ tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu các mặt hàng nông sản chất lượng cao của tỉnh, trong đó có sản phẩm mía.
Tuy nhiên, để có vùng nguyên liệu mía ăn tươi bền vững cung cấp cho nhu cầu chế biến, xuất khẩu của các doanh nghiệp, đơn vị trong và ngoài tỉnh đòi hỏi ngành Nông nghiêp tỉnh Hòa Bình phải có một lộ trình bài bản, áp dụng khoa học kỹ thuật cao từ khâu chăm sóc đến khâu thu hoạch chế biến sản phẩm từ cây mía đáp ứng được các quy định khắt khe về vệ sinh an toàn thực phẩm của các thị trường quốc tế.
Một vùng trồng mía nguyên liệu ở xã Tây Phong, huyện Cao Phong (Hòa Bình). Ảnh: Trọng Đạt – TTXVN
Là đơn vị liên kết với Công ty TNHH Đầu tư thương mại Tiến Ngân (thành phố Hòa Bình) xuất khẩu mía cấp đông sang thị trường EU, ông Phạm Ngọc Thức, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Nông nghiệp hữu cơ FUSA (Hải Dương) cho biết, để có thể xuất khẩu sang thị trường các nước Đức, Hà Lan thì sản phẩm mía của Hòa Bình cần phải đáp ứng đủ các tiêu chí về an toàn thực phẩm. Chất lượng mía phải đồng đều và việc chăm sóc mía của nông dân phải đạt quy chuẩn. Cùng với đó, sản phẩm mía trắng của Hòa Bình trên thị trường chưa có thương hiệu, vì thế phải xây dựng được thương hiệu, chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm mía trắng và đặc biệt phải có diện tích kho lạnh đảm bảo kỹ thuật để dự trữ nguyên liệu phục vụ cho xuất khẩu.
Hợp tác xã Nông nghiệp Tùng Dương, xã Mỹ Hòa, huyện Tân Lạc là đơn vị sản xuất mía lâu năm. Ông Đinh Long Dương, Giám đốc Hợp tác xã cho biết, hiện hợp tác xã có 21 hộ nông dân tham gia trồng mía nguyên liệu với tổng diện tích hơn 50 ha, gồm cả mía trắng và mía tím. Hợp tác xã đã làm hồ sơ xin cấp mã số vùng trồng, đề nghị được hỗ trợ xây dựng, hình thành chuỗi liên kết tiêu thụ, đảm bảo đầu ra để nâng cao chất lượng sản phẩm cũng như quy trình sản xuất.
Được hỗ trợ vốn vay ưu đãi, gia đình chị Bùi Thị Chềnh, dân tộc Mường ở xóm Chù Bụa, xã Mỹ Hòa, huyện Tân Lạc (Hòa Bình) có điều kiện mở rộng diện tích trồng mía, thu nhập dần ổn định. Ảnh: Trần Việt - TTXVN
Theo ông Nguyễn Hồng Yến, Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh Hòa Bình cho biết, tại các vùng trồng mía trên địa bàn tỉnh Hòa Bình hiện nay còn tồn tại nhiều hạn chế như: Chất lượng giống mía thấp; đại đa số diện tích canh tác hàng năm vẫn phụ thuộc nguồn nước tự nhiên, diện tích được tưới chủ động rất thấp; thị trường tiêu thụ trong nước chưa ổn định; chưa có nhà đầu tư trong hoạt động chế biến nước mía đóng hộp, dù đây là sản phẩm rất tiềm năng đối với cả thị trường trong nước và xuất khẩu.
Bên cạnh đó, thị trường trong nước ngày càng có nhiều sản phẩm hoa quả tươi, sản phẩm chế biến khác làm tăng sức ép cạnh tranh với sản phẩm mía truyền thống, trong khi hình thức sơ chế, tiêu thụ mía chưa có nhiều thay đổi, chưa đáp ứng được tính tiện lợi cho người tiêu dùng...
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hòa Bình Đinh Công Sứ cũng đã yêu cầu các sở, ngành, đơn vị chức năng cần tăng cường phối hợp, hỗ trợ các địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã để thực hiện hiệu quả các giải pháp từng bước nâng cao giá trị của cây mía, tăng thu nhập cho nông dân và phát triển bền vững vùng nguyên liệu mía tươi của tỉnh.
Tổ chức thực hiện tốt kế hoạch sản xuất hàng vụ, định hướng rõ vùng trồng, cơ cấu, giống mía để giữ vững diện tích. Cân đối giữa diện tích mía tím và mía trắng để phục vụ thị trường, nghiên cứu kỹ thuật để trồng rải vụ; đảm bảo việc tiêu thụ sản phẩm tại các thị trường trong nước, hướng đến rộng thị trường xuất khẩu.
Đẩy nhanh tiến độ thực hiện đề tài nuôi cấy mô với cây mía trắng; đề xuất thay thế toàn bộ giống mía tím nuôi cấy mô trên tất cả diện tích mía trong tỉnh. Huy động nguồn lực đầu tư cơ sở chế biến, sơ chế, cấp đông mía để sản xuất nước mía đóng hộp; chủ động trong việc kết nối, hỗ trợ các hợp tác xã, doanh nghiệp sản xuất mía mở rộng thị trường cũng như xây dựng, triển khai các nhiệm vụ đẩy mạnh xuất khẩu mía ăn tươi...
Duy trì phát triển bền vững vùng nguyên liệu mía tươi, hình thành liên kết chuỗi trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, nâng cao giá trị của cây mía từng bước hình thành sự chủ động, tư duy sản xuất hiện đại, mang tính thị trường cho nông dân.
Lưu Trọng Đạt
