Tây Nguyên đang đứng trước một giai đoạn chuyển động mới khi cấu trúc phát triển vùng dần thay đổi dưới tác động của các hành lang kinh tế, mạng lưới đô thị và những động lực tăng trưởng mới. Câu chuyện không còn dừng ở mở rộng hạ tầng hay phát triển từng địa phương riêng lẻ, mà đang hướng tới tổ chức lại không gian phát triển trên quy mô lớn hơn. Trong bối cảnh ấy, Đắk Lắk và đô thị Buôn Ma Thuột đứng trước cơ hội xác lập vai trò trung tâm kết nối, dẫn dắt những dòng chảy mới về sản xuất, dịch vụ và liên kết vùng của Tây Nguyên trong tương lai.
Bài 1: Mở lối hành lang tăng trưởng mới
Điều chỉnh quy hoạch Đắk Lắk không chỉ đặt ra bài toán mở thêm những tuyến đường hay mở rộng không gian đô thị. Đằng sau các đồ án quy hoạch là cách tiếp cận mới trong tổ chức phát triển, với mục tiêu hình thành các hành lang kinh tế, cực tăng trưởng và chuỗi liên kết vùng có khả năng tạo sức lan tỏa rộng hơn. Những chuyển động ấy đang từng bước mở ra cấu trúc phát triển mới cho không gian Tây Nguyên.
Tái cấu trúc không gian phát triển
Theo định hướng điều chỉnh quy hoạch, không gian phát triển của Đắk Lắk được tổ chức theo cấu trúc "3 vùng - 3 hành lang - 2 trung tâm - 3 cực tăng trưởng", tạo thành khung liên kết mới cho toàn bộ không gian phát triển của tỉnh và vùng Tây Nguyên.
Trong đó, vùng động lực phía Tây lấy Buôn Ma Thuột làm hạt nhân, tập trung các hoạt động hành chính, dịch vụ, giáo dục, khoa học công nghệ, công nghiệp chế biến sâu và nông nghiệp công nghệ cao. Vùng phía Đông kết nối với Khu kinh tế Nam Phú Yên và hệ thống cảng Bãi Gốc - Vũng Rô, phát triển công nghiệp, logistics và kinh tế biển. Vùng trung du chuyển tiếp đóng vai trò cầu nối giữa cao nguyên và duyên hải, phát triển kinh tế rừng, nông nghiệp sinh thái và các chức năng bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Trên nền tảng đó hình thành ba hành lang phát triển. Hành lang Đông - Tây giữ vai trò trục xương sống, kết nối vùng nguyên liệu Tây Nguyên với các cảng biển nước sâu thông qua Quốc lộ 26, Quốc lộ 29 và các tuyến cao tốc, tạo nên hành lang logistics chủ lực phục vụ xuất khẩu nông sản. Hành lang Bắc - Nam phía Đông gắn với Quốc lộ 1A, đường sắt quốc gia và các đô thị ven biển. Hành lang Bắc - Nam phía Tây phát triển dọc tuyến Hồ Chí Minh, kết nối các địa phương trong nội vùng Tây Nguyên.
Hai trung tâm tăng trưởng được xác định là cụm đô thị Buôn Ma Thuột - Buôn Hồ ở phía Tây và Tuy Hòa - Đông Hòa ở phía Đông. Bên cạnh đó là ba cực tăng trưởng bổ trợ gồm Sông Cầu - trung tâm du lịch biển phía Bắc; Ea Drăng - cửa ngõ phía Bắc; và M’Đrắk - đầu mối chế biến, logistics trên trục kết nối Đông - Tây.
Cấu trúc này cho thấy định hướng phát triển mới không còn dựa trên những không gian kinh tế tách biệt, mà hướng tới liên kết cao nguyên với duyên hải, kết nối vùng nguyên liệu với cảng biển, đô thị với logistics và các trung tâm tăng trưởng với những hành lang phát triển liên vùng.
Điều đáng chú ý không nằm ở việc bổ sung thêm bao nhiêu tuyến đường hay dự án mới, mà ở cách tiếp cận phát triển đang thay đổi. Thay vì dựa vào những lợi thế riêng lẻ, cấu trúc mới hướng tới liên kết các nguồn lực thành một không gian phát triển thống nhất, đô thị, công nghiệp, logistics và vùng nguyên liệu được kết nối bằng các hành lang kinh tế và cực tăng trưởng. Đây cũng là nền tảng để Đắk Lắk từng bước hình thành các động lực tăng trưởng mới và khẳng định vai trò trung tâm của Tây Nguyên trong giai đoạn phát triển tới.
Hạ tầng mở đường cho liên kết mới
Nếu các hành lang phát triển là khung xương của không gian kinh tế mới thì hạ tầng giao thông chính là điều kiện để những liên kết ấy trở thành hiện thực. Bởi vậy, cùng với việc tổ chức lại không gian phát triển, Đắk Lắk đang tập trung đầu tư các trục giao thông chiến lược nhằm kết nối vùng nguyên liệu, đô thị trung tâm, các đầu mối logistics và hệ thống cảng biển của khu vực Nam Trung Bộ.
Nhiều năm trước, giao thông thường được xem là lời giải cho bài toán kết nối, tạo điều kiện lưu thông hàng hóa. Nhưng hiện nay, hạ tầng không còn chỉ là công cụ phục vụ vận tải, mà cũng đang trở thành công cụ tổ chức lại không gian phát triển. Một tuyến đường không chỉ tạo ra hành trình mới mà có thể kéo theo những dòng chảy mới của sản xuất, đầu tư và dân cư.
Một nút giao không chỉ là điểm lên xuống mà có thể trở thành hạt nhân của các không gian kinh tế mới. Nút giao khu vực M’Drắk được định hướng trở thành trung tâm logistics chuyển tiếp Đông - Tây, đóng vai trò cửa ngõ kết nối giữa cao nguyên và duyên hải.
Điều này cho thấy mục tiêu không chỉ là tăng thêm các điểm kết nối giao thông mà còn hướng tới hình thành mạng lưới trung chuyển mới cho toàn vùng. Các tuyến giao thông động lực hiện nay đang từng bước định hình bộ khung kết nối mới của Tây Nguyên, từ hành lang Đông - Tây ra các cảng biển Nam Trung Bộ đến các trục Bắc - Nam liên kết nội vùng.
Dự án cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột đang tạo ra một trong những thay đổi quan trọng nhất đối với không gian phát triển của Đắk Lắk và toàn vùng Tây Nguyên trong nhiều năm qua. Với chiều dài hơn 116 km, kết nối trực tiếp Buôn Ma Thuột với khu vực duyên hải Nam Trung Bộ và hệ thống cảng biển của Khánh Hòa, tuyến cao tốc không chỉ rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa mà còn mở ra hành lang kinh tế mới giữa cao nguyên và biển. Đây được xem là bước đột phá về hạ tầng mà Tây Nguyên chờ đợi trong nhiều năm, giúp giảm đáng kể chi phí logistics đối với các ngành hàng chủ lực như cà phê, hồ tiêu, sầu riêng, trái cây và sản phẩm chế biến.
Thêm nữa dọc tuyến đã hình thành mạng lưới kết nối thông qua các nút giao với ĐT.699, ĐT.689B, ĐT.689, ĐT.690, đường Trường Sơn Đông và đặc biệt là tuyến tránh phía Đông thành phố Buôn Ma Thuột. Các nút giao thông này không chỉ đóng vai trò đấu nối giao thông mà còn là cơ sở để hình thành những không gian phát triển mới gắn với đô thị, công nghiệp, dịch vụ, logistics và các vùng sản xuất tập trung.
Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Đắk Lắk Cao Đình Huy cho biết, dự án thành phần 3 thuộc cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột hiện đạt khoảng 96,2% giá trị xây lắp, khâu giải phóng mặt bằng cũng cơ bản hoàn thành. Cùng với việc đẩy nhanh tiến độ các dự án hiện hữu, tỉnh cũng đang phối hợp nghiên cứu, đề xuất các tuyến giao thông chiến lược mới nhằm tăng cường liên kết vùng và phát huy vai trò trung tâm của Buôn Ma Thuột trong mạng lưới phát triển Tây Nguyên.
Tuyến cao tốc Pleiku - Buôn Ma Thuột - Gia Nghĩa vừa được 3 tỉnh thống nhất xin chủ trương đầu tư, được kỳ vọng sẽ trở thành trục kết nối xuyên suốt khu vực Tây Nguyên, liên kết với các hành lang Đông - Tây và hệ thống cảng biển.
Từ những hành lang kết nối mới, các dòng chảy về hàng hóa, logistics, đầu tư và dịch vụ sẽ có điều kiện hội tụ mạnh hơn. Khi đó, những con đường đang được mở hôm nay không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý giữa cao nguyên và duyên hải, mà còn góp phần định hình một không gian phát triển mới cho toàn vùng Tây Nguyên.
Trong dài hạn, khi cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, tuyến tránh phía Đông thành phố Buôn Ma Thuột và các tuyến kết nối liên vùng tiếp tục được hoàn thiện, Buôn Ma Thuột sẽ dần trở thành điểm hội tụ của trục Đông - Tây kết nối ra biển. Chính sự hội tụ đó đang tạo nền tảng để Buôn Ma Thuột từng bước khẳng định vai trò đô thị trung tâm của Tây Nguyên trong cấu trúc phát triển mới của vùng./.
Bài 2: Khát vọng trung tâm vùng
