Các xã nằm phía hạ lưu sông Ba Rày thông ra sông Tiền (tỉnh Đồng Tháp) gồm Ngũ Hiệp, Hiệp Đức, Long Tiên, phường Nhị Quý, phường Thanh Hòa, phường Cai Lậy vốn thế mạnh về lập vườn trồng cây ăn quả đặc sản như: sầu riêng, mít siêu sớm, bưởi da xanh...
Đây cũng là những mặt hàng nông sản xuất khẩu quan trọng, có lợi thế cạnh tranh mang lại nguồn lợi lớn cho địa phương.
Trước đây, do không có đê bao bảo vệ nên hàng năm, vào mùa mưa lũ, vườn tược, đất đai bị lũ lụt và triều cường nhần chìm cũng như hạn hán, xâm nhập mặn vào mùa khô gây nhiều thiệt hại. Đặc biệt, trận lũ lịch sử năm 2000 ở đồng bằng sông Cửu Long khiến vườn cây trong hai ô bao ngập úng chết gần hết, thiệt hại rất lớn.
Nhằm cụ thể hóa chủ trương “chung sống với lũ”, sau trận lũ lịch sử năm 2000, tỉnh Đồng Tháp đã huy động các nguồn lực, hoàn thiện hệ thống thủy lợi khép kín phục vụ sản xuất, hình thành hai ô bao Đông – Tây Ba Rày; qui mô gần 77.500 m đê bao kết hợp 57 cống qua đê.
Hệ thống các công trình thủy lợi trên cho phép chủ động điều tiết nước, kiểm soát lũ và triều cường vào mùa mưa, ngăn mặn vào mùa khô, bảo vệ gần 8.200 ha vườn quả đặc sản, chủ yếu là sầu riêng, mít siêu sớm… có giá trị kinh tế cao.
Từ các cống đầu tiên hoàn thành năm 2011 như Đường Nước, Rạch Sâu, Vàm Tắc 1, Vàm Tắc 2… đến các cống cuối cùng trên đường tỉnh 864 gồm Cây Còng, Chùa 1, Hai Tân, Mù U, Cái Sơn đưa vào sử dung năm 2023, ròng rã sau hàng chục năm triển khai thực hiện, hai ô bao Đông – Tây Ba Rày hoàn thiện. Qua đó, tạo điều kiện cho một trong những vùng chuyên canh cây ăn quả xuất khẩu quan trọng bậc nhất phía Nam Quốc lộ 1 của tỉnh Đồng Tháp vượt qua thách thức biến đổi khí hậu, an toàn “chung sống với lũ”.
Đồng thời, Công ty TNHH Một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Tiền Giang được giao quản lý, vận hành hệ thống công trình thủy lợi phục vụ sản xuất tại hai ô bao Đông – Tây Ba Rày. Phó Giám đốc Công ty - ông Đỗ Thành Sơn cho biết, trước mùa lũ hàng năm, doanh nghiệp xây dựng và triển khai lịch vận hành các cống đập một cách hợp lý, khoa học bảo đảm mục tiêu ngăn lũ và triều cường, tiêu úng, phòng chống xâm nhập mặn kịp thời bảo vệ an toàn hai ô bao, không để thiên tai xảy ra.
Cống Cầu Ván vận hành đóng ngăn lũ và triều cường.
Hiệu quả tưới tiêu nâng cao, giảm chi phí sản xuất, tạo điều kiện để nông dân áp dụng đồng bộ các biện pháp thâm canh như xử lý rải vụ thu hoạch trên cây sầu riêng, lắp đặt hệ thống tưới chủ động, trồng cây theo tiêu chí GAP… giúp nâng chất lượng nông sản phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu.
Mùa lũ 2025 theo đánh giá tuy có cao hơn mọi năm nhưng nhờ nỗ lực của doanh nghiệp vận hành hợp lý, phát huy vai trò hệ thống thủy lợi khép kín, sinh hoạt và sản xuất trong hai ô bao Đông – Tây Ba Rày vẫn nhộn nhịp như vốn có thường ngày. Thời điểm này, nông dân chuyên canh sầu riêng đang tất bật xử lý cho thu hoạch vào vụ nghịch, thường bán được giá cao vừa tránh được tình trạng “trúng mùa, dội chợ” so với thu hoạch chính vụ.
Nông dân Nguyễn Văn Hiếu canh tác 2.000 m2 sầu riêng, giống Ri6 trong ô bao Tây Ba Rày (xã Bình Phú, tỉnh Đồng Tháp) phấn khởi cho biết, nhờ có đê bao ngăn lũ kết hợp với cống đập điều tiết nước, nhiều năm nay, bà con an tâm tổ chức lại sản xuất “chung sống với lũ”; không còn phải lo thiên tai “chạy lũ” hàng năm và nhiều người “tán gia, bại sản” như trước. Ông Hiếu đang xử lý rải vụ vườn sầu riêng cho thu hoạch vụ nghịch tới, hứa hẹn sẽ trúng mùa, bội thu. Ước tính, nếu suôn sẻ, vụ này ông đạt sản lượng từ 3 tấn đến 4 tấn quả, bán trừ chi phí còn lãi hàng trăm triệu đồng.
Theo đánh giá, nhờ hệ thống thủy lợi hoàn chỉnh của hai ô bao Đông – Tây Ba Rày nâng cao hiệu quả kiểm soát lũ lụt và triều cường, ngăn mặn triệt để đã giúp các xã, phường tại đây tổ chức lại sản xuất “chung sống với lũ”, phát triển kinh tế hợp tác liên kết chuỗi giá trị, nâng cao chất lượng nông sản xuất khẩu, tăng tính cạnh tranh cho vùng chuyên canh, nông dân làm giàu.
Tại xã Bình Phú đã thành lập Hợp tác xã Cẩm Sơn có diện tích vùng chuyên canh sầu riêng gần 800 ha – một trong những vùng sầu riêng lớn nhất bờ Tây sông Ba Rày. Giám đốc Hợp tác xã Cẩm Sơn Phạm Văn Nuôi cho biết, 100% diện tích vùng chuyên canh sầu riêng được cấp mã số vùng trồng xuất khẩu chính ngạch. Ngoài ra, Hợp tác xã Cẩm Sơn cỏn liên kết với các doanh nghiệp trên địa bàn tiêu thụ, xuất khẩu trái sầu riêng cho các hộ thành viên.
Được hưởng lợi từ hai ô bao Đông – Tây Ba Rày, xã Hiêp Đức cũng đã thành lập Hợp tác xã nông nghiệp Hiệp Đức qui mô 111 thành viên, 700 ha trong đó có khoảng 600 ha sầu riêng xuất khẩu. Ông Huỳnh Tấn Mãi, đại diện Hợp tác xã nông nghiệp Hiệp Đức cho biết: Đơn vị liên kết Công ty Thiện Toàn tiêu thụ sầu riêng tươi, chế biến sầu riêng cấp đông đồng thời còn tận dụng vỏ sầu riêng làm phân hữu cơ bón cho cây trồng. Đây những hợp tác xã đi đầu trong việc nâng cao chuỗi giá trị và kiểm soát Cadimi trên sản phầm sầu riêng đảm bảo chất lượng nông sản xuất khẩu chính ngạch.
Vườn sầu riêng trong ô bao sum suê giữa mùa lũ và triều cường vào cao điểm.
Qua khảo sát, các cây trồng chủ lực trong ô bao như sầu riêng, mít siêu sớm, bưởi da xanh đều mang lại nguồn lợi lớn cho nông dân. Sầu riêng tổng thu hàng năm trên 1 tỷ đồng/ha, bưởi da xanh và mít siêu sớm cũng đạt từ 200 triệu đến 300 triệu đồng/ha tùy năm. Chưa kể, các hiệu quả kinh tế - xã hội to lớn khác không đong đếm được hết mang lại cho người dân từ hai ô bao Đông – Tây Ba Rày.
Trong niềm phấn khởi an chung, bà con càng tin tưởng vào các chủ trương đúng, biện pháp hay của Đảng và Nhà nước về ứng phó biến đổi khí hậu, giảm nhẹ thiên tai, biến thách thức của thiên nhiên thành cơ hội phát triển bền vững vì cơm no, áo ấm và hạnh phúc nhân dân.
Trước thời điểm điều chỉnh địa giới hành chính, 100% số xã trong hai ô bao Đông – Tây Ba Rày đều được công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới. Trong đó, các xã Hiệp Đức cũ (nay là xã Hiệp Đức mới), Cẩm Sơn cũ (nay là xã Bình Phú mới), xã Thanh Hòa cũ (nay là phường Thanh Hòa mới), xã Long Khánh cũ (nay là phường Cai Lậy mới) đã được công nhận xã nông thôn mới kiểu mẫu.
Thành quả đố một phần nhờ vai trò và hiệu quả của hai ô bao Đông – Tây Ba Rày mang lại, tạo điều kiện giúp nông dân địa phương an cư lạc nghiệp, phát triển sản xuất, xây dựng nông thôn giàu đẹp, văn minh, hiện đại. Đây là nhân tố đưa nơi đây vững bước tiến vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc hôm nay./.
