'Thung lũng trường thọ' lưu giữ văn hóa Mường cổ

Giữa những giải mây bảng lảng và những dãy núi trùng điệp của núi rừng Tây Bắc, xã Vân Sơn, còn được gọi là “nóc nhà xứ Mường” của tỉnh Phú Thọ, hiện lên như một bản giao hòa của thiên nhiên, con người. Với cảnh sắc nguyên sơ, khí hậu mát lành và những giá trị văn hóa của vùng Mường cổ được lưu giữ vẹn nguyên, xã Vân Sơn đang trở thành điểm sáng du lịch mới của tỉnh Phú Thọ.

anh3-1811.jpg
Những xóm làng người Mường bình yên của xã Vân Sơn đang là điểm thu hút đối với nhiều du khách.

Miền đất của mây và ký ức Mường cổ

Con đường độc đạo dẫn lên xã Vân Sơn uốn lượn mềm như dải lụa giữa lưng chừng núi, không gian bao bọc là những “thung mây” kỳ ảo ở độ cao gần 1.000m. Bức tranh thiên nhiên hiện ra trọn vẹn với những ngôi nhà sàn nép mình bên sườn núi, những triền đồi quýt cổ vàng ươm dưới nắng, tiếng chim rừng vọng xuống từ các vạt rừng nguyên sinh, sương mờ bảng lảng trên khắp các xóm làng.

Xã Vân Sơn hôm nay được hình thành trên cơ sở sáp nhập ba xã Quyết Chiến, Vân Sơn và Ngổ Luông cũ. Đây là nơi người Mường sinh sống qua nhiều thế hệ, giữ nếp sống hiền hòa, cùng với khí hậu trong lành. Vùng đất này được người dân Mường gọi là “thung lũng trường thọ” bởi nơi đây có nhiều cụ già sống trăm tuổi vẫn minh mẫn, khỏe mạnh.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ Bùi Xuân Trường chia sẻ, đến xã Vân Sơn, chất Mường cổ hiện rõ qua từng nếp nhà sàn mái dốc hình mai rùa, trong váy áo thổ cẩm đen với hoa văn sắc sảo, trong tiếng cười rộn rã ở chợ phiên buổi sáng sớm hay những chum rượu cần bên ánh lửa nhà sàn...

anh1-1811.jpg
Con đường vào động Nam Sơn nằm trong Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn – Ngổ Luông trên địa phận xã Vân Sơn tỉnh Phú Thọ.

Chất Mường cổ xưa đó còn đến ngày nay có lẽ bởi sự cách trở địa hình. Xã Vân Sơn trước còn được gọi là Lũng Vân, một vùng đất cao, khá biệt lập và đường đi lại khó khăn. Trong một ghi chép của nhà văn hóa Phan Cẩm Thượng về vùng đất Lũng Vân cũ nay là Vân Sơn có đoạn: “Vùng đất này biệt lập khiến các sản vật, phong tục, tập quán gần như thuần nội sinh, ít pha trộn, giữ được sự nguyên bản hiếm thấy...”.

Cụ bà Bùi Thị Ửn (xóm Xôm, xã Vân Sơn) kể rằng, quê tổ vùng Mường Bi là một vùng đất bao gồm cả xã Vân Sơn ngày nay được dựng lập sau một trận đại hồng thủy. Bắt đầu từ đôi vợ chồng sống sót nhờ bấu víu vào cây bi cổ thụ, sau đó khai phá núi rừng, dựng bản lập mường, thuần dưỡng thú rừng, khai khẩn nương rẫy và gây dựng văn minh lúa nước vùng cao. Tên gọi Mường Bi ra đời từ đó. Huyền thoại ấy vẫn được gìn giữ như dấu ấn linh thiêng về nguồn cội của người Mường nơi đây.

Vân Sơn đẹp nhất là từ sau Tết đến tháng Tư âm lịch hằng năm. Thời gian này, buổi sáng sớm có sương giăng phủ, mây đổ xuống các thung lũng và vờn trên những thửa ruộng lúa bậc thang. Gạo Vân Sơn dẻo, thơm tự nhiên. Theo lời kể của các cụ cao niên, gạo Vân Sơn từng được dùng làm đồ cung tiến cho các Chúa Mường - nên còn được gọi là “gạo Chúa Mường”.

anh4-1811.jpg
Homestay tại xóm Chiến, xã Vân Sơn (Phú Thọ).

Đến Vân Sơn, du khách còn được trải nghiệm phiên chợ Lũng Vân - họp vào thứ Ba và Chủ nhật hằng tuần. Trong làn sương mờ buổi sớm, chợ hiện lên sinh động với gùi măng trúc, rau rừng, tỏi tía, những quả quýt cổ vàng ươm của Nam Sơn, hay những tấm vải thổ cẩm được dệt thủ công qua nhiều tháng.

Với du khách, đây không chỉ là nơi mua bán mà còn là không gian để “chạm” vào nhịp sống của người Mường. Chị Hải Anh (Hà Nội) chia sẻ: Đến chợ Lũng Vân, chị được sống chậm lại với những con người hiền hậu và nếp sinh hoạt giản dị mộc mạc. Cảnh chợ như các phiên chợ quê khác nhưng đầy sức sống với nhiều sản vật địa phương, giúp tôi hiểu sâu hơn về văn hóa Mường.

Tại Vân Sơn, niềm tự hào là giống quýt cổ Nam Sơn, đây là thứ cây trồng gắn bó lâu đời với người Mường. Vỏ mỏng, múi dày, mọng nước, hương thơm đặc trưng… đã giúp loại quýt này trở thành cây “xóa nghèo”, mang lại thu nhập cao cho nhiều hộ dân.

anh7-1811.jpg
Phụ nữ dân tộc Mường trong trang phục truyền thống.

Những đồi quýt vào mùa quả chín trước Tết, còn trở thành điểm nhấn du lịch nông nghiệp độc đáo. Du khách được tìm hiểu loại quả đặc sản này và dạo bước giữa những vạt đồi vàng óng ánh, thưởng thức vị quýt cổ của đất trời Mường Bi.

Với nền địa chất đặc thù núi đá vôi, nơi đây hình thành nhiều hệ thống hang động, trong đó động Nam Sơn từ lâu đã được ví như “viên ngọc thô” của xã Vân Sơn với hệ thống thạch nhũ lung linh, hồ nước trong xanh màu ngọc bích sâu 2-7m, tiếng nước tí tách vọng lại trong không gian tĩnh lặng. Động Nam Sơn được xếp hạng Di tích thắng cảnh Quốc gia từ năm 2008 và là điểm đến hấp dẫn của du lịch sinh thái, nghiên cứu khảo cổ và những người ưa thích khám phá.

anh5-1811.jpg
Nét đẹp yên bình của xã Vân Sơn (Phú Thọ).

Không chỉ có động, xã Vân Sơn còn sở hữu thác Thung, hang Núi Kiến và quần thể 11 cây nghiến ngàn năm tuổi ở xóm Bo Trẳm, một hệ sinh thái phong phú hiếm gặp giữa đại ngàn...

Du lịch cộng đồng, giữ giá trị mở tương lai

Nhận thức được tiềm năng thiên nhiên và những giá trị văn hóa bản địa đặc sắc, nhiều hộ dân ở xã Vân Sơn đã tiên phong phát triển mô hình du lịch cộng đồng. Ở xóm Chiến, xã Vân Sơn, những ngôi nhà sàn được người dân cải tạo khang trang nhưng vẫn giữ hồn truyền thống để phục vụ du khách.

Các homestay tiêu biểu của xóm Chiến như homestay Lũng Vân của gia đình chị Đinh Thị Trường có thể đón 15-20 khách mỗi lượt; homestay Hải Thạn của vợ chồng chị Hà Thị Thậm đầu tư hơn 300 triệu đồng, mang lại nguồn thu ổn định.

anh6-1811.jpg
Xóm Chiến, nơi có nhiều hộ làm du lịch cộng đồng của xã Vân Sơn.

Chị Hà Thị Thậm cho biết, điều khiến du khách ấn tượng với Vân Sơn không chỉ là cảnh đẹp mà còn là những trải nghiệm mà các homestay mang lại khi du khách được “sống như người bản địa”, ăn cơm Mường, giã bánh giầy, đi nương, vào rừng hái măng…

Chị Diễm Quỳnh (Hà Nội) chia sẻ: Với chị, mỗi lần đến Vân Sơn là một cảm xúc mới. Các dịch vụ homestay nơi giúp chúng tôi được sống trong nhịp sinh hoạt của người Mường thực sự, đó thực sự là những giá trị rất lớn.

Giai đoạn 2025–2030, Đảng bộ xã Vân Sơn xác định các trụ cột phát triển như đầu tư hạ tầng, phát triển nông nghiệp đặc sản gắn với du lịch và đào tạo kỹ năng làm du lịch cộng đồng...

Bí thư Đảng ủy xã Vân Sơn Nguyễn Duy Tư cho biết, xã đang xây dựng đề án phát triển du lịch bền vững, định vị sản phẩm đặc thù là sinh thái, văn hóa Mường và nông nghiệp; đồng thời mở rộng mô hình homestay, tổ chức chợ đêm và đẩy mạnh liên kết du lịch trong tam giác giữa các vùng Vân Sơn - Mai Châu -Pù Luông.

anh2-1811.jpg
Con đường từ trung tâm xã Vân Sơn xuống xóm Xôm.

Xã Vân Sơn đang từng ngày "thức giấc", khoe vẻ đẹp bản địa mộc mạc nhưng đầy sức hút bởi sự giao hòa tuyệt vời giữa thiên nhiên nguyên sơ, bản sắc văn hóa Mường cổ và hướng đi du lịch cộng đồng bền vững. Vân Sơn xứng đáng trở thành điểm đến nổi bật, nơi giữ chân du khách và lan tỏa trọn vẹn hồn cốt xứ Mường giữa đại ngàn của vùng miền núi phía Bắc và của tỉnh Phú Thọ./.

Có thể bạn quan tâm

Liên kết điểm đến tạo hành trình hấp dẫn giữ chân du khách

Liên kết điểm đến tạo hành trình hấp dẫn giữ chân du khách

Du lịch đang đứng trước yêu cầu chuyển từ khai thác đơn lẻ từng điểm đến sang hình thành những hành trình có tính liên kết, trong đó các địa phương cùng chia sẻ tài nguyên, thị trường và giá trị. Với Thái Nguyên, Bắc Ninh, Phú Thọ, Tuyên Quang, Cao Bằng và Lạng Sơn, sự đa dạng về cảnh quan, văn hóa, lịch sử và sản phẩm tạo điều kiện hình thành không gian du lịch liên vùng. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành những sản phẩm có sức cạnh tranh, các địa phương vẫn cần giải quyết những điểm nghẽn về hạ tầng, sản phẩm, dịch vụ, doanh nghiệp và cơ chế phối hợp.

Từ khí thế mùa Thu cách mạng đến khát vọng phát triển

Từ khí thế mùa Thu cách mạng đến khát vọng phát triển

Cách đây 81 năm, từ núi rừng Tân Trào, những quyết định hệ trọng mở đường cho cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước đã được đưa ra. Khí thế của mùa Thu cách mạng năm 1945 hôm nay tiếp tục được Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc xã Tân Trào chuyển hóa thành ý chí tự lực, tinh thần đổi mới và khát vọng xây dựng quê hương phát triển toàn diện, bền vững.

Phát triển du lịch từ mùa trái ngọt và văn hóa Raglai

Phát triển du lịch từ mùa trái ngọt và văn hóa Raglai

Những ngày giữa tháng 8, theo cung đường uốn lượn lên vùng cao Đông Khánh Sơn, du khách đi qua những triền núi xanh, những vườn cây đang mùa trĩu quả. Trong tiết trời dịu mát, mây bảng lảng ngang sườn núi, hương sầu riêng chín quyện cùng tiếng mã la, đàn Chapi tạo nên một không gian đặc trưng của vùng đồng bào Raglai. Từ lợi thế cảnh quan, nông sản và văn hóa bản địa, Đông Khánh Sơn đang từng bước tạo thêm sản phẩm trải nghiệm, kết nối nông nghiệp với văn hóa, du lịch.

Phát triển du lịch sinh thái - 'chìa khóa' giữ màu xanh đại ngàn

Phát triển du lịch sinh thái - 'chìa khóa' giữ màu xanh đại ngàn

Dưới những tán rừng xanh ở xã Thông Nguyên (Tuyên Quang), người Dao đỏ nơi đây đang có một cách làm mới để tăng thu nhập và bảo vệ rừng. Những cây thuốc từng chỉ được dùng trong mỗi gia đình nay trở thành sản phẩm chăm sóc sức khỏe phục vụ du khách; món ăn, nghề làm giấy dó, tiếng khèn, điệu múa và nếp sinh hoạt truyền thống được đưa vào các chương trình trải nghiệm. Từ những giá trị vốn có của bản làng, du lịch dần mở ra sinh kế mới cho người dân, đồng thời tạo thêm động lực bảo vệ cảnh quan và gìn giữ văn hóa.

Công nghiệp văn hóa tạo dư địa mới cho tăng trưởng

Công nghiệp văn hóa tạo dư địa mới cho tăng trưởng

Từ tiếng khèn Mông giữa miền đá, điệu Then bên những nếp nhà sàn, nghi lễ Nhảy lửa của người Pà Thẻn đến nghề thủ công, ẩm thực và các không gian văn hóa cộng đồng, Tuyên Quang sở hữu nguồn tài nguyên văn hóa phong phú được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Chứng tích độc đáo của nền văn minh Óc Eo

Chứng tích độc đáo của nền văn minh Óc Eo

Giữa vùng đất Tây Ninh ngày nay, tháp Chót Mạt vẫn lặng lẽ hiện diện, lưu giữ những dấu tích của nền văn minh Óc Eo. Từ những viên gạch cổ và dáng tháp độc đáo, di tích không chỉ kể câu chuyện về một lớp trầm tích văn hóa xa xưa, mà còn mở ra tiềm năng phát huy giá trị lịch sử gắn với du lịch.

Tạo động lực mới cho phát triển du lịch Mẫu Sơn

Tạo động lực mới cho phát triển du lịch Mẫu Sơn

Mẫu Sơn là dãy núi cao nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Lạng Sơn với đỉnh Phjia Mè cao 1.520 m so với mực nước biển. Nhờ khí hậu mát mẻ quanh năm và cảnh quan thiên nhiên đặc sắc, từ thời Pháp thuộc, nơi đây đã được biết đến là điểm nghỉ dưỡng nổi tiếng ở miền Bắc.

Cù Lao Xanh, bình yên nơi đầu sóng

Cù Lao Xanh, bình yên nơi đầu sóng

Nằm cách đất liền khoảng 24km, xã Nhơn Châu, tỉnh Gia Lai, thường được biết đến với tên gọi Cù Lao Xanh, đang từng bước chuyển mình từ một làng đảo chủ yếu sống bằng nghề biển thành điểm đến du lịch giàu tiềm năng. Giữa nhịp phát triển mới, Cù Lao Xanh vẫn giữ nguyên vẻ yên bình với phiên chợ sớm, âu thuyền tấp nập, những tuyến bờ kè hướng biển và cuộc sống mộc mạc của người dân nơi đầu sóng. 

Rừng ngập nước Bầu Đá mở hướng phát triển du lịch cộng đồng

Rừng ngập nước Bầu Đá mở hướng phát triển du lịch cộng đồng

Nằm ở phía Đông tỉnh Đắk Lắk, rừng Bầu Đá (xã Hòa Thịnh) được xem là cánh rừng ngập nước duy nhất nơi đây. Không chỉ gây ấn tượng bởi những tán rừng trải dài soi bóng dưới làn nước tĩnh lặng, rừng ngập nước Bầu Đá còn là mái nhà của nhiều loài động, thực vật quý hiếm. Địa phương đang nỗ lực gìn giữ giá trị và phát huy tiềm năng du lịch, tạo thêm sinh kế cho người dân.

Trải nghiệm sắc màu văn hóa chợ phiên vùng cao xứ Nghệ

Trải nghiệm sắc màu văn hóa chợ phiên vùng cao xứ Nghệ

Ở miền Tây Nghệ An, những chợ phiên vùng cao, biên giới nổi tiếng như Mường Quạ (xã Môn Sơn), Mường Chon (xã Bình Chuẩn), Tri Lễ (xã Tri Lễ), Nga My (xã Nga My), Nhôn Mai (xã Nhôn Mai)… không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa mà còn là không gian văn hóa sống động, đặc sắc, nơi lưu giữ phong tục, tập quán và bản sắc đặc trưng của cộng đồng các dân tộc Thái, Đan Lai, Khơ Mú, Mông, Ơ Đu...

Thanh Hóa du lịch trải nghiệm nâng tầm sức hút du lịch

Thanh Hóa du lịch trải nghiệm nâng tầm sức hút du lịch

Trong chiến lược phát triển du lịch, ngoài khai thác các giá trị văn hóa, lịch sử, cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, hùng vĩ, nhiều xã, phường của tỉnh Thanh Hóa đang kiến tạo những không gian trải nghiệm mới, hấp dẫn, từ du lịch sinh thái đến khám phá đời sống văn hóa cộng đồng, ẩm thực địa phương, tạo sức hút để nâng tầm du lịch Thanh Hóa trong giai đoạn mới.

Từ sinh kế bền vững đến 'phên dậu' nơi biển khơi

Từ sinh kế bền vững đến 'phên dậu' nơi biển khơi

Mỗi hòn đảo tiền tiêu có một cách mưu sinh riêng, nhưng đều đứng trước cùng một bài toán: làm sao để người dân có thể sống được trên chính quê hương mình. Từ Cù Lao Xanh, Cù Lao Chàm đến Lý Sơn, hành trình tìm lời giải cho sinh kế bền vững không chỉ mở ra hướng phát triển kinh tế biển mà còn góp phần giữ những cộng đồng cư dân bám biển, bám đảo như những "phên dậu" vững chắc giữa trùng khơi.

Đột phá chính sách cho du lịch vùng cao

Đột phá chính sách cho du lịch vùng cao

Du lịch Điện Biên đang đứng trước thời cơ phát triển mới khi lượng khách và doanh thu liên tục tăng trưởng sau nhiều năm tập trung đầu tư hạ tầng, bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử, văn hóa.

Bản sắc văn hóa tạo nên sức hút du lịch

Bản sắc văn hóa tạo nên sức hút du lịch

Việt Nam là một đất nước giàu bản sắc văn hóa với hàng nghìn năm lịch sử. Mỗi địa phương đều mang trong mình một câu chuyện riêng. Từ những phong tục tập quán, lễ hội truyền thống, làng nghề lâu đời đến những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ, tất cả đã tạo nên một bức tranh văn hóa đặc sắc, tạo nên sức hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước.

Năm Du lịch quốc gia 2026: Gia Lai ra mắt loạt điểm đến mới

Năm Du lịch quốc gia 2026: Gia Lai ra mắt loạt điểm đến mới

Ngày 9/7, tại phường Quy Nhơn Nam, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai đã chính thức công bố, giới thiệu và trao Quyết định công nhận các Điểm du lịch của tỉnh. Đây là hoạt động thiết thực chào mừng kỷ niệm 65 năm Ngày thành lập ngành Du lịch Việt Nam.

Khuân Bang đánh thức tiềm năng du lịch cộng đồng từ bản sắc dân tộc Tày

Khuân Bang đánh thức tiềm năng du lịch cộng đồng từ bản sắc dân tộc Tày

Giữa không gian thanh bình của núi đồi và những nếp nhà sàn truyền thống dân tộc Tày, thôn Khuân Bang, xã Chợ Mới, tỉnh Thái Nguyên đang từng bước khai thác tiềm năng du lịch cộng đồng. Không chỉ mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho người dân, mô hình này còn góp phần bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Tày.

Phát triển du lịch bền vững từ giá trị bản sắc

Phát triển du lịch bền vững từ giá trị bản sắc

Không ít địa phương sở hữu cảnh quan đẹp, di sản quý hay những lễ hội đặc sắc nhưng không phải nơi nào cũng có thể biến những giá trị ấy thành động lực phát triển kinh tế bền vững. Với Tuyên Quang, văn hóa không còn chỉ hiện diện trong các bảo tàng, lễ hội hay ký ức cộng đồng mà đang từng bước khẳng định vai trò là nguồn lực nội sinh, tạo nên sức hấp dẫn riêng cho du lịch. 

Tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng giữa đại ngàn Trường Sơn

Tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng giữa đại ngàn Trường Sơn

Điểm du lịch sinh thái Hồ Rà Hách - Suối Ruông, thuộc thôn Bà He, xã Sơn Tây Hạ (Quảng Ngãi) vẫn giữ được vẻ đẹp hoang sơ với làn nước trong xanh, mát lạnh quanh năm. Nơi đây có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch cộng đồng, sinh thái gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa của cộng đồng người Ca Dong giữa đại ngàn Trường Sơn.