Nhờ nỗ lực thực hiện chính sách, pháp luật về đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số, vùng dân tộc thiểu số và miền núi, hàng ngàn hộ dân đã được hỗ trợ đất, giải quyết sinh kế, chuyển đổi nghề ổn định cuộc sống. Chính sách đã góp phần giảm nghèo bền vững và tạo động lực phát triển cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Phú Thọ.
Bảo đảm quyền tiếp cận đất đai cho đồng bào
Sau hợp nhất, tỉnh Phú Thọ có diện tích hơn 9.361 km², dân số gần 3,95 triệu người với 148 đơn vị hành chính cấp xã. Đáng chú ý, toàn tỉnh có hơn 1,05 triệu người dân tộc thiểu số, thuộc 52 thành phần dân tộc, cùng sinh sống, chiếm hơn 26% dân số. Theo phân định, toàn tỉnh có 72 xã thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi, trong đó có 52 xã khu vực III đặc biệt khó khăn cần được ưu tiên về nguồn lực đầu tư. Đây là khu vực có nhu cầu rất lớn về đất ở, đất sản xuất, đồng thời cũng là nơi chịu nhiều sức ép trong quản lý, khai thác tài nguyên đất do địa hình rộng, chia cắt và quỹ đất ngày càng hạn hẹp.
Để triển khai kịp thời chính sách, pháp luật về đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số, vùng dân tộc thiểu số và miền núi, nhất là từ khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực, tỉnh Phú Thọ đã chủ động cụ thể hóa bằng nhiều quy định mới, đồng thời lồng ghép với các chương trình mục tiêu quốc gia nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn về đất ở, đất sản xuất đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Nhờ đó đến nay, số hộ đồng bào dân tộc thiểu số được hỗ trợ đất ở, đất sản xuất và hỗ trợ giải quyết sinh kế, chuyển đổi nghề do thiếu đất trên địa bàn tỉnh tiếp tục được bổ sung và từng bước đáp ứng nhu cầu thực tế.
Trong đó, khu vực Phú Thọ, đã hỗ trợ giải quyết sinh kế, chuyển đổi nghề cho 1.255 hộ thiếu đất sản xuất và bố trí ổn định dân cư cho 351 hộ; khu vực Hòa Bình hỗ trợ 3.981 hộ chuyển đổi sinh kế và 215 hộ ổn định dân cư; Vĩnh Phúc hỗ trợ đất ở và hoàn thiện thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số. Những kết quả này tuy chưa đáp ứng toàn bộ nhu cầu nhưng đã góp phần giảm áp lực thiếu đất sản xuất, tạo điều kiện để nhiều hộ dân ổn định cuộc sống và phát triển kinh tế.
Không chỉ tập trung hỗ trợ đất ở, đất sản xuất, tỉnh còn đẩy mạnh công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, rà soát quy hoạch, hoàn thiện hồ sơ địa chính và giao đất gắn với giao rừng cho cộng đồng dân cư. Đây được xem là bước chuyển quan trọng bởi quyền sử dụng đất được xác lập đầy đủ sẽ tạo điều kiện để người dân yên tâm đầu tư sản xuất, tiếp cận tín dụng và khai thác hiệu quả các chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Đồng thời, việc giao đất lâm nghiệp gắn với giao rừng cũng mở ra hướng phát triển sinh kế bền vững, giúp người dân vừa bảo vệ tài nguyên rừng, vừa nâng cao thu nhập từ dịch vụ môi trường rừng và các mô hình kinh tế dưới tán rừng.
Nhiều kiến nghị tháo gỡ vướng mắc
Theo UBND tỉnh, với diện tích tự nhiên lớn, địa hình chủ yếu là đồi núi, nhiều xã vùng sâu, vùng xa và đặc biệt khó khăn, nhu cầu đất ở, đất sản xuất của người dân còn rất lớn trong khi quỹ đất và nguồn lực đầu tư còn hạn chế. Qua kết quả rà soát năm 2024, toàn tỉnh có gần 998.000 hộ dân, trong đó hơn 244.000 hộ là đồng bào dân tộc thiểu số; số hộ nghèo và cận nghèo lên tới 65.524 hộ, riêng hộ nghèo dân tộc thiểu số chiếm hơn 20.100 hộ. Đây là áp lực không nhỏ đối với địa phương trong việc bảo đảm nguồn lực thực hiện chính sách hỗ trợ đất đai, nhất là khi nhiều hộ dân trước đây đã được giao đất nhưng do khó khăn về đời sống đã chuyển nhượng, dẫn đến tiếp tục thiếu đất sản xuất và cần được hỗ trợ trở lại.
Khó khăn cũng nảy sinh từ quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau hợp nhất. Việc phân cấp mạnh cho cấp xã giúp rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, song cũng đặt ra áp lực lớn đối với đội ngũ cán bộ địa chính cơ sở khi khối lượng công việc tăng lên trong khi năng lực chuyên môn chưa đồng đều. Bên cạnh đó, quá trình tích hợp dữ liệu địa chính từ ba tỉnh cũ vào hệ thống thống nhất vẫn đang được hoàn thiện; hồ sơ đất đai ở nhiều địa phương chưa đồng bộ khiến việc xác minh nguồn gốc đất, cấp giấy chứng nhận và giải quyết tranh chấp có thời điểm còn chậm. Ở một số vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn gặp rào cản về ngôn ngữ và khả năng tiếp cận thông tin pháp luật, dẫn đến tình trạng vi phạm quy định về đất đai hoặc phát sinh tranh chấp ngay từ cơ sở.
Mô hình nuôi gà đẻ trứng của bà Tôn Thị Chín, xã Đạo Trù, tỉnh Phú Thọ, cho thu nhập hơn 250 triệu đồng/năm. Ảnh: Nguyễn Thảo/TTXVN
Ông Phan Trọng Tấn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh cho biết, từ thực tiễn, tỉnh Phú Thọ xác định nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới là tiếp tục bố trí đủ nguồn lực ngân sách và quỹ đất để thực hiện đầy đủ các chính sách hỗ trợ đất ở, đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số; tăng cường kiểm tra, đôn đốc, đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia.
Cùng với đó, tỉnh sẽ tăng cường tập huấn chuyên sâu, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ địa chính cấp xã, đặc biệt tại các xã vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn; bố trí đủ biên chế và chế độ đãi ngộ phù hợp để thu hút cán bộ có năng lực về công tác tại cơ sở; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý đất đai, hoàn thành tích hợp cơ sở dữ liệu địa chính của 3 tỉnh cũ vào hệ thống thống nhất; hiện đại hóa hệ thống đăng ký đất đai, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân thực hiện thủ tục hành chính về đất đai. Bên cạnh đó, tỉnh sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền bằng nhiều hình thức phù hợp với đặc điểm vùng đồng bào dân tộc thiểu số; biên soạn tài liệu ngắn gọn, dễ hiểu; tăng cường truyền thông số và tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu cho cán bộ địa chính cấp xã…
Từ những khó khăn trong thực tiễn, tỉnh cũng kiến nghị Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành Trung ương tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng sát với điều kiện vùng dân tộc thiểu số. Địa phương đề xuất bổ sung quy định cụ thể về thứ tự ưu tiên giao đất cho đồng bào dân tộc thiểu số; nghiên cứu cơ chế hạn chế chuyển nhượng đối với diện tích đất được Nhà nước hỗ trợ nhằm tránh tình trạng tái thiếu đất sản xuất; đồng thời tăng nguồn lực ngân sách Trung ương cho các địa phương có đông đồng bào dân tộc thiểu số. Bên cạnh đó là sớm ban hành hướng dẫn thống nhất về tích hợp cơ sở dữ liệu địa chính sau sáp nhập, cơ chế hỗ trợ khai hoang, phục hóa đất sản xuất và hỗ trợ chi phí cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để người dân được thụ hưởng đầy đủ chính sách.
Với sự chủ động của địa phương cùng việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách từ Trung ương, các chính sách đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số được kỳ vọng sẽ phát huy hiệu quả rõ nét hơn trong thời gian tới./.
