Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, tỉnh Lạng Sơn xác định, xây dựng và phát triển nền văn hóa toàn diện, giàu bản sắc, nhân văn, khoa học, hiện đại, trở thành nền tảng vững chắc, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực cho phát triển nhanh và bền vững.
Nguồn lực cho phát triển bền vững
Lạng Sơn là tỉnh miền núi, biên giới, có gần 84% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số với kho tàng văn hóa dân gian phong phú, đa dạng, mang đậm bản sắc văn hóa các dân tộc Tày, Nùng, Dao, Sán Chay… Đây vừa là tiềm năng, lợi thế lớn, vừa đặt ra yêu cầu cấp thiết trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển kinh tế - xã hội và giữ gìn an ninh văn hóa nơi biên cương Tổ quốc.
Bà Hoàng Thị Hà, Trưởng Đoàn Nghệ thuật Dân tộc tỉnh Lạng Sơn cho biết, Nghị quyết số 80-NQ/TW khẳng định: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là nguồn lực nội sinh và động lực phát triển đất nước”, “Đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững”... Đây chính là cơ sở chính trị quan trọng để văn hóa, nghệ thuật phát triển lên tầm cao mới, phục vụ nhiệm vụ chính trị, nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân, nhất là đồng bào ở vùng sâu, vùng xa, biên giới.
Để đáp ứng yêu cầu mới, Đoàn Nghệ thuật Dân tộc tỉnh đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động nghệ thuật; từng bước xây dựng dữ liệu số về nghệ thuật dân gian dân tộc; đổi mới công tác truyền thông, quảng bá hình ảnh văn hóa Lạng Sơn trên các nền tảng số…
Ông Nông Đức Kiên, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Lạng Sơn nhìn nhận, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ra đời tạo điều kiện để đầu tư cơ sở hạ tầng, hoàn thiện các thiết chế văn hóa. Dự án đầu tư xây dựng Bảo tàng tỉnh cùng không gian trưng bày với kinh phí dự kiến 800 tỷ đồng đang được triển khai hướng tới mục tiêu, xây dựng bảo tàng trở thành thiết chế văn hóa hiện đại, cung cấp một trải nghiệm giáo dục toàn diện và là sản phẩm du lịch mới đáp ứng các tiêu chuẩn về bảo tàng theo hướng hiện đại phục vụ nghiên cứu, giáo dục, du lịch và quảng bá hình ảnh địa phương.
Bảo tàng tỉnh đẩy mạnh công tác trưng bày chuyên đề tại bảo tàng và trưng bày lưu động đến vùng sâu, vùng xa; chú trọng đổi mới hoạt động tuyên truyền, giới thiệu di sản văn hóa trong nhà trường; tăng cường tuyên truyền, giới thiệu tài liệu, hiện vật, di tích, lễ hội, các hoạt động của Bảo tàng trên trang thông tin điện tử của ngành và đơn vị; tư liệu hóa các di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu của đồng bào các dân tộc tỉnh Lạng Sơn. Bảo tàng khai thác, phát huy hiệu quả 76.644 tài liệu hiện vật văn hóa, lịch sử phục vụ trưng bày chuyên đề, giới thiệu tài liệu, hiện vật tới nhân dân, du khách.
Chi Lăng là xã có nhiều di tích lịch sử, văn hóa. Khu di tích lịch sử Chi Lăng được xếp hạng Di tích quốc gia năm 1962 với 52 điểm di tích, phần lớn nằm trên địa bàn xã; trong đó có 24 điểm được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt năm 2019. Đây là quần thể di tích có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và quân sự, gắn liền với những chiến công hiển hách trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta, đồng thời là tài sản văn hóa quý giá của tỉnh Lạng Sơn và của quốc gia.
Bà Dương Thị Huyền Phương, Bí thư Đảng ủy xã Chi Lăng cho hay, Nghị quyết số 80-NQ/TW đã tạo cơ sở quan trọng để tiếp tục đầu tư bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Khu di tích lịch sử Chi Lăng theo đúng quy định của Luật Di sản văn hóa, giữ gìn các yếu tố gốc cấu thành di tích, đồng thời từng bước số hóa dữ liệu, nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ di sản. Đây không chỉ là định hướng phát triển văn hóa mà còn là cơ hội để đưa giá trị của Di tích quốc gia đặc biệt trở thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, nhất là phát triển du lịch văn hóa của địa phương.
Hội Hoan là xã ATK của tỉnh Lạng Sơn, gồm 11 thôn, với 7.490 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào Tày và Nùng cùng sinh sống, lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc, trong đó nổi bật là Múa sư tử Mèo và hát Then, đàn Tính - hai loại hình di sản văn hóa phi vật thể đã được ghi danh, có giá trị tiêu biểu trong đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc miền núi phía Bắc.
Bà Bế Thị Vẫn, Bí thư Đảng ủy xã Hội Hoan chia sẻ, việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW đã tạo động lực quan trọng cho công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trên địa bàn. Nghị quyết góp phần nâng cao nhận thức của cấp ủy, chính quyền và nhân dân về vai trò của di sản văn hóa; khuyến khích nghệ nhân truyền dạy cho thế hệ trẻ, qua đó, bảo đảm tính kế thừa của hai di sản Múa sư tử Mèo và hát Then, đàn Tính.
Toàn xã hiện có 11 đội Múa sư tử Mèo và 7 Câu lạc bộ hát Then, đàn Tính, với 263 thành viên, thu hút đông đảo nghệ nhân, người cao tuổi, thanh niên và học sinh tham gia sinh hoạt thường xuyên. Theo kế hoạch năm 2027, các thôn trong xã thành lập thêm 2 đội Múa sư tử và 2 Câu lạc bộ hát Then, đàn tính. Các đội, câu lạc bộ được thành lập tại các thôn như Cương Quyết, Bản Cáp, Hòa Lạc, Bản Van, Háng Van - Bản Kìa, Bản Bẻng, Phiêng Liệt, Cốc Lào... góp phần đưa các giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với cộng đồng.
Hình thành sản phẩm văn hóa đặc trưng
Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Lạng Sơn Đoàn Thị Hậu cho biết, giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh phấn đấu: 100% chính quyền địa phương 2 cấp có thiết chế văn hóa đáp ứng được nhu cầu sáng tạo, thụ hưởng văn hóa của người dân ở cơ sở; 100% lực lượng vũ trang có thiết chế văn hóa đáp ứng nhu cầu sáng tạo, thụ hưởng văn hóa của cán bộ, chiến sĩ; 90% thiết chế văn hóa cơ sở hoạt động thường xuyên, hiệu quả. Hằng năm, có 90% khu dân cư tổ chức thường xuyên các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao quần chúng; có 90% hộ gia đình đạt danh hiệu gia đình văn hóa.
Tỉnh bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách địa phương hằng năm cho lĩnh vực văn hóa; tăng dần theo yêu cầu thực tiễn; ban hành cơ chế tài chính để ưu tiên thực hiện trong 3 lĩnh vực đột phá: Đào tạo và đãi ngộ nhân tài trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật; ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa; đặt hàng sáng tạo các công trình văn hóa, tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị cao về tư tưởng, nội dung và nghệ thuật, xứng tầm với nền văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
Lạng Sơn đặt mục tiêu, công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 1% GRDP của tỉnh; hình thành ít nhất 3 sản phẩm, lĩnh vực công nghiệp văn hóa gắn với lợi thế của Lạng Sơn: Du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn, mỹ thuật, triển lãm, nhiếp ảnh. Tỉnh phấn đấu xây dựng thành công 2 thương hiệu liên hoan nghệ thuật, lễ hội văn hóa du lịch; tổ chức sự kiện du lịch quy mô lớn với các chương trình nghệ thuật đặc sắc có sự tham gia của các ca sĩ, nghệ sĩ nổi tiếng.
Giai đoạn 2030 - 2045, tỉnh tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động; phát triển đồng bộ, từng bước hiện đại hóa hệ thống thiết chế văn hóa. Hằng năm, có 95% khu dân cư tổ chức thường xuyên các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao quần chúng; có 95% hộ gia đình đạt danh hiệu gia đình văn hóa. Tỷ lệ chi ngân sách cho văn hóa không thấp hơn 2% tổng chi ngân sách địa phương hằng năm, tăng dần theo yêu cầu thực tiễn. Công nghiệp văn hóa, kinh tế đêm, kinh tế di sản trở thành trụ cột quan trọng. Tỉnh duy trì, nâng tầm các thương hiệu và các hoạt động; xây dựng Lạng Sơn thành điểm đến hấp dẫn của sự kiện văn hóa, nghệ thuật…
Từ những giá trị được trao truyền qua các thế hệ, Lạng Sơn đang từng bước biến văn hóa thành nguồn lực cho phát triển. Khi bản sắc được gìn giữ bằng những cách làm phù hợp với đời sống đương đại, văn hóa không chỉ hiện diện trong cộng đồng mà còn góp phần tạo nên sức sống mới cho vùng đất biên cương Tổ quốc./.
