Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) tại tỉnh Lào Cai được triển khai hiệu quả trong thời gian qua, góp phần phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao giá trị sản phẩm địa phương; đồng thời, mở ra cơ hội khởi nghiệp, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân, đặc biệt là phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao.
Mạnh dạn mở rộng dịch vụ
Sự tham gia của phụ nữ Lào Cai vào OCOP chủ yếu xuất phát từ nền tảng ngành nghề lao động truyền thống, nơi họ vừa sản xuất nông nghiệp, vừa phát triển nghề thủ công, vừa duy trì bản sắc văn hóa, tri thức bản địa. Khi chương trình OCOP được triển khai sâu rộng, nhiều phụ nữ mạnh dạn chuyển đổi mô hình sản xuất, mở rộng dịch vụ, tham gia kinh tế tập thể và từng bước khẳng định năng lực quản trị kinh doanh. Nhiều hợp tác xã, tổ hợp tác do phụ nữ quản lý đã tạo việc làm tại chỗ, giúp thoát nghèo bền vững và nâng cao thu nhập cho gia đình.
Sinh ra và lớn lên trong một gia đình có 3 thế hệ làm miến truyền thống, ở nơi những cánh đồng dong riềng đỏ rộng mênh mông, chị Cồ Thị Hiền, Giám đốc Hợp tác xã miến dong Hưng Hiền (xã Bản Xèo) luôn cố gắng để nghề của gia đình không bị mai một bằng cách giữ hương vị tự nhiên nhất của dong riềng đỏ trong mỗi sản phẩm. Hợp tác xã sử dụng nguồn nguyên liệu địa phương và tận dụng triệt để ưu điểm của quy trình sản xuất thủ công truyền thống để làm miến. Dong riềng đỏ được thu gom và sơ chế thật tỷ mỷ, kỹ lưỡng cho ra những mẻ tinh bột nguyên chất; sau đó được tráng thủ công, rồi đem phơi dưới ánh nắng mặt trời. Do đó, sợi miến dong Hưng Hiền đã đạt OCOP 3 sao bởi luôn giữ được độ dai giòn, vị ngọt của miến xưa. Khi nấu lên sợi miến trong, dai không bị nát dù có được nấu lại nhiều lần.
Chị Cồ Thị Hiền cho hay, hợp tác xã hiện có 10 lao động địa phương trực tiếp sản xuất tại cơ sở, cùng với hàng chục hộ dân tham gia liên kết trồng cây dong riềng. Trung bình mỗi ngày, cơ sở của chị sản xuất khoảng 2 tạ miến khô, tương đương khoảng 5,5 tấn củ tươi, với đầu ra hiện tại cung không đủ cầu, sản lượng của người dân thu hoạch đến đâu hợp tác xã thu mua hết đến đó.
Hộ kinh doanh Lèo Thị Thúy (xã Bát Xát) có 11 sản phẩm; trong đó, có 4 sản phẩm đạt OCOP 3 sao là thịt trâu sấy, thịt lợn sấy, lạp xường và thịt vai sấy héo. Điểm đặc biệt của các món ăn trên là đều mang theo hương vị nguyên bản của núi rừng Tây Bắc. Điển hình, thịt trâu được lựa chọn từ những con trâu khỏe mạnh, chăn thả tự nhiên. Sau khi lọc bỏ gân bạc, thịt được thái dọc thớ, tẩm ướp bằng gia vị rừng: mắc khén, hạt dổi, tiêu rừng, muối … rồi treo gác bếp hun khói liên tục trong nhiều ngày. Nhờ đó, sản phẩm có hương thơm đặc trưng, sợi thịt săn chắc, dai ngọt tự nhiên và đặc biệt an toàn, không chất bảo quản, không phụ gia.
Chị Thúy thường xuyên livestream trên mạng xã hội cho khán giả xem tường tận các khâu chế biến, quá trình đảo thịt, sấy thịt tại các lò. Từ đây nhiều mối khách sỉ đã tìm đến chị tiêu thụ hàng hóa khắp cả nước. Chị Thúy cho biết, chứng nhận OCOP góp phần nâng tầm sản phẩm khi giúp tăng doanh thu lên hơn 20% thông qua các hoạt động xúc tiến rộng rãi và niềm tin của người dân được củng cố mạnh mẽ đối với nhãn hàng.
Sau hơn 10 năm thành lập, Hợp tác xã cộng đồng Dao đỏ (xã Tả Phìn) đã phát huy hiệu quả giá trị kinh tế từ cây dược liệu, mang lại thu nhập bền vững cho các thành viên. Chia sẻ về quá trình thành lập hợp tác xã giúp bà con thoát nghèo từ chính những cây dược liệu quý, chị Tẩn Tả Mẩy, Giám đốc Hợp tác xã cho biết, ý tưởng ban đầu khi thành lập hợp tác xã không chỉ nhằm bảo tồn và phát triển sản phẩm thuốc tắm truyền thống mà còn để tạo sinh kế tại chỗ cho phụ nữ trong xã.
Năm 2015, hợp tác xã ra đời và hiện xây dựng được cơ sở quy mô với 30 bồn tắm thuốc và trên 80 phòng nghỉ dạng homestay tại các hộ xã viên. Chị Tẩn Tả Mẩy cho biết, trung bình mỗi ngày Hợp tác xã đón từ 30-50 khách đến tắm và sử dụng sản phẩm. Từ một sản phẩm thuốc tắm của người Dao đỏ, đến nay hợp tác xã đã cho ra đời nhiều sản phẩm khác đạt OCOP 3 sao như: thuốc tắm phụ nữ sau sinh, thuốc tắm trẻ em; thuốc ngâm chân túi lọc, thuốc ngâm chân chai nước; bộ sản phẩm gội đầu; bộ sản phẩm xoa bóp tinh dầu chùa dù, tinh dầu ngải cứu; cao xoa bóp ngải cứu, rượu xoa bóp xương khớp. Chị Mẩy chia sẻ, trung bình hàng năm doanh thu của cơ sở đạt khoảng 4 tỷ đồng, các thành viên cũng có thu nhập từ 5 - 6 triệu đồng/tháng. “Chứng nhận OCOP đã giúp sản phẩm của hợp tác xã ngày càng mở rộng thị trường, tạo niềm tin với du khách trong và ngoài nước”.
Hỗ trợ xúc tiến thương mại
Lào Cai hiện có 565 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 5 sao, gồm 510 sản phẩm 3 sao, 53 sản phẩm 4 sao và 2 sản phẩm 5 sao, thuộc nhóm các địa phương có số lượng sản phẩm OCOP lớn của khu vực trung du và miền núi phía Bắc; trong đó, gần 120 chủ thể do phụ nữ làm đại diện và là người dân tộc thiểu số. Những con số này cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của phụ nữ và đồng bào vùng cao trong phát triển kinh tế nông thôn.
Thời gian qua, nhằm giúp các hội viên phụ nữ khởi nghiệp, tham gia liên kết phát triển sản xuất, các cơ quan chức năng tổ chức nhiều lớp tập huấn về kỹ thuật sản xuất, khởi nghiệp, quản trị; đồng thời, hỗ trợ tiếp cận vốn, các thủ tục pháp lý, xây dựng bao bì, mẫu mã, thương hiệu, gắn sao cho các sản phẩm OCOP. Nhờ vậy, phụ nữ vùng cao ngày càng chủ động hơn trong sản xuất, kinh doanh, nâng cao thu nhập, tạo sinh kế bền vững.
Đặc biệt, từ năm 2026, Lào Cai đã tập trung hỗ trợ các sản phẩm đạt từ 4 sao trở lên, với mức 50 triệu đồng đối với sản phẩm OCOP 4 sao và 100 triệu đồng đối với sản phẩm OCOP 5 sao. Chính sách này tạo thêm động lực để các chủ thể đầu tư đặc biệt các chủ thể là phụ nữ dân tộc thiểu số có nguồn lực hạn chế để nâng cấp sản phẩm, đổi mới công nghệ và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.
Ngoài ra, để tạo thêm nguồn lực cho doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh đẩy mạnh quảng bá, kết nối giao thương, mở rộng thị trường tiêu thụ, góp phần nâng cao giá trị các sản phẩm OCOP, nông sản và sản phẩm chủ lực của tỉnh, Lào Cai hỗ trợ 100% kinh phí xây dựng các điểm trưng bày, giới thiệu và bán sản phẩm OCOP, sản phẩm chủ lực, đặc sản của địa phương và hàng hóa nông sản khác, với mức tối thiểu 250 triệu đồng cho mỗi điểm bán hàng.
Đối với hoạt động tuyên truyền, quảng bá và tiêu thụ hàng hóa, đặc biệt là sản phẩm OCOP, sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu và nông sản địa phương, mức hỗ trợ tối đa là 100 triệu đồng cho mỗi nội dung. Bên cạnh đó, các chương trình Tuần lễ nhận diện nông sản an toàn, sản phẩm OCOP và nông sản Lào Cai tại các địa phương trong nước được hỗ trợ 100% kinh phí đối với đơn vị chủ trì và 50% kinh phí đối với đơn vị tham gia, tối đa 10 triệu đồng mỗi đơn vị. Hoạt động livestream trong khuôn khổ chương trình được hỗ trợ tối đa 120 triệu đồng...
Đến năm 2030, Lào Cai phấn đấu công nhận mới trên 300 sản phẩm OCOP, bình quân 60 - 70 sản phẩm mỗi năm; trong đó, có ít nhất 2 sản phẩm đạt OCOP 5 sao, góp phần nâng cao giá trị nông sản, xây dựng các chuỗi liên kết bền vững và đưa thương hiệu OCOP Lào Cai ngày càng vươn xa trên thị trường trong nước và quốc tế./.
