Làng gốm cổ của người M'nông ở Yang Tao

Làng gốm cổ của người M'nông ở Yang Tao

Làng gốm cổ duy nhất

Các vật dụng (tre, đá, vòng đồng) dùng để chế tác sản phẩm gốm.
Các vật dụng (tre, đá, vòng đồng) dùng để chế tác sản phẩm gốm.
 
Đến buôn Dơng Bắk, xã Yang Tao nơi duy nhất trên Tây Nguyên còn gốm cổ của người M’nông Rlăm. Được biết, xưa kia xã Yang Tao cả 11 buôn đều làm gốm, một thời cung cấp cho đồng bào các dân tộc khi sản phẩm hiện đại chưa xâm nhập. Nhưng bây giờ đang đứng trước nguy cơ lụi tàn, vì sản phẩm làm ra không tiêu thụ được.

Trong ngôi nhà sàn truyền thống của đồng bào M’nông, nghệ nhân H’Lưm Uông (sinh năm 1961) bê ra những sản phẩm bằng gốm đen bóng cho chúng tôi xem với ánh mắt sáng ngời: Trước đây, khi tôi 18, đôi mươi nghề làm gốm rất thịnh, ai cũng biết làm, sản phẩm làm ra không chỉ để phục vụ cho nhu cầu trong gia đình, các dân tộc Ê Đê, Jrai ở nơi khác rất chuộng đồ bằng gốm trong sinh hoạt thường ngày. Đồ gốm được làm nhiều nhất là chén, bát, ấm, ché chum, nồi chảo rồi mang đến các buôn khác để trao đổi lấy gạo, lúa, gà hay heo... Những nghệ nhân giỏi họ còn làm các con vật như trâu bò, hổ, voi. Nói đoạn ánh mắt bà xa xăm: “Hầu như sản phẩm gốm ở đây được sử dụng phục vụ sinh hoạt nên bây giờ xã hội phát triển, hầu hết các gia đình đều sử dụng sản phẩm gia dụng được làm từ nhôm, nhựa, sứ… với độ bền cao, giá thành thấp, mẫu mã đẹp nên chẳng còn mấy ai quan tâm đến sản phẩm gốm làm bằng tay nữa. Giờ nghề này chỉ duy nhất buôn Dơng Bắk còn chế tác gốm với quy trình sản xuất hoàn toàn thủ công và cách nung gốm lộ thiên. Những nghệ nhân tranh thủ lúc nông nhàn làm vài món đồ. Hàng làm ra chỉ bán được cho khách tham quan, các đoàn nghiên cứu. Nguồn thu nhập chính của bà con xã Yang Tao vẫn chủ yếu dựa vào việc trồng lúa nước, mía và chăn nuôi trâu, bò.
Nghệ nhân H'Lưm Uông đang tạo hoa văn cho nồi gốm.
Nghệ nhân H'Lưm Uông đang tạo hoa văn cho nồi gốm. 
 

Trăn trở với nghề


Nghệ nhân H’Phiết Uông (còn gọi là Yo Khoanh), người gắn bó với nghề làm gốm khi còn tấm bé đến nay đã ngoài 60 nhưng bà vẫn miệt mài nặn gốm. Bà biết làm nồi, chén, ấm ché, chum đựng nước, bình hoa cho đến nhưng con vật như voi, hươu cao cổ, con rùa... Để làm được một con vật phải mất đến 2-3 ngày mới làm xong. Bà Yo Khoanh chia sẻ: “giờ buôn còn khoảng mười người làm gốm, khách mua ít, thi thoảng có người trên bảo tàng Đak Lak xuống đặt vài sản phẩm. Bà thường xuyên được bảo tàng tỉnh Đak Lak mời lên tham gia các buổi triễn lãm, hội thảo giới thiệu và dạy cách làm cho mọi người. Làm gốm thu nhập chẳng được bao nhiêu, đây là nghề truyền thống của ông bà để lại, nét văn hoá của dân tộc M’nông, ai bỏ nghề thì bỏ chứ bà quyết không bỏ”.
 
Nghệ nhân Yo Khoanh (phải) bên những sản phẩm bằng gốm
Nghệ nhân Yo Khoanh (phải) bên những sản phẩm bằng gốm

Trước đây, Bảo tàng Đak Lak đã phối hợp với chính quyền địa phương mở một số lớp dạy nghề làm gốm cho thanh thiếu niên trong buôn. Đồng thời giới thiệu một số sản phẩm gốm của đồng bào làm ra cho các đơn vị du lịch. Bên cạnh đó, tổ chức cho các nghệ nhân M’nông làm đồ gốm theo mẫu có sẵn để làm hàng lưu niệm phục vụ khách du lịch. Ban đầu, nhiều thanh niên rất hào hứng học nghề. Tuy nhiên, chỉ được một thời gian ngắn rồi họ bỏ vì để làm ra một sản phẩm ưng ý thì cần nhiều thời gian nhưng thu nhập mang lại không tương xứng.

Quy trình sản xuất gốm cổ gồm nhiều công đoạn. Nguyên liệu để chế tác đồ gốm là loại đất sét được đánh nhuyễn, không pha trộn, được lấy ở Đak Sang (tức là nơi có nước sạch) thì khi nung đất mới không bị nổ, gốm của người M’nông không dùng bàn xoay mà được nặn bằng tay và di chuyển xung quanh vật để tạo dáng, dùng đá đánh bóng, dùng một que tre để tạo họa tiết hoa văn rồi đem phơi khô. Sản phẩm gốm được nung lộ thiên khoảng 30 phút. Khi lớp củi trên cùng gần cháy hết người ta bắt đầu lấy ra và tạo màu cho sản phẩm bằng vỏ trấu và mùn cưa. Vì nét độc đáo này mà sản phẩm gốm của buôn Dơng Bắk rất khác biệt, được nhiều người ưa chuộng.

Nghệ nhân Yo Khoanh mân mê cái nồi gốm trên tay, chia sẻ: “Mặc dù nghề gốm cổ của dân tộc M’nông đang đứng trước nguy cơ mai một, nhưng tôi và một số nghệ nhân tâm huyết vẫn luôn duy trì việc làm gốm, do kinh phí hạn hẹp nên chúng tôi chỉ làm gốm tại gia đình. Huyện Lak là một trong những địa điểm du lịch hấp dẫn của Tây Nguyên, nơi có hồ Lak mênh mông giữa đại ngàn, hằng năm đón cả chục vạn du khách trong và ngoài nước, cũng là điều kiện thuận lợi để bà con làng gốm Yang Tao giới thiệu và tiêu thụ sản phẩm. Thời gian gần đây, tháng nào cũng có đoàn tham quan, du lịch, mỗi lần xuống họ đều lấy hết những sản phẩm gốm mà chúng tôi làm ra, có khi không đủ để họ mua. Tuy vậy, đây cũng chỉ là trước mắt, về lâu về dài các nghệ nhân ở đây muốn hợp lại để tạo thành một làng nghề, nhằm tạo một nét hấp dẫn, một điểm khám phá về văn hóa truyền thống của đồng bào M’nông trên Tây Nguyên.

Ông Y Khương H’Long-Phó Chủ tịch UBND xã Yang Tao cho biết: toàn xã đồng bào M’nông chiếm 95%. Nghề làm gốm hiện nay so với trước đây đang bị mai một, bởi đầu ra khó tiêu thụ, những nghệ nhân  cũng vơi dần theo năm tháng. Lớp trẻ lại không có lòng đam mê. Chính quyền xã cũng muốn khôi phục nghề làm gốm nhưng quan trọng là “đầu ra” cho sản phẩm thì vượt quá khả năng của địa phương. Mong muốn của bà con là được các cấp quan tâm để lưu giữ nghề truyền thống của người M’nông, tạo ra một làng nghề có thương hiệu để tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người dân. Để nghề gốm ở Dơng Bắk được hồi sinh lưu giữ nét văn hóa đặc sắc của địa phương”.
Theo baogialai.com.vn

Có thể bạn quan tâm

Kết nối, lan tỏa giá trị di sản văn hóa các dân tộc

Kết nối, lan tỏa giá trị di sản văn hóa các dân tộc

Trưng bày chuyên đề “Văn hóa Đắk Lắk - Thống nhất trong đa dạng” đang diễn ra tại tỉnh Vĩnh Long mang đến cho công chúng những hình ảnh, tư liệu và hiện vật tiêu biểu về đời sống, bản sắc văn hóa các dân tộc Tây Nguyên. 

Kết nối, lan tỏa giá trị di sản văn hóa các dân tộc

Kết nối, lan tỏa giá trị di sản văn hóa các dân tộc

Ngày 18/11, tại Bảo tàng Văn hóa dân tộc Khmer (phường Nguyệt Hóa), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Vĩnh Long tổ chức hoạt động kỷ niệm Ngày Di sản văn hóa Việt Nam (23/11), Tuần lễ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam (18-24/11) và Lễ hội Ok Om Bok năm 2026 của đồng bào Khmer.

Sôi động lễ hội đua mảng trên sông Gâm giữa núi rừng Bắc Mê

Sôi động lễ hội đua mảng trên sông Gâm giữa núi rừng Bắc Mê

Ngày 8/11, Lễ hội đua mảng trên sông Gâm năm 2026 tại xã Bắc Mê (tỉnh Tuyên Quang) thu hút đông đảo người dân và du khách. Những màn tranh tài quyết liệt, nhịp chèo mạnh mẽ cùng tiếng cổ vũ náo nhiệt tạo nên không khí sôi động, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống.

Đánh thức hương trà Đồng Phúc

Đánh thức hương trà Đồng Phúc

Ngày 6/11, tại xã Đồng Phúc, tỉnh Thái Nguyên diễn ra Chương trình “Đồng Phúc mùa vàng - Hương trà giữa tầng mây” và nghi thức đặc biệt “Đánh thức hương trà”. Đây là một trong những hoạt động hưởng ứng Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên năm 2026.

Đa dạng hoạt động quảng bá tiềm năng du lịch địa phương

Đa dạng hoạt động quảng bá tiềm năng du lịch địa phương

Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 (24/11), tỉnh Phú Thọ tổ chức nhiều hoạt động gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết dân tộc năm 2026, tạo không gian để người dân tham gia, trải nghiệm.

Sắc màu văn hóa các dân tộc hội tụ tại Tuyên Quang

Sắc màu văn hóa các dân tộc hội tụ tại Tuyên Quang

Từ những thôn, bản vùng cao biên giới đến các khu dân cư miền núi, đô thị, tỉnh Tuyên Quang đang triển khai chuỗi hoạt động Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026.

Ấm tình quân dân từ những lời ca nơi biên cương

Ấm tình quân dân từ những lời ca nơi biên cương

Những ngày cuối tháng 10, giữa tiết trời se lạnh của vùng cao nguyên đá, tiếng hát của những nghệ sĩ, diễn viên Đoàn Văn công Bộ đội Biên phòng đã mang đến không khí ấm áp, rộn ràng cho các bản làng biên giới tỉnh Tuyên Quang.

Gia Lai: Sôi nổi ngày hội thể thao các dân tộc thiểu số

Gia Lai: Sôi nổi ngày hội thể thao các dân tộc thiểu số

Ngày 1/11, Giải thể thao các dân tộc thiểu số nằm trong các hoạt động của Festival Cồng chiêng - Tuần lễ hoa dã quỳ Núi lửa Chư Đăng Ya năm 2026 đã diễn ra tại Gia Lai, với sự quy tụ của 69 vận động viên nam và 47 vận động viên nữ, đến từ các thôn của xã Biển Hồ.

Bảo tồn, phát huy tinh hoa âm nhạc truyền thống Việt Nam

Bảo tồn, phát huy tinh hoa âm nhạc truyền thống Việt Nam

Tối 30/10, tại Nhà hát Triển lãm và Văn hóa nghệ thuật tỉnh Lâm Đồng (phường Phan Thiết), Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc 2026 (đợt 1) đã chính thức khép lại với nhiều cung bậc cảm xúc, để lại dư âm tốt đẹp trong lòng các nghệ sĩ, nhạc công và khán giả yêu mến nền âm nhạc truyền thống Việt Nam.

Hơn 700 tư liệu, hiện vật tái hiện 195 năm lịch sử Thái Nguyên

Hơn 700 tư liệu, hiện vật tái hiện 195 năm lịch sử Thái Nguyên

Ngày 30/10, tỉnh Thái Nguyên tổ chức khai mạc triển lãm với chủ đề: “Thái Nguyên 195 năm - Thành tựu, hội nhập và phát triển”. Đây là hoạt động chào mừng kỷ niệm 195 năm Ngày thành lập tỉnh Thái Nguyên (4/11/1831- 4/11/2026) và khai mạc Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên năm 2026.

Lễ hội đền Công đồng Bắc Lệ năm 2026

Lễ hội đền Công đồng Bắc Lệ năm 2026

Từ 27-29/10/2026, tại xã Tân Thành, tỉnh Lạng Sơn đã diễn ra Lễ hội đền công đồng Bắc Lệ với  nghi lễ, hoạt động đặc sắc, độc đáo thu hút đông đảo nhân dân địa phương và du khách về dự, tìm hiểu những giá trị văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc gắn với tục thờ Mẫu của người Việt.

Khám phá lễ hội đền Đôi Cô Cam Đường tại Lào Cai

Khám phá lễ hội đền Đôi Cô Cam Đường tại Lào Cai

Sáng 22/10, Lễ hội đền Đôi Cô Cam Đường năm 2026 với chủ đề “Đền Đôi Cô Cam Đường - Kết nối cội nguồn, dựng xây quê hương” do phường Cam Đường, tỉnh Lào Cai tổ chức đã chính thức được khai hội thu hút đông đảo du khách thập phương đến chiêm bái. Lễ hội là sự kiện văn hóa có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân địa phương, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, phát huy giá trị di tích, tăng cường sự gắn kết cộng đồng và quảng bá hình ảnh phường Cam Đường đến với du khách trong và ngoài tỉnh.