Hỗ trợ đúng nhu cầu của từng hộ dân
Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, việc hỗ trợ vốn hoặc trao phương tiện sản xuất mới chỉ là bước khởi đầu. Muốn người dân thoát nghèo và tiến tới làm giàu, chính sách phải dựa trên điều kiện đất đai, lao động, tập quán sản xuất và nhu cầu của từng gia đình.
Ông Lâm Hùng Vôn, Già làng ấp 7, xã Lộc Hưng, tỉnh Đồng Nai, cho biết, bà con mong có việc làm ổn định, được hướng dẫn sản xuất, có trường học và cơ sở y tế thuận tiện hơn. Đây đều là những nhu cầu liên quan trực tiếp đến khả năng phát triển kinh tế và chất lượng cuộc sống.
Theo ông Vôn, địa phương cần tăng các mô hình hỗ trợ sản xuất, khuyến nông, khuyến lâm và tạo việc làm tại chỗ. Hộ có đất cần được hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ giống phù hợp và kết nối đầu ra. Gia đình ít đất sản xuất cần được đào tạo nghề hoặc giới thiệu việc làm ổn định.
Mô hình sinh kế phải có người hướng dẫn, theo dõi và đánh giá trong suốt quá trình thực hiện. Nếu chỉ trao con giống, cây giống hoặc phương tiện nhưng không hỗ trợ kỹ thuật, người dân có thể gặp rủi ro và khó duy trì sản xuất.
Ông Vôn cũng mong muốn lớp trẻ trong đồng bào Khmer được học tiếng mẹ đẻ, tiếp tục giữ gìn văn hóa truyền thống bên cạnh học nghề và tìm việc làm. Theo ông, văn hóa là nền tảng gắn kết cộng đồng; phát triển kinh tế không nên đánh đổi tiếng nói, phong tục và những giá trị được truyền lại từ thế hệ trước.
Từ góc độ cán bộ cơ sở, ông Trần Phương Vũ, Trưởng ấp 6, xã Tri Tôn, tỉnh An Giang cho rằng, hỗ trợ sinh kế trước hết phải nắm đúng hoàn cảnh từng hộ. Cùng là hộ khó khăn nhưng nguyên nhân có thể khác nhau: thiếu đất, thiếu vốn, thiếu kỹ thuật, không có lao động hoặc có người đau ốm kéo dài. Nếu triển khai một chính sách giống nhau cho tất cả, hiệu quả sẽ hạn chế. Hộ có lao động trẻ cần được ưu tiên đào tạo nghề và kết nối doanh nghiệp; hộ có đất sản xuất cần được hỗ trợ chuyển đổi cây trồng, vật nuôi; người lớn tuổi hoặc sức khỏe hạn chế cần một hình thức sinh kế phù hợp hơn.
Theo ông Vũ, cán bộ ấp, đoàn thể và Người có uy tín cần phối hợp rà soát, tránh bỏ sót đối tượng hoặc hỗ trợ dàn trải. Sau khi hỗ trợ, phải tiếp tục theo dõi khả năng sử dụng vốn, phương tiện và hiệu quả sản xuất. Những mô hình hoạt động tốt nên được giới thiệu để các hộ khác đến tham quan, học hỏi.
Ông Bùi Minh Chí, Giáo hữu Thượng Chí Thanh tại tỉnh Vĩnh Long cho rằng, các tổ chức tôn giáo có thể tham gia hiệu quả vào quá trình này bởi chức sắc thường xuyên tiếp xúc với tín đồ. Họ biết gia đình nào thiếu việc làm, ai có khả năng học nghề và hộ nào đang cần hỗ trợ khẩn cấp.
Theo đó, hỗ trợ bà con cần kết hợp chăm lo tinh thần với hướng dẫn làm ăn. Khi gặp khó khăn, người dân cần được giúp trước mắt, nhưng sau đó phải có phương án tạo việc làm hoặc sinh kế để tự ổn định cuộc sống. Vì vậy, chính quyền cần chia sẻ thông tin về các chương trình đào tạo nghề, tuyển dụng lao động và nguồn vốn chính sách với các tổ chức tôn giáo. Chức sắc sẽ truyền đạt đến tín đồ, vận động người phù hợp tham gia và theo dõi quá trình thực hiện. Cách phối hợp này giúp chính sách tiếp cận đúng người, hạn chế tình trạng thông tin có nhưng người dân không biết.
Kết nối nguồn lực cho giáo dục và an sinh
Tại thành phố Cần Thơ, cộng đồng người Hoa không chỉ duy trì hoạt động văn hóa, tín ngưỡng mà còn tham gia chăm lo giáo dục và an sinh. Ông Từ Quới Minh, Trưởng Ban Quản trị Quảng Triệu Hội Quán cho biết đơn vị đang quản lý Chùa Ông, Nhóm trẻ Mẫu giáo Bác Ái và nghĩa trang Quảng Đông. Bên cạnh bảo tồn di tích và giữ gìn bản sắc, Ban Quản trị phối hợp với chính quyền, đoàn thể hỗ trợ người cao tuổi, hộ nghèo, người khuyết tật, nạn nhân chất độc da cam, cơ sở nuôi dưỡng người tâm thần và người dân bị ảnh hưởng bởi thiên tai. Đơn vị cũng tham gia xây dựng nhà đại đoàn kết, với tổng kinh phí dành cho các hoạt động an sinh trên một tỷ đồng.
Theo ông Minh, việc hỗ trợ cộng đồng phải dựa trên nhu cầu thực tế, có sự phối hợp với địa phương để xác định đúng đối tượng. Nguồn lực của các tổ chức xã hội và hội đoàn tuy không thay thế được chính sách nhà nước, nhưng có thể bổ sung kịp thời cho những trường hợp khó khăn. Một hướng chăm lo lâu dài là giáo dục. Nhóm trẻ tư thục Bác Ái được duy trì với bốn lớp và hơn 80 học sinh. Việc tổ chức nơi chăm sóc, học tập phù hợp giúp phụ huynh yên tâm lao động, nhất là những gia đình có thu nhập còn hạn chế.
Ông Minh cho biết, chăm lo giáo dục cho trẻ chính là hỗ trợ sinh kế gián tiếp cho cha mẹ và tạo nền tảng phát triển cho thế hệ sau. Đây cũng là cách tổ chức hội đoàn kết nối trách nhiệm bảo tồn văn hóa với yêu cầu chăm lo đời sống hiện đại.
Ông Đồng Văn Thanh, Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố Cần Thơ cho rằng, công tác dân tộc phải gắn với phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quyền tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Đầu tư hạ tầng, giảm nghèo, hỗ trợ sinh kế và bảo tồn văn hóa cần được triển khai đồng bộ, thay vì tách thành những chương trình riêng lẻ.
Theo ông Thanh, chính sách muốn phát huy hiệu quả phải sát nhu cầu của người dân. Địa phương cần tạo điều kiện để già làng, Người có uy tín, chức sắc tôn giáo và hội đoàn tham gia phản ánh nhu cầu, giám sát việc thực hiện và vận động cộng đồng cùng đóng góp.
Bên cạnh hỗ trợ sản xuất, người dân cần được tiếp cận giao thông thuận lợi, trường học, cơ sở y tế, thông tin thị trường và dịch vụ công. Một con đường được mở rộng có thể giảm chi phí vận chuyển; một lớp học được duy trì giúp cha mẹ yên tâm lao động; kỹ năng số giúp hộ sản xuất tìm kiếm khách hàng và cập nhật kỹ thuật mới.
Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa cho rằng già làng, trưởng thôn, trưởng ấp, Người có uy tín và chức sắc tôn giáo cần tiếp tục tham gia phát triển kinh tế-xã hội, giảm nghèo bền vững và xây dựng hệ thống chính trị ở địa phương. Vai trò của lực lượng này không chỉ là vận động người dân nhận hỗ trợ mà còn khơi dậy ý chí tự lực, giới thiệu mô hình hiệu quả và kết nối cộng đồng. Khi một hộ làm ăn thành công, kinh nghiệm cần được chia sẻ để những hộ khác có thể học tập, điều chỉnh và nhân rộng.
Theo Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa, về lâu dài, khi giúp đồng bào làm giàu cần một quy trình đầy đủ từ khảo sát nhu cầu, lựa chọn sinh kế, tập huấn kỹ thuật đến kết nối thị trường. Đối với người lao động, đào tạo phải gắn với vị trí việc làm cụ thể. Đối với hộ sản xuất, cần xây dựng liên kết để ổn định nguyên liệu, giảm chi phí và bảo đảm đầu ra. Cơ quan quản lý nhà nước giữ vai trò xây dựng chính sách, đầu tư hạ tầng và điều phối nguồn lực. Già làng, Người có uy tín, chức sắc tôn giáo và hội đoàn giúp chính sách đến đúng đối tượng, tạo đồng thuận và giám sát việc thực hiện. Doanh nghiệp có thể tham gia đào tạo, tuyển dụng, chuyển giao kỹ thuật và tiêu thụ sản phẩm.
Quan trọng nhất, người dân phải là chủ thể trực tiếp của quá trình phát triển. Hỗ trợ chỉ tạo ra kết quả lâu dài khi bà con chủ động học nghề, thay đổi phương thức sản xuất và sử dụng hiệu quả nguồn lực được trao. Khi sinh kế ổn định, con em được học hành và bản sắc văn hóa được gìn giữ, đồng bào không chỉ thoát nghèo mà còn có điều kiện làm giàu chính đáng ngay trên quê hương.
