Sau hợp nhất, tỉnh Phú Thọ không chỉ mở rộng quy mô địa lý, dân số mà còn đứng trước yêu cầu tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển. Từ một địa phương có những thế mạnh riêng biệt, Phú Thọ hôm nay đang hướng tới mục tiêu hình thành cực tăng trưởng mới của vùng Trung du và miền núi phía Bắc.
Trong hành trình đó, việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về "đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia" đang được xem là chìa khóa chiến lược, tạo động lực mới cho tăng trưởng, nâng cao năng lực quản trị và mở rộng không gian phát triển trong nhiều thập niên tới.
Khoa học công nghệ giải bài toán sau hợp nhất
Trong tiến trình phát triển đất nước, việc sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp tỉnh luôn mang ý nghĩa chiến lược nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực quản lý và mở rộng không gian phát triển. Vĩnh Phúc trước đây là trung tâm công nghiệp lớn của miền Bắc với hệ sinh thái doanh nghiệp FDI phát triển mạnh, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử, cơ khí, ô tô và xe máy. Hòa Bình (cũ) có lợi thế về thủy điện, kinh tế xanh, nông nghiệp sinh thái và du lịch cộng đồng. Trong khi đó, Phú Thọ (cũ) giữ vai trò trung tâm hành chính, đầu mối giao thương và logistics của vùng Trung du Bắc Bộ. Sau khi hợp nhất, Phú Thọ sở hữu diện tích tự nhiên hơn 9.300km2 với dân số gần 4 triệu người. Đây cũng là sự hội tụ của ba không gian phát triển mang đặc điểm kinh tế rất khác nhau. Sự hội tụ ấy tạo ra tiềm năng phát triển lớn nhưng cũng đặt ra yêu cầu về quản trị địa phương. Ngay sau hợp nhất, tỉnh phải đồng thời xử lý nhiều nhiệm vụ phức tạp liên quan đến tổ chức bộ máy, sắp xếp nhân sự, đồng bộ dữ liệu dân cư, thống nhất hệ thống tài chính ngân sách, quy hoạch, đất đai, đầu tư công, hạ tầng kỹ thuật và các dịch vụ công thiết yếu.
Trước tình hình trên, Nghị quyết 57 được lãnh đạo tỉnh xác định là một trong những giải pháp mang tính chiến lược nhằm tạo đột phá về quản trị nhà nước. Nếu trước đây chuyển đổi số chủ yếu gắn với cải cách hành chính thì nay Phú Thọ đang hướng tới mô hình chính quyền số toàn diện, lấy dữ liệu làm nền tảng cho điều hành phát triển. Toàn bộ hệ thống quản trị điện tử từ ba tỉnh trước đây đang được tích hợp theo hướng vận hành trên nền tảng dùng chung. Các cơ sở dữ liệu dân cư, đất đai, đầu tư, quy hoạch, xây dựng, ngân sách được chuẩn hóa để hình thành kho dữ liệu tập trung phục vụ công tác quản lý.
Tỉnh dành nguồn lực lớn để hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin. Hơn 100 tỷ đồng đã được bố trí để thay thế, nâng cấp hệ thống thiết bị công nghệ trong toàn bộ hệ thống chính trị, ưu tiên thay mới các thiết bị đã sử dụng trên 10 năm. Cùng với đó, quá trình xây dựng công dân số, xã hội số đang được địa phương thúc đẩy mạnh mẽ. Toàn tỉnh đã kích hoạt hơn 2,4 triệu tài khoản định danh điện tử; tỷ lệ hồ sơ giải quyết trực tuyến đạt trên 95%.
Những con số này cho thấy khoa học công nghệ không còn là lĩnh vực hỗ trợ đơn thuần mà đang trực tiếp giải quyết bài toán quản trị của địa phương sau hợp nhất.
Doanh nghiệp trở thành trung tâm của đổi mới sáng tạo
Nếu chuyển đổi số giúp chính quyền giải bài toán quản lý thì doanh nghiệp chính là lực lượng quyết định khả năng hiện thực hóa Nghị quyết 57 trong nền kinh tế. Thực tế cho thấy những chuyển động mạnh mẽ của khu vực doanh nghiệp đang tạo nên diện mạo mới cho kinh tế Phú Thọ. Trong 6 tháng đầu năm 2026, GRDP toàn tỉnh ước tăng từ 10 - 10,5%, vượt chỉ tiêu Chính phủ giao và đạt đúng kịch bản tăng trưởng của UBND tỉnh đề ra từ đầu năm. Đặc biệt, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng khoảng 25,7%, đưa Phú Thọ vào nhóm địa phương có tốc độ tăng trưởng công nghiệp cao nhất cả nước. Toàn tỉnh thu hút khoảng 1,77 tỷ USD vốn FDI, tăng gần 4,9 lần so với cùng kỳ năm 2025 và đạt hơn 110% kế hoạch cả năm.
Sau những con số trên chính là sự dịch chuyển rõ nét từ mô hình tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ sang mô hình phát triển dựa trên công nghệ, năng suất và đổi mới sáng tạo. Những ngành công nghiệp công nghệ cao đang ngày càng khẳng định vai trò dẫn dắt. Sản xuất điện tử, linh kiện công nghệ, ô tô, xe máy, công nghiệp hỗ trợ tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng tích cực.
Khái niệm "nhà máy thông minh" vốn trước đây chủ yếu xuất hiện trong các doanh nghiệp FDI hiện đang dần chuyển sang khu vực doanh nghiệp trong nước. Nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, tự động hóa vào quản lý sản xuất, tối ưu chuỗi cung ứng và dự báo thị trường. Một minh chứng rõ nét cho hiệu quả của đổi mới sáng tạo là Công ty Điện lực Phú Thọ. Trong 6 tháng đầu năm 2025, doanh nghiệp này đã triển khai nhiều sáng kiến ứng dụng AI, GIS và tự động hóa vào quản lý vận hành lưới điện. Các giải pháp như tự động tổng hợp dữ liệu lưới điện hạ thế trên nền tảng GIS, AI hỗ trợ xây dựng tài liệu đào tạo nghiệp vụ, hệ thống đối soát dữ liệu đo xa hay các giải pháp cảnh báo quá nhiệt trạm biến áp đã giúp nâng cao năng suất lao động, giảm tổn thất điện năng và tăng độ an toàn vận hành.
Không chỉ trong công nghiệp, chuyển đổi số đang lan rộng sang nhiều lĩnh vực khác. Trong nông nghiệp, nhiều vùng sản xuất chè, cây ăn quả, chăn nuôi tập trung đã áp dụng công nghệ tưới thông minh, truy xuất nguồn gốc và quản lý vùng trồng bằng nền tảng số.
Trong lĩnh vực du lịch, tỉnh đang thúc đẩy số hóa dữ liệu di sản, xây dựng bản đồ số các điểm đến, phát triển hệ sinh thái quảng bá trực tuyến nhằm khai thác hiệu quả hơn tiềm năng của vùng đất Tổ và khu vực hồ Hòa Bình.
Theo thống kê, quy mô kinh tế số của Phú Thọ hiện chiếm khoảng 22,71% GRDP, đứng thứ 3 trong số 34 tỉnh, thành phố trên cả nước. Toàn tỉnh hiện có gần 600 doanh nghiệp công nghệ số, với tổng giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghiệp số đạt trên 7 tỷ USD. Tuy nhiên, theo Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ Phạm Đại Dương, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay vẫn là năng lực đổi mới sáng tạo nội sinh của doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nhiều doanh nghiệp chưa đủ nguồn lực để đầu tư nghiên cứu phát triển, thiếu nhân lực chất lượng cao và chưa tiếp cận đầy đủ các công nghệ mới như AI, dữ liệu lớn hay tự động hóa.
Khát vọng tạo dựng cực tăng trưởng mới của miền Bắc
Phú Thọ đang hướng tới mục tiêu lớn hơn là trở thành trung tâm công nghiệp, logistics, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của vùng Trung du và miền núi phía Bắc. Theo ông Trần Duy Đông, Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ, sau hợp nhất, địa phương đang sở hữu cơ hội phát triển hiếm có khi hội tụ đồng thời nhiều lợi thế về công nghiệp, giao thương, năng lượng, nông nghiệp và du lịch. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để biến tiềm năng thành động lực tăng trưởng thực sự. Câu trả lời được xác định nằm ở khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Theo định hướng phát triển đến năm 2030, tỉnh tập trung xây dựng hạ tầng số đồng bộ trên phạm vi toàn tỉnh; phát triển trung tâm dữ liệu dùng chung; hình thành hệ thống điều hành thông minh phục vụ quản trị kinh tế - xã hội. Thay vì ưu tiên các dự án sử dụng nhiều lao động như trước đây, địa phương hướng tới các ngành công nghệ cao như điện tử, bán dẫn, công nghệ sinh học, tự động hóa, công nghệ môi trường và sản xuất thông minh. Nhu cầu nhân lực công nghệ của tỉnh trong 10 năm tới được dự báo sẽ tăng mạnh cùng với sự phát triển của các ngành công nghiệp hiện đại. Điều này đòi hỏi địa phương phải tăng đầu tư cho đào tạo kỹ sư công nghệ thông tin, chuyên gia AI, dữ liệu lớn, tự động hóa và đội ngũ nghiên cứu phát triển. Ngoài ra, liên kết giữa doanh nghiệp, trường đại học và các viện nghiên cứu đang được tỉnh thúc đẩy nhằm hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo nội sinh bền vững.
Bà Vương Thị Bẩy, Giám đốc Sở Tài chính Phú Thọ cho biết, chiến lược phát triển của tỉnh đến năm 2030 là xây dựng Phú Thọ trở thành trung tâm công nghiệp hiện đại, logistics lớn và đầu mối khoa học công nghệ quan trọng của vùng. Đến năm 2045, địa phương hướng tới mô hình phát triển dựa trên kinh tế tri thức, đổi mới sáng tạo và công nghệ cao.
Các chuyên gia kinh tế nhận định, sau hợp nhất, Phú Thọ đang sở hữu cơ hội lịch sử để tái định vị vai trò trong bản đồ kinh tế quốc gia. Nếu trước đây ba tỉnh phát triển tương đối độc lập thì nay toàn bộ nguồn lực đã được đặt trong một cấu trúc phát triển thống nhất, tạo điều kiện hình thành một cực tăng trưởng mới đủ sức cạnh tranh với nhiều trung tâm phát triển của miền Bắc.
Từ vùng đất Tổ linh thiêng của dân tộc, Phú Thọ hôm nay đang mang trong mình khát vọng lớn hơn, đó là trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của vùng Trung du Bắc Bộ, một cực tăng trưởng năng động của miền Bắc và một địa phương phát triển hiện đại dựa trên tri thức trong những thập niên tới./.
