Trên Cao nguyên đá Đồng Văn (Tuyên Quang), nghề nuôi ong bạc hà từ lâu đã gắn bó với đời sống của người dân vùng cao, trở thành sinh kế quan trọng dựa vào điều kiện tự nhiên đặc thù. Trong bối cảnh hiện nay, cùng với quá trình chuyển đổi số trong nông nghiệp, nghề nuôi ong truyền thống đang được nâng tầm nhờ ứng dụng công nghệ 4.0, góp phần bảo tồn giá trị bản địa, nâng cao chất lượng sản phẩm và khẳng định thương hiệu mật ong bạc hà Cao nguyên đá Đồng Văn.
Ông Hoàng Xuân Bách, hộ nuôi ong ở xã Mèo Vạc giới thiệu về hiệu quả của ứng dụng công nghệ vào nuôi ong. Ảnh: TTXVN phát
Thời gian qua, để phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế, nhiều hộ nuôi ong các xã Lũng Cú, Đồng Văn, Mèo Vạc… đã chủ động đầu tư, áp dụng công nghệ hiện đại vào các vụ nuôi ong. Bên cạnh những thùng ong xếp dọc các triền đá, hệ thống camera cùng cảm biến nhiệt độ, độ ẩm được lắp đặt ngay trong thùng ong, giúp người nuôi theo dõi chính xác hoạt động, sức khỏe và năng suất của từng đàn ong. Đây là mô hình nuôi ong ứng dụng công nghệ 4.0 do Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Tuyên Quang phối hợp với các hộ dân triển khai ở vùng Cao nguyên đá Đồng Văn.
Thông qua hệ thống camera, người nuôi có thể quan sát tần suất ong ra vào để đánh giá tình trạng đàn ong, trong khi cảm biến nhiệt giúp kiểm soát môi trường bên trong thùng, kịp thời điều chỉnh khi thời tiết thay đổi - yếu tố thường xuyên xảy ra trên Cao nguyên đá Đồng Văn.
Những thùng ong được lắp đặt hệ thống camera cùng cảm biến nhiệt độ, độ ẩm giúp người nuôi theo dõi dễ dàng hơn. Ảnh: TTXVN phát
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Hồng Thái, Trung tâm Nghiên cứu ong và Nuôi ong nhiệt đới, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, việc ứng dụng công nghệ 4.0 giúp nghề nuôi ong tiếp cận theo hướng khoa học và bền vững hơn, bước đầu đã cho thấy hiệu quả rõ rệt. Thông qua camera theo dõi ong ra, vào và cảm biến nhiệt trong thùng ong, người nuôi có thể đánh giá chính xác sức khỏe, năng suất của từng đàn ong, từ đó kịp thời điều chỉnh kỹ thuật chăm sóc, hạn chế rủi ro và nâng cao hiệu quả khai thác.
Song song với việc giám sát đàn ong, tỉnh Tuyên Quang còn nghiên cứu, xây dựng bộ chỉ số đánh giá chất lượng mật ong bạc hà dựa trên hàm lượng đường và tỷ lệ phấn hoa đặc trưng. Đây là cơ sở khoa học quan trọng phục vụ chứng nhận, công bố chất lượng và truy xuất nguồn gốc, góp phần bảo vệ thương hiệu mật ong bạc hà Cao nguyên đá Đồng Văn trước nguy cơ bị trà trộn, làm giả trên thị trường.
Từ thực tiễn sản xuất cho thấy, sau mỗi lần khai thác mật, nếu thao tác không đúng kỹ thuật, đàn ong dễ bị xáo trộn, sức khỏe suy giảm. Khắc phục tình trạng này, ngành chức năng tỉnh Tuyên Quang đã khuyến khích người nuôi áp dụng mô hình thùng ong kế, tách biệt khu vực sinh sản và khu vực luyện mật. Khi đến kỳ thu hoạch, người nuôi chỉ cần nhấc cầu kế để lấy mật, hạn chế tối đa tác động đến đàn ong.
Thu hoạch lấy mật ong bạc hà trên vùng cao nguyên đá Đồng Văn (Tuyên Quang). Ảnh: TTXVN phát
Ông Hoàng Xuân Bách, xã Mèo Vạc, tỉnh Tuyên Quang chia sẻ: Trước đây mỗi lần lấy mật là phải mở thùng, động vào đàn ong nhiều nên ong yếu đi. Giờ làm thùng ong kế, ong đưa mật lên tầng trên luyện chín, đến vụ chỉ nhấc cầu lấy mật nên đàn ong không bị xáo trộn. Mật đặc hơn, sạch hơn, ong khỏe, vụ sau cho mật đều hơn, người nuôi cũng thấy yên tâm.
Không chỉ được giới chuyên môn trong nước đánh giá cao, mô hình nuôi ong bạc hà trên Cao nguyên đá Đồng Văn còn gây ấn tượng với các chuyên gia quốc tế. Trong chuyến khảo sát thực tế tại địa phương, ông Sasaki, đại diện Hiệp hội Nghiên cứu ong Tokyo (Nhật Bản) đánh giá cao về điều kiện tự nhiên và chất lượng sản phẩm mật ông.
Theo các chuyên gia, chính sự kết hợp hài hòa giữa điều kiện sinh thái đặc thù của Cao nguyên đá với quy trình nuôi ong hiện đại đã tạo nên giá trị khác biệt cho mật ong bạc hà Đồng Văn - yếu tố khó có thể sao chép ở những vùng khác.
Cùng với đó, Sở Khoa học và Công nghệ Tuyên Quang đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận khoa học công nghệ. Các lớp tập huấn, chuyển giao kỹ thuật được tổ chức thường xuyên; người dân được hướng dẫn kiểm soát nguồn nước, không khí, lựa chọn vị trí đặt đàn ong xa khu dân cư, bảo đảm môi trường khai thác tự nhiên.
Quy trình quay mật ong. Ảnh: TTXVN phát
Ông Nguyễn Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Tuyên Quang cho biết, thời gian qua, Sở đã tổ chức nhiều lớp tập huấn, chuyển giao kỹ thuật nuôi ong cho người dân; đồng thời khuyến khích ứng dụng công nghệ 4.0 vào quản lý đàn ong, thu hoạch và truy xuất nguồn gốc. Qua thực tế, các mô hình bước đầu phát huy hiệu quả, tạo nền tảng phát triển bền vững cho nghề nuôi ong trên địa bàn.
Thực tế cho thấy, ứng dụng công nghệ 4.0 đã giúp người nuôi ong kiểm soát tốt sức khỏe đàn ong, thời điểm thu mật và chất lượng sản phẩm, giảm rủi ro và nâng cao hiệu quả sản xuất. Từ nghề truyền thống, nuôi ong bạc hà trên Cao nguyên đá Đồng Văn đang chuyển mình theo hướng hiện đại, bền vững, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và khẳng định giá trị đặc sản của tỉnh Tuyên Quang trong thời đại số…/.
