Công nghệ số đang ngày càng khẳng định vai trò kỳ diệu trong việc rút ngắn khoảng cách địa lý ở các thôn, bản vùng cao, biên giới Lào Cai. Các mô hình thí điểm thôn số tiêu biểu đã được triển khai bước đầu cho thấy hiệu quả vượt trội trong xóa nghèo công nghệ từ cấp cơ sở; góp phần hình thành thói quen ứng dụng công nghệ số tại cộng đồng dân cư; nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân.
"Quả ngọt" chuyển đổi số
Tại thôn Sơn Hà - một trong những địa bàn khó khăn đặc thù của xã biên giới Bát Xát, mô hình “thôn số” đang mở ra một cách kết nối hoàn toàn mới giữa người dân với chính quyền, dịch vụ công và các cơ hội phát triển kinh tế.
Với địa hình đồi núi chia cắt phức tạp, sông suối bao quanh và dân cư sống rải rác không tập trung, việc tiếp cận thông tin của người dân Sơn Hà gặp nhiều rào cản. Khoảng cách địa lý, hạ tầng thông tin hạn chế và đặc biệt là "điểm nghẽn nhận thức" đã khiến nhịp sống nơi đây dường như chậm hơn so với đà phát triển chung của xã. Khi bắt đầu đăng ký xây dựng mô hình vào ngày 28/11/2025 theo định hướng của Đảng ủy xã Bát Xát, xuất phát điểm của Sơn Hà rất thấp, đường truyền mạng chập chờn, nhiều điểm "lõm sóng" và nhận thức công nghệ của đồng bào còn rất hạn chế.
Tuy nhiên, vượt qua những rào cản ban đầu, sự bền bỉ, kiên trì của đội ngũ cán bộ cơ sở với phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà" đã mang lại quả ngọt. Đến nay, thôn Sơn Hà đã hoàn thành xuất sắc 21/21 tiêu chí "thôn số" mức cơ bản. 100% gia đình trong thôn đã được phủ sóng di động 4G và Internet băng thông rộng. Nhà văn hóa thôn Sơn Hà giờ đây đã trở thành một "trung tâm số" thực sự của cộng đồng. Hệ thống họp trực tuyến hai chiều kết nối thông suốt từ xã đến thôn. Đặc biệt, tỷ lệ nộp hồ sơ dịch vụ công trực tuyến qua VNeID của thôn đạt tới 80%; 100% hộ và cơ sở kinh doanh tại Sơn Hà đã thành thạo sử dụng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt qua mã QR. Sơn Hà từ một thôn vùng cao nhiều thiếu thốn, nay đã tự hào đứng vào hàng ngũ những điểm sáng đi đầu, hoàn thành các tiêu chí “Thôn số” ở mức cơ bản.
Ông Lê Mạnh Hùng, Bí thư Chi bộ thôn Sơn Hà chia sẻ: Với hệ thống kết nối trực tuyến, các cuộc họp giữa thôn và xã có thể diễn ra ngay tại nhà văn hóa qua màn hình lớn. Mỗi thông tin, chỉ đạo được truyền tải trực tiếp, kịp thời, giúp nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành, đồng thời giảm đáng kể chi phí và công sức di chuyển của cán bộ cơ sở.
Từ sự e ngại ban đầu, bà con Sơn Hà dần nhận ra những lợi ích thiết thực, gần gũi của công nghệ số. Sự nghi ngại nhường chỗ cho sự tò mò, hào hứng và sự chủ động đón nhận. Có mặt tại những thửa ruộng bậc thang của thôn Sơn Hà chúng tôi được chứng kiến một không khí lao động rất khác đang diễn ra. Thay vì chỉ thu thóc mang về, nhiều nông dân nơi đây đã bắt đầu tự chủ sinh kế nhờ chiếc điện thoại thông minh.
Đứng cạnh ruộng lúa Séng Cù vàng óng, trên tay ôm bó lúa trĩu hạt, chị Liềng Thị Cúc đang hào hứng giới thiệu sản phẩm tới khách hàng trên sóng trực tiếp. Chị phấn khởi cho biết: Không cần đến tận vườn, khách hàng vẫn có thể xem sản phẩm, tìm hiểu nguồn gốc, quy trình sản xuất, trao đổi trực tiếp rồi đặt mua ngay trong phiên livestream. Thay vì chỉ chờ thương lái tìm đến, giờ đây người dân có thể chủ động đưa sản phẩm đi tìm khách hàng.
Nhằm tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý, điều hành, sản xuất, kinh doanh và đời sống nhân dân, xã Bát Xát đã xây dựng ứng dụng “Thôn số Bát Xát”. Đây là nền tảng số tích hợp nhiều tiện ích phục vụ người dân, góp phần xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số ngay từ cơ sở.
Theo ông Nguyễn Kiều Phương, Bí thư Đảng ủy xã Bát Xát, thông qua ứng dụng này, trên điện thoại thông minh, người dân có thể dễ dàng tìm kiếm các thông tin hữu ích phục vụ đời sống và hoạt động sản xuất đã được tích hợp sẵn, giúp người dân tiếp cận nhanh hơn với các chủ trương, chính sách, thông báo của chính quyền địa phương. Việc đưa công nghệ đến gần hơn với người dân cũng giúp tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại khi thực hiện các thủ tục hành chính, đồng thời mở thêm cơ hội để người dân vùng cao tiếp cận tri thức, thị trường và các dịch vụ thiết yếu.
Xây dựng 160 thôn thông minh
Phát huy kết quả từ các mô hình điểm tại xã Yên Bình và xã Bát Xát, tỉnh Lào Cai đang tiếp tục hoàn thiện, xây dựng các mô hình điểm và từng bước nhân rộng trên phạm vi toàn tỉnh. Theo đó, UBND tỉnh Lào Cai đã ban hành "Kế hoạch triển khai xây dựng thôn số, thôn thông minh trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026 - 2030" nhằm đưa chuyển đổi số đến từng cộng đồng dân cư, thúc đẩy phát triển chính quyền số, kinh tế số, xã hội số ngay từ cơ sở.
Lào Cai phấn đấu giai đoạn 2026 - 2027, 100% xã, phường sẽ hoàn thành rà soát hiện trạng theo Bộ tiêu chí và ban hành kế hoạch xây dựng thôn số, thôn thông minh. Mỗi xã, phường phấn đấu có trên 30% số thôn, tổ dân phố đạt thôn số mức cơ bản; toàn tỉnh có 25 xã, phường hoàn thành xây dựng ít nhất 1 thôn số mức nâng cao và 1 thôn thông minh.
Giai đoạn 2028 - 2030, mục tiêu đặt ra là 100% xã, phường hoàn thành xây dựng các thôn, tổ dân phố đáp ứng thôn số mức cơ bản; trong đó tối thiểu 20% thôn, tổ dân phố đạt chuẩn thôn số mức nâng cao và tối thiểu 10% đạt chuẩn thôn thông minh. Theo kế hoạch, toàn tỉnh phấn đấu có 551 thôn số mức cơ bản, 320 thôn số mức nâng cao và 160 thôn thông minh. Có 25 xã, phường được lựa chọn triển khai xây dựng thôn số mức nâng cao và thôn thông minh trong giai đoạn đầu, gồm các phường: Âu Lâu, Cam Đường, Cầu Thia, Lào Cai, Nam Cường, Nghĩa Lộ, Sa Pa, Trung Tâm, Yên Bái, Văn Phú và các xã Văn Bàn, Lục Yên, Văn Chấn, Mường Khương, Bắc Hà, Bảo Thắng, Mù Cang Chải, Trấn Yên, Bảo Yên, Si Ma Cai, Mậu A, Thác Bà, Phong Hải, Gia Phú, Hạnh Phúc.
Kế hoạch xác định việc xây dựng thôn số phải gắn với các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình, đề án, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của tỉnh; đồng thời ưu tiên sử dụng các nền tảng số, cơ sở dữ liệu và hệ thống thông tin dùng chung, tránh đầu tư dàn trải, trùng lặp, lãng phí. UBND tỉnh Lào Cai khuyến khích người dân chủ động đầu tư, trang bị thiết bị thông minh, sử dụng dịch vụ số, thanh toán không dùng tiền mặt, thương mại điện tử và các ứng dụng số phục vụ sản xuất, kinh doanh, học tập, đời sống.
Theo Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Lào Cai Hoàng Giang, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh Lào Cai, trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, khi yêu cầu quản trị địa bàn rộng hơn, khối lượng công việc lớn hơn và đòi hỏi chất lượng phục vụ cao hơn, thì chuyển đổi số chính là giải pháp đột phá để chính quyền gần dân hơn, sát dân hơn và phục vụ nhân dân hiệu quả hơn. Do đó, để mô hình “thôn số” phát huy hiệu quả, Lào Cai sẽ tiếp tục hoàn thiện hạ tầng số, bảo đảm phủ sóng viễn thông, Internet đến từng thôn, từng hộ dân; không để ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi số; đẩy mạnh phổ cập kỹ năng số cho cán bộ và nhân dân; giúp mỗi người dân trở thành một công dân số, có khả năng tiếp cận và sử dụng các nền tảng số phục vụ cuộc sống./.
