Người phụ nữ Khmer giúp đồng bào chuyển hưởng sản xuất mới, thoát nghèo bền vững

Tìm lối ra khi giá dừa xuống thấp

“Lúc sản phẩm mới ra, không có ai biết tới mật hoa dừa. Tôi phải cầm từng chai sản phẩm, ở đâu có hội chợ thì đem đi giới thiệu”. Chị Thạch Thị Chal Thi, nữ doanh nhân người Khmer, nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Công ty TNHH Trà Vinh Farm, kể về những ngày đầu tìm khách hàng cho sản phẩm của mình.

Trong câu chuyện của chị, những chai mật hoa dừa gắn với nỗi lo của cha mẹ khi giá dừa xuống thấp và mong muốn tìm thêm cách làm ăn cho bà con trong làng. Từ suy nghĩ ấy, chị phát triển thương hiệu Sokfarm và từng bước tìm đầu ra cho nguồn mật thu từ cây dừa quê nhà.

Theo chị Chal Thi, “Sok” trong tiếng Khmer có nghĩa là hạnh phúc. Chị đặt tên Sokfarm với ý nghĩa “Nông nghiệp hạnh phúc”, gửi gắm mong muốn phát triển sản xuất gắn với việc tạo sinh kế và thu nhập ổn định cho người dân quê nhà.

Sau bảy năm, điều chị quan tâm vẫn là người dân có thể sống được bằng nghề và có thu nhập để lo cho con cái học hành. Đó cũng là lý do chị theo đuổi hướng sản xuất này dù thời gian đầu phải tự mang từng chai mật đi giới thiệu với người tiêu dùng.

Năm 2019, Chal Thi quyết định khởi nghiệp. Theo chị, thời điểm ấy giá dừa tại Đồng bằng sông Cửu Long xuống rất thấp. Hạn hán và xâm nhập mặn khiến chị thêm trăn trở về việc làm ăn của gia đình cùng những hộ trồng dừa xung quanh.

“Ngoài việc trồng dừa thu trái, mình còn có cách nào để tăng giá trị cho cây dừa, giúp ba mẹ và bà con nông dân trong làng? Xuất phát từ mong muốn đó, tôi bắt tay vào làm”, chị Thạch Thị Chal Thi chia sẻ.

Chị tốt nghiệp thạc sĩ công nghệ thực phẩm trường Đại học Bách Khoa TP Hồ Chí Minh và từng làm việc trong bộ phận nghiên cứu và phát triển của các tập đoàn. Từ nền tảng chuyên môn ấy, chị tìm hiểu việc thu mật từ hoa dừa để chế biến sản phẩm. Cây dừa quen thuộc với gia đình vì thế mở ra một hướng khai thác khác bên cạnh việc lấy trái.

Tuy nhiên, có nguyên liệu chưa đồng nghĩa với việc có thể duy trì sản xuất. Muốn người dân cùng tham gia, chị phải tìm được thị trường cho sản phẩm làm ra. Trước khi triển khai dự án, chị và cộng sự đã tìm hiểu nhu cầu tiêu thụ mật hoa dừa cùng đường hoa dừa.

Theo chị Chal Thi, nhu cầu sử dụng các sản phẩm tạo vị ngọt tự nhiên trên thị trường thế giới là cơ sở để nhóm lựa chọn hướng đi. Chị nhìn thấy cơ hội đưa nguyên liệu địa phương vào chế biến, đồng thời tạo thêm thu nhập cho người trồng dừa.

Khó khăn trước mắt là nhiều người tiêu dùng chưa biết đến mật hoa dừa. Chị mang sản phẩm đến các hội chợ trong nước rồi mạnh dạn tìm cơ hội tại hội chợ quốc tế. Việc giới thiệu phải bắt đầu từ chính nguyên liệu và câu chuyện sản xuất để khách hàng hiểu sản phẩm.

“Chúng tôi tham gia hội chợ trong nước và quốc tế để giới thiệu mật hoa dừa, cũng như việc sản xuất giúp bà con nông dân khi xâm nhập mặn vào ra sao. Trước khi thực hiện dự án, chúng tôi đã đánh giá nhu cầu thị trường đối với mật hoa dừa và đường hoa dừa”, chị nói.

Theo chị, đến nay Sokfarm đã xuất khẩu sản phẩm đến 11 quốc gia. Từ nguồn mật thu tại vườn, doanh nghiệp phát triển các sản phẩm như mật hoa dừa tươi, đường hoa dừa và nước tương mật hoa dừa. Hoạt động chế biến và tìm thị trường giúp hình thành đầu ra cho nguyên liệu của nông hộ.

Bên cạnh thị trường, chị Chal Thi còn quan tâm đến khả năng duy trì nghề trồng dừa trong điều kiện xâm nhập mặn. Chị dẫn thực tế tại Cù Lao Dung, vùng cù lao ở hạ lưu sông Hậu, nơi cây dừa chịu ảnh hưởng của mặn có thể cho trái nhỏ và cơm mỏng nên khó tiêu thụ.

Theo kinh nghiệm triển khai mô hình được chị chia sẻ, những cây dừa ở vùng chịu mặn vẫn có thể khai thác mật. Đây là một lựa chọn để người dân tiếp tục tạo thu nhập từ vườn dừa khi việc thu trái gặp khó khăn. “Nông dân thu mật hoa dừa rồi cung cấp nguyên liệu cho công ty. Chúng tôi chế biến và giới thiệu ra thị trường, đem một sản vật bản địa ra thế giới”, chị Chal Thi cho biết.

Tạo sinh kế cho người dân quê nhà

Chị Thạch Thị Chal Thi kể, ông Sa Rây là một trong những nông dân gắn bó với doanh nghiệp từ những ngày đầu thành lập. Đã ngoài 60 tuổi, ông từng làm nhiều công việc nặng nhọc để mưu sinh, chủ yếu là khiêng vác vật liệu xây dựng. Khi công ty mới thành lập, ông xin vào làm và được hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc cây dừa, thu mật hoa dừa.

“Lúc đầu có biết gì đâu. Rồi được công ty hướng dẫn, làm riết rồi quen. Nghề này nhẹ hơn nhiều. Có nghề ổn định, gia đình cũng có đồng ra đồng vô, giờ trả hết nợ rồi nghen”, chị Chal Thi kể về ông Sa Rây.

Với chị Chal Thi, kết quả của hành trình còn thể hiện ở việc tạo sinh kế cho người dân địa phương. Theo chị, Sokfarm hiện liên kết với 150 nông hộ, tương ứng khoảng 300 lao động và tạo việc làm cho 95 công nhân viên. Gần 400 người có nguồn thu nhập chính từ công việc tại doanh nghiệp và hoạt động liên kết thu mật. Trong đội ngũ nhân sự của công ty, lao động nữ chiếm 70% và người Khmer chiếm đến 75%.

Trong đội ngũ nhân sự có những người trẻ từng đi học, đi làm tại các thành phố lớn rồi trở về địa phương. Còn ở vùng nguyên liệu, nghề thu mật mở thêm cơ hội cho cả những gia đình không có đất trồng dừa.

Chị cho biết, người dân có thể thuê vườn của những hộ không có người chăm sóc để thu mật. Theo chị, với khoảng 20 - 30 cây dừa thuê, người làm nghề có thể có thu nhập 7 - 8 triệu đồng mỗi tháng. Chị xem đây là cơ hội tạo sinh kế cho các hộ nghèo, cận nghèo thiếu đất canh tác. “Những hộ không có đất có thể đi thuê vườn dừa để thu mật. Khi có sinh kế ổn định, họ có kinh tế để nuôi con đi học. Đó là điều quan trọng nhất của nghề thu mật hoa dừa”, chị Chal Thi nói.

Trong số người tham gia có phụ nữ trước đây chủ yếu làm nội trợ. Công việc mới giúp họ có thêm nguồn thu để cùng gia đình trang trải cuộc sống. Chị Chal Thi đặc biệt quan tâm đến cơ hội của phụ nữ Khmer khi nói về những thay đổi mà mô hình mang lại. “Sokfarm đã tạo điều kiện để các chị em phụ nữ trước đây làm nội trợ tham gia vào nghề thu mật hoa dừa. Phụ nữ ở quê, đặc biệt là phụ nữ Khmer đã có thể tự tạo thu nhập cho bản thân”, chị chia sẻ.

Từ mong muốn giúp cha mẹ, người phụ nữ Khmer dần gắn công việc của mình với sinh kế của nhiều gia đình khác. Việc tìm khách hàng cho sản phẩm cũng gắn với đầu ra của nguyên liệu và khả năng tiếp tục làm nghề của người dân.

Theo chị Thi, doanh nghiệp triển khai các chương trình hỗ trợ nông dân, trong đó có hỗ trợ phân bón. Chị mong các doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp có thêm cơ hội vay vốn với lãi suất ưu đãi để tiếp tục đầu tư và tạo thêm việc làm tại địa phương.

Năm 2026, chị Thạch Thị Chal Thi là một trong 10 phụ nữ được Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) vinh danh vì những đóng góp trong hệ thống nông nghiệp - thực phẩm và phát triển nông thôn Việt Nam. Hoạt động hưởng ứng Năm Quốc tế về Phụ nữ làm nông ghi nhận hành trình chị phát triển sản phẩm từ mật hoa dừa và tạo sinh kế tại địa phương.

Nói về sự ghi nhận này, chị nhắc đến công sức của những người cùng làm việc và các nông hộ đồng hành suốt quá trình phát triển sản xuất. “Thành tựu hôm nay là sự hiệp lực của tập thể công nhân viên Sokfarm và sự đồng lòng của các anh chị em nông dân cùng tham gia. Chúng tôi hạnh phúc và tự hào khi cùng lan tỏa hành trình nông nghiệp hạnh phúc”, chị bày tỏ.

Câu chuyện của chị Thạch Thị Chal Thi bắt đầu từ nỗi lo rất gần gũi trong gia đình. Đến nay, khi mật hoa dừa đã có mặt tại thị trường nước ngoài, chị vẫn nhắc đến mong muốn người dân có thu nhập để nuôi con đi học. Đó là điều chị đặt nhiều tâm sức trong hành trình làm ăn từ cây dừa quê nhà.