Sáng 14/4, tại phường Buôn Ma Thuột (tỉnh Đắk Lắk), Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Cục Môi trường, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk tổ chức Diễn đàn “Phổ biến quy định EPR đối với sản phẩm thuốc bảo vệ thực vật, phân bón và cơ chế hỗ trợ hoạt động xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật tại các địa phương”.
Tham dự diễn đàn có đại diện các cơ quản lý nhà nước ở trung ương và địa phương, hiệp hội ngành hàng và các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã… theo hình thức trực tiếp và trực tuyến.
Phát biểu khai mạc diễn đàn, Phó Tổng Biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường Trần Văn Cao cho biết, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR - Extended Producer Responsibility) là một công cụ quan trọng trong quản lý chất thải hiện đại. Đây là chính sách yêu cầu các nhà sản xuất và nhập khẩu phải chịu trách nhiệm đối với sản phẩm của mình không chỉ ở khâu sản xuất, tiêu thụ mà còn ở giai đoạn sau khi sản phẩm trở thành rác thải.
Diễn đàn được tổ chức trong bối cảnh Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 110/2026/NĐ-CP ngày 01/4/2026 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu.
Theo Nghị định, khung pháp lý cho EPR đã được quy định tương đối đầy đủ, đồng bộ và rõ ràng, từ nghĩa vụ đóng góp của doanh nghiệp đến cơ chế phân bổ, sử dụng nguồn lực hỗ trợ địa phương triển khai hoạt động tái chế, xử lý chất thải sau tiêu dùng. EPR không phải là một loại thuế mà là cơ chế trách nhiệm, trong đó nghĩa vụ đóng góp cần được thực hiện công bằng giữa các doanh nghiệp.
“Mục tiêu của diễn đàn nhằm cập nhật, phổ biến các quy định mới về EPR, đặc biệt là các nội dung liên quan đến bao bì thuốc bảo vệ thực vật và phân bón; hướng dẫn và làm rõ cơ chế đóng góp, phân bổ và sử dụng nguồn kinh phí hỗ trợ cho hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý bao bì sau sử dụng tại địa phương.
Đồng thời, diễn đàn nhằm tạo không gian đối thoại đa chiều giữa cơ quan quản lý, địa phương và doanh nghiệp nhằm trao đổi, tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai, qua đó thúc đẩy triển khai hiệu quả chính sách EPR trong thực tiễn” - Phó Tổng Biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường Trần Văn Cao nhấn mạnh.
Tại diễn đàn, đại biểu đã thảo luận, làm rõ một số nội dung về chính sách thu gom, xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật, phân bón; những điểm mới của quy định EPR, thực trạng triển khai tại khu vực Tây Nguyên; các mô hình thu gom, xử lý hiệu quả trong và ngoài nước, cơ chế tài chính, trách nhiệm của các bên liên quan.
Đại biểu cũng đã thảo luận, đề xuất định hướng tiếp cận và sử dụng nguồn hỗ trợ hoạt động xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật theo cơ chế EPR… Các ý kiến từ chuyên gia và cơ quan quản lý, hợp tác xã đều hướng tới mục tiêu tìm ra giải pháp căn cơ nhằm triển khai EPR một cách thuận lợi, hiệu quả.
Theo quy định về cơ chế EPR tại Việt Nam, nguồn kinh phí đóng góp từ các nhà sản xuất, nhập khẩu được tập trung tại Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam và được phân bổ cho các địa phương nhằm triển khai các hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật.
Trước ngày 01/3 hằng năm, UBND cấp tỉnh có nhu cầu sẽ gửi đề nghị hỗ trợ tài chính về Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Trên cơ sở đó, Bộ tổng hợp, thẩm định và xây dựng phương án phân bổ kinh phí. Phương án phân bổ sau đó được phê duyệt và công bố công khai trước ngày 01/6 hằng năm.
Căn cứ vào quyết định này, Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam sẽ thực hiện chuyển kinh phí hỗ trợ về cho các địa phương trước ngày 10/6. Sau khi tiếp nhận kinh phí, các địa phương chủ động tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về việc sử dụng nguồn lực được phân bổ.
Thời gian thực hiện các hoạt động hỗ trợ tối đa là 36 tháng; trường hợp không sử dụng hết kinh phí, địa phương có trách nhiệm hoàn trả phần còn lại về Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam để tiếp tục phân bổ cho các địa phương khác. Việc triển khai cơ chế EPR kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý chất thải nông nghiệp, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe cộng đồng.
Ông Lương Ngọc Quang, Phó Trưởng phòng An toàn thực phẩm và Môi trường (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật) cho biết, giai đoạn 2022-2024, cả nước đã thu gom gần 2.500 tấn bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng, nhưng vẫn còn hơn 550 tấn chưa được xử lý. Trong tổng lượng thu gom, chỉ khoảng 1.400 tấn bao bì được xử lý đúng quy định, hơn 500 tấn do người dân tự tiêu hủy và còn hơn 20% chưa được xử lý.
Nguyên nhân lớn nhất nằm ở nhận thức và thói quen. Tình trạng vứt bỏ bao bì trên đồng ruộng, kênh mương còn phổ biến, phản ánh thói quen “tiện đâu vứt đấy”, gây nguy cơ ô nhiễm đất và nguồn nước. Bên cạnh đó, hạ tầng thu gom chưa đáp ứng yêu cầu, nhiều bể chứa thiếu hoặc xây dựng không đúng chuẩn.
Tỉnh Đắk Lắk hiện có hơn 845.000 ha đất nông nghiệp, hơn 3.100 cơ sở kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật, mỗi năm phát sinh trên 200 tấn bao bì. Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk Đặng Thị Thủy, diễn đàn được tổ chức đúng thời điểm khi vấn đề an toàn thực phẩm và phát triển nông nghiệp bền vững đang được chú trọng. Để EPR sớm đi vào cuộc sống, các địa phương cần những hướng dẫn cụ thể, minh bạch và dễ tiếp cận, nhất là về cơ chế tài chính, kinh phí và lộ trình thực hiện. Việc triển khai cần bảo đảm đồng bộ từ cấp tỉnh xuống cấp xã, mang lại hiệu quả thực chất ở cơ sở.
Tiến sĩ Phạm Tuấn Anh, nguyên Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Đắk Nông cho rằng, các báo cáo ngành lâu nay chủ yếu tập trung vào những con số như năng suất, sản lượng, giá trị xuất khẩu, nhưng lại gần như bỏ qua các số liệu về phát thải và rác thải nông nghiệp. Vấn đề rác thải trong nông nghiệp đang tích tụ âm thầm và để lại hệ lụy lâu dài đối với đất và môi trường.
Trong bối cảnh đó, chính sách EPR không đơn thuần là quy định pháp lý, đó là một cam kết về sự công bằng trong chuỗi giá trị. Để EPR được triển khai hiệu quả, theo Tiến sĩ Phạm Tuấn Anh, cần minh bạch và phân bổ trực tiếp nguồn quỹ EPR tới các tổ thu gom cấp cơ sở thay vì bị kẹt lại trong thủ tục hành chính; gắn trách nhiệm thu hồi bao bì với điều kiện kinh doanh của các đại lý. Đồng thời, thí điểm cơ chế ký quỹ môi trường, trong đó doanh nghiệp sẽ được hoàn trả chi phí dựa trên tỷ lệ thu hồi thực tế./.
