Việc hợp nhất này nhằm chấm dứt tình trạng phân tán nguồn lực, chồng chéo chính sách và rườm rà thủ tục của giai đoạn 2021 - 2025.
Giai đoạn 2021 - 2025, việc đồng thời triển khai 3 Chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) gồm: Xây dựng nông thôn mới; Giảm nghèo bền vững; Phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đã mang lại những thành tựu quan trọng cho diện mạo nông thôn và đời sống đồng bào. Tuy nhiên, quá trình triển khai còn nhiều bất cập kéo dài: Nguồn lực bị phân tán, chính sách chồng chéo, quá nhiều đầu mối quản lý và một “rừng” văn bản hướng dẫn khiến cơ sở lúng túng trong tổ chức thực hiện...
Tại xã Thuận Châu, tỉnh Sơn La, khi triển khai các CTMTQG giai đoạn 2021 - 2025, năm 2026, xã tiếp tục thực hiện 3 chương trình từ nguồn kinh phí chuyển nguồn năm 2025 sang năm 2026, gồm CTMTQG phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi với số tiền 8.878,638 triệu đồng, Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững với 17.595,531 triệu đồng, CTMTQG xây dựng nông thôn mới 3.150 triệu đồng.
Đề cập đến việc cùng một lúc cùng triển khai 3 chương trình (đều là CTMTQG), bà Vũ Hồng Bính, Phó Chủ tịch UBND xã Thuận Châu cho rằng, do cùng triển khai 3 chương trình, nên khối lượng công việc lớn, dễ dẫn đến dàn trải. Nhiều cử tri xã Thuận Châu đồng tình, thẳng thắn nêu những “điểm nghẽn” pháp lý cần hoàn thiện, dự lường những rủi ro lớn trước khi phân bổ vốn và đề xuất những giải pháp mang tính đột phá về nhân lực, khoa học công nghệ để chính sách thực sự đi vào chiều sâu.
Trước thực tế trên, nhiều đại biểu Quốc hội (ĐBQH) cho rằng, chủ trương hợp nhất 3 Chương trình thành một Chương trình thống nhất trong giai đoạn 2026 - 2035 không đơn thuần là phép cộng gộp. Thời gian qua, khi mỗi chương trình có một cơ chế quản lý riêng, hệ thống văn bản quy chuẩn riêng và quy trình phân bổ vốn độc lập đã dẫn đến việc chia cắt nguồn lực; nhiều nội dung, đối tượng thụ hưởng và địa bàn giao thoa, nhưng cán bộ cơ sở phải thực hiện nhiều thủ tục hành chính trùng lặp...
Ông Sùng A Lềnh, ĐBQH tỉnh Lào Cai cho rằng: “Đây là một bước chuyển rõ trong tư duy xây dựng pháp luật, ban hành Nghị quyết hiện nay. Việc sửa đổi, bổ sung, điều chỉnh chính sách không chỉ “mở đường” cho phát triển, mà khi thực tiễn cho thấy con đường đó còn điểm nghẽn thì phải chủ động “sửa đường”. Những quy định không còn phù hợp phải mạnh dạn sửa; thủ tục không cần thiết phải cắt giảm; nguồn lực có thể lồng ghép thì phải tổ chức lại để sử dụng hiệu quả hơn. Khi cơ chế được khơi thông, địa phương sẽ chủ động lựa chọn nhiệm vụ, tập trung vốn cho các mục tiêu cấp bách nhất, khắc phục dứt điểm tình trạng đầu tư manh mún, dàn trải. Qua đó, chính sách sẽ đến với người dân đồng bộ, thiết thực và đem lại hiệu quả bền vững hơn”.
Ông Hoàng Ngọc Định, ĐBQH tỉnh Tuyên Quang chỉ ra, trước đây các tiêu chí chưa hoàn thiện: Trùng lặp giữa các hợp phần, nguy cơ phân bổ nguồn lực trùng lặp giữa các nội dung, làm giảm hiệu quả đầu tư công; bỏ sót những địa bàn khó khăn nhất, do thiếu thước đo chuẩn xác, những thôn bản đặc biệt khó khăn có nguy cơ không tiếp cận được nguồn lực hỗ trợ kịp thời; xung đột pháp lý trong thực thi khi cùng một địa bàn có thể được hoặc không được xác định là vùng DTTS, vùng nghèo hay vùng nông thôn mới theo từng bộ tiêu chí khác nhau, gây lúng túng cho địa phương.
ĐBQH Hoàng Ngọc Định đề nghị cần tôn trọng tính đặc thù của từng địa phương: “Việc giao quyền lựa chọn mô hình và hoạt động cụ thể cho cơ sở giúp đảm bảo đầu tư “đúng chỗ, đúng nhu cầu”, đồng thời tăng cường trách nhiệm giải trình. Khi địa phương được tự quyết, họ sẽ chịu trách nhiệm về tính minh bạch và kết quả thực hiện, tạo động lực đổi mới quản trị và tối ưu hóa nguồn lực”.
Ngày 12/10/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 387/2026/NĐ-CP quy định nội dung, cơ chế, chính sách thực hiện CTMTQG phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 nhằm cụ thể hóa chủ trương đầu tư Chương trình đã được Quốc hội thông qua tại Nghị quyết số 46/2026/QH16 ngày 24/8/2026.
Điểm đáng chú ý là các nhiệm vụ phát triển nông thôn, giảm nghèo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, giáo dục, y tế, văn hóa được tổ chức trong một chương trình thống nhất, với cơ chế quản lý, phân bổ nguồn lực và đánh giá kết quả chung.
Về nguồn lực, Chương trình được thực hiện từ ngân sách nhà nước, vốn tín dụng chính sách xã hội, nguồn đóng góp của doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức, cá nhân và các nguồn hợp pháp khác. Việc huy động, lồng ghép phải bảo đảm công khai, minh bạch, không bố trí hoặc quyết toán trùng kinh phí cho cùng một khoản chi. Đáng chú ý, kết quả thực hiện Chương trình được đánh giá theo khung 100 điểm, trong đó kết quả thực hiện mục tiêu, chỉ tiêu chuyên ngành chiếm tối đa 60 điểm; tiến độ phân bổ và giải ngân nguồn lực tối đa 30 điểm; sự hài lòng của người dân tối đa 10 điểm. Bên cạnh đó, Nghị định quy định xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung để theo dõi mục tiêu, nhiệm vụ, nguồn lực và kết quả thực hiện, phục vụ quản lý, giám sát và công khai thông tin.
Ông Sùng A Lềnh, ĐBQH tỉnh Lào Cai đề xuất nguyên tắc “ba không” đảm bảo tính liên tục của chính sách: Không gián đoạn, hướng dẫn rõ nhiệm vụ tiếp tục theo cơ chế cũ, nhiệm vụ chuyển sang cơ chế mới, làm rõ thẩm quyền xử lý dự án dở dang; không làm lại thủ tục, kết quả phê duyệt đã hợp pháp phải được kế thừa, không sinh thêm thủ tục hành chính phiền hà; không ảnh hưởng dân, chuyển tiếp đồng bộ hồ sơ, dữ liệu, tài sản; dữ liệu nhà nước đã có thì không bắt người dân, doanh nghiệp kê khai lại.
Ông Lò Việt Phương, Phó Ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội nhận định, việc tích hợp sẽ giải quyết bài toán cốt lõi, muốn giảm nghèo bền vững thì phải tạo sinh kế; muốn có sinh kế thì phải có hạ tầng giao thông, điện, nước và đào tạo nghề; muốn nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thì phải đầu tư giáo dục, y tế và bảo tồn văn hóa. Thay vì “mỗi ngành làm một góc” manh mún, Chương trình tích hợp cho phép dồn lực giải quyết trọn vẹn mục tiêu phát triển của từng địa bàn.
Việc hợp nhất phải là cuộc cải cách thực chất về thể chế quản lý, phương thức phân bổ vốn và phân cấp thực thi. Bằng việc chủ động hóa giải 3 rủi ro pháp lý, kiên định nguyên tắc chuyển tiếp “ba không”, trao quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình cho cơ sở, đồng thời lấy nguồn nhân lực thế hệ mới và khoa học công nghệ làm động lực bứt phá, Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn mới chắc chắn sẽ kiến tạo diện mạo nông thôn văn minh, thu hẹp khoảng cách vùng miền và mang lại sự thụ hưởng ấm no, bền vững cho mọi người dân.
