Theo Uỷ ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương), sự phát triển của kinh tế số đang làm thay đổi mạnh mẽ phương thức tiêu dùng của người dân.
Nếu trước đây, việc mua bán chủ yếu diễn ra trực tiếp thì nay từ tìm kiếm thông tin, lựa chọn sản phẩm, giao kết hợp đồng, thanh toán đến bảo hành, đổi trả đều có thể thực hiện trên môi trường số. Điều này mở rộng cơ hội tiếp cận hàng hóa, dịch vụ cho người dân ở mọi vùng miền.
Tuy nhiên, khả năng tiếp cận và thụ hưởng những lợi ích từ môi trường tiêu dùng số không hoàn toàn đồng đều giữa các nhóm người tiêu dùng. Đối với những nhóm dễ bị tổn thương, đặc biệt là người dân tộc thiểu số, các rào cản về ngôn ngữ, điều kiện tiếp cận thông tin, kỹ năng số và đặc thù địa bàn cư trú khiến họ đối mặt với nhiều nguy cơ hơn trong các giao dịch trên môi trường số. Thực tiễn này đặt ra yêu cầu phải tăng cường cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nhất là đối với các nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương (trong đó có người dân tộc thiểu số).
Trên thực tế, việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng dễ bị tổn thương là yêu cầu xuyên suốt trong các chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước. Chỉ thị số 30-CT/TW của Ban Bí thư, Kết luận số 207-KL/TW, Nghị quyết số 87/NQ-CP của Chính phủ và Quyết định số 239/QĐ-BCT của Bộ Công Thương phê duyệt Chương trình quốc gia về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026-2030 đều nhấn mạnh việc tăng cường bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, ưu tiên các nhóm yếu thế. Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách để các nhóm này thực hiện đầy đủ các quyền theo quy định pháp luật.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 cũng xác định người dân tộc thiểu số là một trong bảy nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương được áp dụng cơ chế bảo vệ riêng. Bên cạnh các quyền chung, nhóm người tiêu dùng này còn được tạo điều kiện thuận lợi trong tiếp cận thông tin, tiếp nhận và hỗ trợ khi yêu cầu bảo vệ quyền lợi. Đồng thời, được bảo đảm không bị lợi dụng những hạn chế về ngôn ngữ, phong tục, tập quán hoặc các điều kiện khách quan khác để xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp.
Thời gian qua, để triển khai các chủ trương, chính sách trên, Bộ Công Thương, trực tiếp là Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, đã đẩy mạnh nhiều giải pháp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Bên cạnh công tác tuyên truyền, phổ biến Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, cơ quan này còn vận hành Tổng đài tư vấn, hỗ trợ người tiêu dùng 1800.6838 cùng các kênh tiếp nhận trực tuyến nhằm tiếp nhận, tư vấn và hỗ trợ người dân thực hiện các quyền theo quy định của pháp luật.
Đồng thời, việc kết nối, liên thông dữ liệu giữa Tổng đài với cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại 34 tỉnh, thành phố từng bước hình thành mạng lưới hỗ trợ rộng khắp, tạo điều kiện để người dân, kể cả ở vùng sâu, vùng xa, tiếp cận các kênh tư vấn và giải quyết vụ việc thuận lợi hơn.
Cũng theo Uỷ ban Cạnh tranh Quốc gia, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đang được đề xuất sửa đổi, bổ sung một số quy định, trong đó tiếp tục tăng cường các quy định nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương. Những thay đổi trong môi trường tiêu dùng số hiện nay cho thấy, để việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là người dân tộc thiểu số được triển khai có hiệu quả, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp.
Trước hết, cần tiếp tục đổi mới công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật để người dân tộc thiểu số dễ tiếp cận các quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Nội dung tuyên truyền cần được thiết kế theo hướng ngắn gọn, trực quan, dễ hiểu, phù hợp với đặc điểm văn hóa và điều kiện tiếp cận thông tin của từng địa bàn.
Các sản phẩm truyền thông số như infographic, video, hình ảnh minh họa cần được tăng cường; đồng thời phát huy vai trò của hệ thống truyền thông cơ sở, già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng và nghiên cứu sử dụng ngôn ngữ của đồng bào dân tộc thiểu số khi phù hợp để chuyển tải quy định pháp luật.
Thêm vào đó, cần tiếp tục tăng cường sự phối hợp giữa Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia với các bộ, ngành, địa phương và các tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong công tác kiểm tra, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đặc biệt là các hành vi xảy ra trên môi trường số có ảnh hưởng đến người dân tộc thiểu số và các nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương. Bên cạnh vai trò của cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp cũng cần nâng cao vai trò, trách nhiệm trong bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là người dân tộc thiểu số.
Trong môi trường số, doanh nghiệp cần cung cấp đầy đủ, chính xác và minh bạch thông tin về hàng hóa, dịch vụ, điều kiện giao dịch, giá cả, phương thức thanh toán, chính sách bảo hành, đổi trả và cơ chế tiếp nhận khiếu nại. Ngoài ra, cần quan tâm hơn đến đặc điểm về ngôn ngữ, khả năng tiếp cận thông tin và điều kiện sử dụng công nghệ của người dân tộc thiểu số trong quá trình thiết kế giao diện, cung cấp thông tin và hỗ trợ khách hàng, giúp người tiêu dùng hiểu rõ và thực hiện đầy đủ các quyền của mình.
Người dân tộc thiểu số được bảo đảm đầy đủ các quyền của người tiêu dùng theo quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 như mọi người tiêu dùng khác, bao gồm: quyền được an toàn; quyền được cung cấp thông tin đầy đủ, trung thực; quyền được lựa chọn; quyền khiếu nại, tố cáo, khởi kiện; quyền được bồi thường thiệt hại./.
