Giữ hồn văn hóa dân tộc trong đời sống hiện đại

Lào Cai có 34 nhóm ngành dân tộc anh em, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 57,6% dân số toàn tỉnh với kho tàng di sản văn hóa hết sức đa dạng, phong phú và đặc sắc.

Để giữ được bản sắc văn hóa đồng bào các dân tộc trên địa bàn trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập sâu rộng với thế giới, Lào Cai chú trọng phát huy vai trò của gia đình, cộng đồng và xã hội trong việc tạo nên sức mạnh tổng hợp để xây dựng một môi trường văn hóa lành mạnh; ngăn chặn nguy cơ mai một và thất truyền các giá trị văn hóa truyền thống.

“Gieo mầm” tự hào văn hóa dân tộc

Thời gian qua, các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ dân gian phát triển ở nhiều địa phương và trường học của Lào Cai dần trở thành một hình thức sinh hoạt quen thuộc góp phần "gieo mầm" tự hào văn hóa dân tộc, “truyền lửa” văn hóa truyền thống trong cộng đồng.

Mới đây nhất, ngày 3/9, thôn An, xã Văn Bàn đã tổ chức ra mắt Câu lạc bộ Gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Giáy. Câu lạc bộ gồm 30 thành viên chung tình yêu, niềm tự hào và ý thức trách nhiệm của cộng đồng người Giáy trong việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống được cha ông trao truyền qua nhiều thế hệ.

Ông Giang Văn Thực, Chủ nhiệm câu lạc bộ cho biết, đây là không gian giao lưu, hướng dẫn, giáo dục thế hệ trẻ tìm hiểu về văn hóa truyền thống, qua đó nâng cao ý thức gìn giữ tiếng nói, trang phục, dân ca, dân vũ, phong tục tập quán, lễ hội, ẩm thực và những nét đẹp văn hóa đặc trưng của dân tộc mình. Các thành viên trong câu lạc bộ cùng giao lưu, truyền miệng những bài ca dao, tục ngữ, những điều răn về các chuẩn mực xã hội trong vốn văn học dân gian phong phú của người Giáy và thực hành diễn xướng dân ca với nội dung ca ngợi quê hương, đất nước, cuộc sống, con người.

Theo bà Dương Thị Thi, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Văn Bàn, việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc là nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở. Tại địa bàn xã, các câu lạc bộ giữ gìn bản sắc văn hóa được duy trì hoạt động thường xuyên, xây dựng nhiều hình thức sinh hoạt phong phú, thiết thực; phát huy vai trò của các thành viên trong việc bảo tồn, trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống, nhất là đối với thế hệ trẻ.

Bước vào năm học mới, Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Mường Khương thành lập 5 câu lạc bộ giữ gìn phát huy bản sắc văn hóa dân tộc gồm: Câu lạc bộ dân ca Bố Y, Câu lạc bộ dân ca Pa Dí, Câu lạc bộ dân ca Nùng, Câu lạc bộ dân tộc Mông, Câu lạc bộ thêu dân tộc Dao. Vào ngày thứ 7 hằng tuần, học sinh trong trường sẽ được tham gia tập luyện trải nghiệm giao lưu tìm hiểu nét đặc sắc văn hóa dân tộc mình cùng giáo viên, phụ huynh và các nghệ nhân trực tiếp giảng dạy, hướng dẫn.

Bố Y là dân tộc thiểu số rất ít người, tập trung chủ yếu ở xã vùng cao biên giới Mường Khương. Không chỉ thành lập Câu lạc bộ dân ca dân vũ dân tộc Bố Y tại thôn Lao Hầu, Nghệ nhân ưu tú Lồ Lài Sửu, Chủ nhiệm câu lạc bộ còn đứng ra trực tiếp truyền dạy cho thế hệ trẻ trong các trường học ở Mường Khương. Bà Sửu cho biết, để làm phong phú kho tàng văn hóa truyền thống của dân tộc và phù hợp hơn với đời sống hiện đại, bà còn đặt lời mới cho những làn điệu dân ca và biên đạo các điệu múa truyền thống. Nội dung các bài hát có chủ đề ca ngợi Đảng, Bác Hồ, ngợi ca tình yêu quê hương đất nước, tinh thần đoàn kết cộng đồng, xây dựng nông thôn mới...

Từ thủa nhỏ, em Giàng Xế Lan, lớp 9A1 đã được nghe dân ca Bố Y từ bài hát ru của bà, của mẹ, được ngắm nhìn các điệu múa dân gian uyển chuyển, duyên dáng của các chị, các cô trong bản. Như dòng suối mát đầu nguồn, văn hóa tộc người dần thấm sâu, trở thành niềm tự hào của cô gái bé nhỏ người Bố Y. Em chia sẻ, em rất vui khi biết trong trường học mới, bản thân em và các bạn sẽ tiếp tục được truyền dạy các làn điệu, ca vũ dân tộc mình.

Giáo viên Lồ Củi Thúy, dân tộc Bố Y, phụ trách câu lạc bộ cho biết: "Mỗi cuối tuần, học sinh tham gia câu lạc bộ sẽ được hướng dẫn thực hành các làn điệu hát múa dân gian. Chúng tôi mong muốn thông qua quá trình được sinh hoạt trong câu lạc bộ, các em hiểu thêm về văn hóa dân tộc mình, từ đó biết yêu văn hóa truyền thống, trở thành những hạt giống mang bản sắc dân tộc đi xa hơn".

Quyết sách đột phá

Thực tế cho thấy, các câu lạc bộ giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc đang phát huy vai trò tích cực trong bảo tồn các nét đẹp văn hóa từng tộc người trên địa bàn. Giai đoạn 2026-2030, Lào Cai đặt mục tiêu xây dựng 600 câu lạc bộ văn hóa - văn nghệ nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Để đạt được mục tiêu đó, địa phương đã có những quyết sách mang tính đột phá nhận được sự đồng thuận của đông đảo người dân.

Điển hình như Nghị quyết 39/2025/NQ-HĐND quy định chính sách hỗ trợ các câu lạc bộ văn hóa, nghệ thuật, thể thao nòng cốt trên địa bàn các xã, phường tỉnh Lào Cai giai đoạn 2026 - 2030 (chính thức có hiệu lực từ ngày 9/1/2026) với những mức hỗ trợ ấn tượng. Theo đó, mỗi câu lạc bộ văn hóa, nghệ thuật, thể thao nòng cốt khi thành lập được cấp 150 triệu đồng để trang bị hệ thống âm thanh, ánh sáng chuyên dụng; trang phục biểu diễn, đạo cụ, nhạc cụ dân tộc; bàn ghế, khánh tiết và các dụng cụ thể thao phù hợp.

Điều đáng nói, Nghị quyết còn quy định khoản kinh phí duy trì hoạt động hằng năm lên tới 30 triệu đồng/năm cho mỗi câu lạc bộ. Khoản kinh phí này sẽ được dùng để chi trả cho các hoạt động tập luyện, biểu diễn và thi đấu thường xuyên. Với các đội văn nghệ nòng cốt, đây chính là nguồn “tiếp sức” giúp họ yên tâm cống hiến mà không còn quá nặng gánh nỗi lo tự túc kinh phí.

Ông Hảng Seo Sùng, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Mường Khương khẳng định: Nghị quyết không chỉ giúp phát triển phong trào bề nổi, mà còn đóng vai trò then chốt trong bảo tồn, phát huy các di sản văn hóa phi vật thể tại cơ sở; thể hiện sự quan tâm sâu sắc của tỉnh đối với sự nghiệp phát triển văn hóa dân tộc trong giai đoạn mới.

Không chỉ quan tâm tới phát triển văn hóa ở cơ sở, mới đây, Hội đồng nhân dân tỉnh Lào Cai ban hành Nghị quyết số 32/2026/NQ-HĐND quy định chính sách hỗ trợ tổ chức hoạt động giáo dục nghệ thuật, di sản văn hóa trong các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh. Theo đó, kinh phí hỗ trợ cho cơ sở giáo dục để chi trả thù lao cho những người tham gia giảng dạy, truyền dạy được tính theo số học sinh, học viên tham gia hoạt động giáo dục nghệ thuật, di sản văn hóa, với mức 50.000 đồng/học sinh, học viên/năm học.

Mức thù lao cho người giảng dạy, truyền dạy gồm: Nghệ nhân Nhân dân 500.000 đồng/người/buổi, Nghệ nhân Ưu tú 400.000 đồng/người/buổi; Nghệ nhân, nghệ sĩ, người thực hành di sản văn hóa, người am hiểu và có khả năng truyền dạy văn hóa, nghệ thuật truyền thống, giảng viên, giáo viên không phải giáo viên cơ hữu của cơ sở giáo dục 300.000 đồng/người/buổi. Các cơ sở giáo dục được hỗ trợ kinh phí mua, thuê dụng cụ, trang phục, đạo cụ, vật tư, học liệu và các chi phí trực tiếp phục vụ tổ chức hoạt động giáo dục nghệ thuật, di sản văn hóa, với mức 20 triệu đồng/cơ sở giáo dục/năm học.

Nghị quyết số 32/2026/NQ-HĐND (có hiệu lực thi hành từ ngày 11/8/2026) đang từng bước tạo cơ hội để học sinh, học viên được tiếp cận, thực hành và tìm hiểu các giá trị văn hóa, nghệ thuật truyền thống; góp phần bảo tồn, phát huy di sản văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc trên địa bàn tỉnh./.