Xuất hiện từ thế kỷ 17, Chợ Lớn ban đầu chỉ đơn giản là một khu chợ lớn hơn các chợ trong vùng, hình thành từ những cộng đồng người Việt và người Hoa đầu tiên đến định cư bên kênh Tàu Hủ - Bến Nghé.
Ngày nay, khu vực phường Chợ Lớn (gồm Phường 11, 12, 13, 14 của Quận 5 cũ) không chỉ là trung tâm thương mại sầm uất, mà còn là nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa, lịch sử, phản ánh rõ nét sự giao thoa của các cộng đồng cư dân Nam Bộ. Các tuyến đường ô bàn cờ giúp giao thông thông suốt, hiếm khi xảy ra ùn tắc, tạo thuận lợi cho việc kinh doanh, buôn bán.
Với diện tích 1,67 km², phường Chợ Lớn được xem là địa bàn tập trung nhiều chợ nhất TP Hồ Chí Minh. Nơi đây có các chợ nổi tiếng như chợ Kim Biên, Phùng Hưng, Hà Tôn Quyền, Xã Tây… Bên cạnh đó còn có các tuyến phố kinh doanh truyền thống như phố đông y Hải Thượng Lãn Ông, phố lồng đèn Lương Như Học…
Bà Diệc Quần Yến, chủ cửa hàng dược liệu Dưỡng Ký, phường Chợ Lớn, chia sẻ: “Cửa hàng của gia đình tôi đã hoạt động tại đây hơn 60 năm, qua hai thế hệ từ ba tôi cho đến khi tôi tiếp quản. Chúng tôi chuyên kinh doanh các loại dược liệu cổ truyền. Đây cũng là nghề đã gắn bó với gia đình từ lâu.
Không chỉ là công việc mưu sinh, đây còn là nghề truyền thống mà tôi luôn mong muốn gìn giữ mãi. Với tôi, Chợ Lớn không chỉ là nơi buôn bán, mà còn là không gian lưu giữ nét văn hóa, tập quán lâu đời của cộng đồng người Hoa. Được tiếp tục duy trì cửa hàng ở đây là niềm tự hào và cũng là cách tôi góp phần giữ gìn một phần di sản đặc trưng của khu phố đông y”.
Ngoài ra, phường Chợ Lớn không chỉ là trung tâm buôn bán sầm uất bậc nhất TP Hồ Chí Minh mà còn là nơi hội tụ, giao thoa văn hóa Việt - Hoa đặc sắc, thể hiện rõ nét qua các di tích kiến trúc nghệ thuật có giá trị lịch sử lâu đời. Mỗi công trình là một dấu ấn cho sự phát triển của cộng đồng người Hoa tại TP Hồ Chí Minh, vừa phục vụ đời sống tín ngưỡng, góp phần tạo nên diện mạo văn hóa độc đáo. Những hội quán này không chỉ gìn giữ ký ức lịch sử, mà còn là điểm nhấn quan trọng trong hành trình khám phá di sản đô thị của du khách khi tham quan thành phố.
Đặc biệt, phường Chợ Lớn còn còn có hai Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia của cộng đồng người Hoa: “Tập quán xã hội và tín ngưỡng Tết Nguyên tiêu” và “Nghệ thuật trình diễn dân gian lân, sư, rồng”. Đây là những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ, thu hút đông đảo du khách mỗi dịp lễ hội tại TP Hồ Chí Minh.
Ông Lâm Minh Huy, Trưởng ban quản trị Hội quán Hải Nam, cho biết: "Chợ Lớn từ lâu đã trở thành trung tâm văn hóa của cộng đồng người Hoa tại TP Hồ Chí Minh. Nơi đây lưu giữ hệ thống kiến trúc hội quán, chùa, miếu hàng trăm năm tuổi, mang giá trị lịch sử, mỹ thuật đặc sắc, tiêu biểu như: Hội quán Tuệ Thành, Hội quán Nghĩa An, Hội quán Nhị Phủ, Hội quán Hải Nam, Hội quán Ôn Lăng, Hội quán Nghĩa Nhuận, Hội quán Lệ Châu- nhà thờ tổ thợ bạc, Hội quán Hà Chương...".
Theo ông Huy, các công trình này không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng mà còn là điểm đến thu hút du khách trong và ngoài nước. Nhiều lễ hội truyền thống như Tết Nguyên tiêu, lễ cúng Ông Bổn, cúng Quan Công… được tổ chức trang trọng, trở thành sản phẩm du lịch văn hóa độc đáo, góp phần quảng bá hình ảnh Chợ Lớn.
“Chúng tôi xem việc bảo tồn di sản là trách nhiệm và niềm tự hào. Các hội quán luôn gìn giữ nét kiến trúc đặc trưng, nghi lễ và truyền thống, đồng thời phối hợp với chính quyền địa phương để đón khách du lịch tham quan, tìm hiểu đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng người Hoa”, ông Huy nhấn mạnh.
Trải qua bao thế hệ, Chợ Lớn vẫn là nơi giao thương sôi động và hội tụ văn hóa Việt - Hoa độc đáo. Không chỉ là trung tâm thương mại, nơi đây còn lưu giữ ký ức lịch sử, trở thành biểu tượng văn hóa, kinh tế của TP Hồ Chí Minh.
