Những ngày này, tại khu vực biên giới xã Ia O, tỉnh Gia Lai, người dân đang bước vào vụ thu hoạch bí đỏ. Trái với kỳ vọng về một mùa bội thu, sản lượng và giá bán năm nay đều giảm, khiến nhiều hộ gia đình đứng trước nỗi lo không cân đối được chi phí sản xuất.
Nhiều năm qua, tận dụng diện tích cao su tái canh, người dân Ia O đã chọn trồng bí đỏ như một loại hoa màu ngắn ngày đem lại nguồn thu nhập đáng kể. Các vụ trước, cây bí đỏ giúp bà con có thêm kinh tế trang trải cuộc sống, song năm nay tình hình lại khác. Thời tiết bất lợi, mưa nhiều vào thời điểm bí đỏ ra hoa khiến khả năng đậu quả thấp. Không ít diện tích còn bị sâu bệnh tấn công, dẫn tới năng suất giảm rõ rệt.
Anh Nguyễn Văn Quyết, hộ trồng bí đỏ lâu năm ở làng Bi, cho biết, gia đình có 20 ha bí đỏ, mọi năm thu được khoảng 180 tấn, nhưng năm nay chỉ đạt hơn 100 tấn. Công chăm sóc không ít, chi phí phân bón, nhân công vẫn phải bỏ ra đầy đủ, nhưng thu nhập lại giảm mạnh.
Nếu như năng suất giảm đã là khó khăn thì giá thu mua thấp càng khiến bà con trăn trở. Năm ngoái, thương lái thu mua với giá 7.000 - 8.000 đồng/kg, nay chỉ còn 3.000 - 4.000 đồng/kg. Với mức giá này, nhiều hộ trồng diện tích lớn gần như không có lãi, trong khi hộ nhỏ lẻ thì khó thu hồi vốn.
Chị Quách Thị Thủy, người lần đầu tiên tham gia trồng bí đỏ, đầu tư 30 triệu đồng cho 1 ha, cho hay, do xuống giống muộn và thiếu kinh nghiệm chăm sóc, ruộng bí đỏ của chị hiện cho trái ít, năng suất không cao.
Theo ông Xa Văn Quan, Phó trưởng thôn Cúc, năng suất và giá bí đỏ năm nay đều giảm hơn một nửa so với trước. Người dân trong thôn vốn chăm chỉ, chịu khó, nhưng thị trường tiêu thụ không ổn định. Cứ được mùa thì rớt giá, được giá lại mất mùa, bà con khó yên tâm gắn bó lâu dài với các loại nông sản.
Thống kê của UBND xã Ia O, diện tích bí đỏ toàn xã hiện khoảng 100 ha, tập trung chủ yếu tại những vùng đất cao su đang tái canh. Chủ tịch UBND xã, ông Phan Đình Thắm nhận định: “Năm nay sản xuất bí đỏ không mang lại hiệu quả. Nguyên nhân là do bà con mở rộng diện tích khi chưa nắm chắc thị trường, dẫn đến đầu ra khó khăn. Xã đã khuyến cáo người dân không nên ồ ạt trồng theo phong trào, mà cần cân nhắc kỹ trước khi đầu tư để tránh ảnh hưởng đến đời sống gia đình”.
Ông Thắm nêu rõ, để hỗ trợ người dân vùng biên ổn định sinh kế, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp: từ quy hoạch vùng sản xuất phù hợp, áp dụng khoa học kỹ thuật vào chăm sóc, đến việc liên kết với doanh nghiệp để tiêu thụ sản phẩm ổn định. Ngoài ra, việc đa dạng hóa cây trồng, tránh tập trung quá nhiều vào một loại nông sản, cũng là hướng đi quan trọng giúp giảm thiểu rủi ro cho người dân.
Thực tế ở Ia O phản ánh tình trạng chung của nhiều xã biên giới Gia Lai, nơi phần lớn hộ dân sống dựa vào nông nghiệp, thu nhập bấp bênh, đời sống còn khó khăn. Một mùa vụ không thuận lợi có thể kéo theo hệ lụy, người dân không có vốn tái đầu tư, nguy cơ tái nghèo cao.
Trong bối cảnh đó, cùng với sự nỗ lực của nông dân, cần có sự vào cuộc quyết liệt hơn từ các cấp chính quyền và ngành chức năng. Các chương trình khuyến nông, tín dụng ưu đãi, tập huấn kỹ thuật, cũng như kết nối thị trường với doanh nghiệp và hợp tác xã cần được triển khai thiết thực, hiệu quả. Chỉ khi hình thành được chuỗi sản xuất - tiêu thụ bền vững, người dân vùng biên mới có thể yên tâm sản xuất, ổn định cuộc sống, góp phần xây dựng nông thôn mới và giữ vững an ninh khu vực biên giới./.
