Trước áp lực chi phí vật tư đầu vào như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và xăng dầu tăng cao do ảnh hưởng từ tình hình địa chính trị thế giới, nhiều nông dân tại TP Cần Thơ đang có tâm lý lùi lịch xuống giống vụ Hè Thu và dự định bỏ hẳn vụ Thu Đông để chờ đợi giá cả hạ nhiệt, nhằm đảm bảo lợi nhuận sản xuất.
Dù vụ lúa Đông Xuân 2025 – 2026 đã thu hoạch xong với năng suất khá ổn định, nhưng niềm vui của nông dân thành phố Cần Thơ không trọn vẹn khi giá vật tư đầu vào leo thang chóng mặt. Ghi nhận thực tế tại xã Vị Thanh 1 (một trong những vùng trọng điểm lúa của địa phương), giá các loại phân bón chủ lực đã tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước.
Cụ thể, phân Ure Cà Mau hiện dao động ở mức 950.000 – 1.000.000 đồng/bao 50kg, tăng đáng kể so với mức 600.000 – 650.000 đồng của vụ Hè Thu năm ngoái. Tương tự, phân DAP Hồng Hà đang đứng ở mức cao từ 1,4 – 1,6 triệu đồng/bao. Không chỉ phân bón, chi phí xăng dầu tăng cũng đẩy giá thuê máy gặt đập liên hợp lên mức 3 – 4 triệu đồng/ha (tăng 200.000 – 300.000 đồng/ha) và tăng chi phí bơm tát, công cắt, trục xới đất.
Anh Lê Văn Nhẫn (ấp 2, xã Vị Thanh 1) cho biết, dù canh tác giống lúa chất lượng cao ST25 đạt năng suất 1,1 – 1,2 tấn/công nhưng lợi nhuận không như kỳ vọng. Với giá bán chỉ từ 6.100 – 6.200 đồng/kg (thấp hơn mức hơn 9.000 đồng/kg của năm ngoái), trong khi chi phí thuê nhân công cắt lúa đổ ngã tăng cao, người nông dân đang phải đối mặt với bài toán kinh tế nan giải.
Tương tự, hộ anh Nguyễn Văn Tường với 10 công tầm lớn (1,3 ha) chia sẻ, gia đình anh chưa dám mua phân bón sớm vì giá quá cao, mọi năm tầm này đã chuẩn bị xong xuôi. Vụ Hè Thu tới anh dự kiến giảm lượng phân bón từ 60-70kg xuống còn khoảng 40kg/công để tiết giảm chi phí.
Tâm lý chờ đợi giá vật tư "hạ nhiệt" và đợi mùa mưa đến để giảm chi phí bơm nước đã dẫn đến việc xuống giống vụ Hè Thu 2026 tại Cần Thơ đang chậm hơn so với lịch thời vụ khuyến cáo khoảng 1 tháng.
Đáng chú ý, việc xuống giống trễ vụ Hè Thu đồng nghĩa với việc nhiều nông dân sẽ bỏ hẳn vụ lúa Thu Đông. Đây là điều ít xảy ra đối với những người đã có thâm niên canh tác 3 vụ lúa suốt hàng chục năm qua.
Theo số liệu từ ngành nông nghiệp, tính đến giữa tháng 4/2026, toàn thành phố mới xuống giống được 44.265 ha lúa Hè Thu, chỉ đạt 16% so với kế hoạch đề ra. Diện tích gieo sạ tập trung chủ yếu tại một số xã như Thạnh Phú, Vĩnh Trinh, Đông Hiệp... Riêng tại xã Vị Thanh 1, trong tổng số hơn 5.412 ha lúa, hiện nông dân mới chỉ xuống giống được khoảng 100 ha.
Dù đã thu hoạch vụ lúa Đông Xuân nhưng trên cánh đồng lúa ở xã Vị Thanh 1, nông dân vẫn chưa xuống giống vụ Hè Thu.
Ngành nông nghiệp địa phương đánh giá, nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tình trạng này là do ảnh hưởng của xung đột tại khu vực Trung Đông, gây tác động dây chuyền lên giá năng lượng và vật tư nông nghiệp toàn cầu. Khi lợi nhuận không được đảm bảo, nông dân buộc phải chọn phương án lùi lịch thời vụ để giảm rủi ro trắng tay.
Ông Đinh Quốc Toàn, chủ một đại lý vật tư nông nghiệp tại xã Vị Thanh 1, cho biết, giá cả biến động theo ngày, các đại lý cấp 1 cũng gặp khó khăn trong việc bình ổn giá cho bà con. Nông dân dừng mua hoặc mua cầm chừng khiến không khí sản xuất đầu vụ khá trầm lắng.
Việc thay đổi khung lịch thời vụ tự phát của nông dân đang đặt ra nhiều thách thức cho công tác quản lý và bảo vệ thực vật của thành phố. Trước tình hình khó khăn chung, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ đang nỗ lực điều chỉnh các khuyến nghị kỹ thuật phù hợp với thực tế. Ngành nông nghiệp cam kết sẽ theo dõi chặt chẽ diễn biến dịch hại và khí tượng thủy văn để đưa ra các bản tin dự báo kịp thời, hỗ trợ nông dân ngay cả khi lịch canh tác bị thay đổi.
Về lâu dài, để vượt qua thử thách "bão giá", Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP Cần Thơ tiếp tục đẩy mạnh các mô hình canh tác bền vững như "1 phải 5 giảm", "3 giảm 3 tăng". Mục tiêu là tối ưu hóa lợi nhuận thông qua việc giảm lượng giống sạ, giảm phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật.
Bên cạnh đó, thành phố đang tích cực triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp. Đây được xem là giải pháp căn cơ để nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam trên trường quốc tế, từ đó cải thiện thu nhập cho người nông dân một cách ổn định, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào biến động giá vật tư ngắn hạn.
Đối với những nông dân vẫn xuống giống vụ Hè Thu như đúng lịch thời vụ, bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP. Cần Thơ khuyến cáo nông dân cần để đất nghỉ ít nhất 3 tuần giữa hai vụ, thực hiện cày xới, bón lót lân để giảm độc chất trong đất.
Việc xuống giống trễ vụ Hè Thu đồng nghĩa với việc nhiều nông dân sẽ bỏ hẳn vụ lúa Thu Đông.
"Tình trạng "ngộ độc hữu cơ" thường xuyên xảy ra vào đầu vụ Hè Thu do thời tiết nắng nóng và rơm rạ từ vụ Đông Xuân chưa kịp phân hủy yếm khí đã bị vùi lấp để xuống giống mới", bà Hiếu thông tin.
Ngoài ra, qua hệ thống giám sát sâu rầy thông minh, ghi nhận mật độ rầy nâu di trú đang tăng mạnh tại nhiều xã, phường. Những trà lúa Đông Xuân muộn đang chuẩn bị thu hoạch bị rầy tấn công sẽ tạo áp lực dịch hại rất lớn cho trà lúa Hè Thu vừa xuống giống.
Dù vụ Đông Xuân 2025-2026 đã khép lại với sản lượng ước đạt 1.591.990 tấn (đạt 107% kế hoạch diện tích gieo sạ), nhưng chặng đường của vụ Hè Thu và Thu Đông sắp tới vẫn còn nhiều khó khăn. Sự đồng hành của nhà nước trong việc bình ổn giá vật tư và sự chủ động chuyển đổi sang canh tác tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm lúa gạo của người nông dân sẽ là chìa khóa để ngành lúa gạo Cần Thơ vượt qua giai đoạn biến động này./.
