Từ những cây na được trồng thử nghiệm hơn 30 năm trước, vùng na núi đá Quang Trung, phường Hà Giang 2 (tỉnh Tuyên Quang), nay đã phát triển lên gần 60 ha, mang lại nguồn thu đáng kể cho người dân. Cùng với kinh nghiệm, công sức và sự bền bỉ của người trồng, dòng vốn tín dụng ngân hàng đang góp phần giúp các hộ có thêm nguồn lực đầu tư, duy trì và phát triển vườn na, từng bước nâng cao giá trị sản phẩm đặc trưng của địa phương.
Nguồn lực cho những vườn na trên đá
Giữa những triền núi đá tưởng như chỉ có khắc nghiệt, những vườn na xanh tốt tại khu vực Quang Trung cho thấy khả năng thích nghi của cây trồng cũng như nghị lực của người dân. Cây na được đưa vào trồng tại đây từ khoảng năm 1992, ban đầu chỉ có một số cây phục vụ nhu cầu gia đình. Nhận thấy cây phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, cho quả có chất lượng và đem lại hiệu quả kinh tế, người dân từng bước nhân rộng diện tích. Qua hơn ba thập niên, na đã trở thành cây trồng hàng hóa và là một trong những sản phẩm mang dấu ấn riêng của địa phương.
Đến nay, vùng na núi đá Quang Trung có gần 60 ha, với hơn 90 hộ tham gia sản xuất. Sản lượng bình quân đạt khoảng 250 - 300 tấn mỗi năm, giá trị ước đạt từ 12 - 15 tỷ đồng. Quả na trồng trên vùng núi đá có đặc điểm quả to, cùi dày, ít hạt, vị ngọt thanh và thơm đậm. Từ một loại cây được trồng với quy mô nhỏ, na đang từng bước trở thành nguồn sinh kế của nhiều gia đình, tạo việc làm trong thời gian chăm sóc, thu hoạch và đóng góp vào phát triển kinh tế hộ.
Để có được những vườn na cho thu hoạch ổn định, người trồng phải đầu tư công sức và nguồn lực trong thời gian dài. Từ khâu chuẩn bị đất, mua giống, trồng mới đến chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh và thu hoạch đều phát sinh chi phí. Trong khi đó, phần lớn các hộ sản xuất ở khu vực miền núi có quy mô kinh tế còn nhỏ, nguồn tích lũy chưa cao. Nếu chỉ dựa vào vốn tự có, nhiều gia đình khó chủ động đầu tư đúng thời điểm hoặc phải chia nhỏ kế hoạch sản xuất, ảnh hưởng đến quá trình phát triển vườn cây.
Trong bối cảnh đó, vốn tín dụng ngân hàng trở thành một trong những nguồn lực hỗ trợ người dân tổ chức sản xuất. Theo thông tin từ Hợp tác xã na núi đá Quang Trung, hiện có 6 hộ vay vốn tại Agribank Chi nhánh Hà Giang để trồng và phát triển vườn na, với tổng dư nợ hơn 2 tỷ đồng. Trong số này có các hộ bà Phạm Thị Linh, ông Lộc Tiến Dương, bà Nguyễn Thị Ngọt, bà Hoàng Thị Thu… Việc tiếp cận được nguồn vốn chính thức giúp các hộ có thêm điều kiện thực hiện kế hoạch đầu tư, duy trì chăm sóc vườn cây và chủ động hơn trong quá trình sản xuất.
Con số 6 hộ với tổng dư nợ hơn 2 tỷ đồng chưa phải là lớn nếu đặt trong quy mô tín dụng trên toàn địa bàn, nhưng lại có ý nghĩa cụ thể đối với từng gia đình trồng na. Với cây lâu năm, vốn đầu tư không tạo ra thu nhập ngay mà cần thời gian để cây sinh trưởng và cho thu hoạch. Người vay phải tính toán thời điểm đầu tư, chu kỳ chăm sóc, sản lượng dự kiến và khả năng tiêu thụ sản phẩm để cân đối việc trả nợ. Vì vậy, hiệu quả của vốn tín dụng không chỉ phụ thuộc vào số tiền được vay mà còn gắn với kinh nghiệm sản xuất, cách sử dụng vốn và khả năng tổ chức đầu ra của từng hộ.
Người trồng na núi đá Quang Trung, phường Hà Giang 2 (Tuyên Quang) tiếp cận sản phẩm, dịch vụ Agribank.
Dòng vốn được đưa vào vườn na cũng cho thấy tín dụng nông nghiệp đang đi tới những nhu cầu cụ thể của người sản xuất. Thay vì chỉ dựa vào nguồn tiền tích lũy sau mỗi vụ, người dân có thể chủ động hơn khi cần đầu tư cho vườn cây. Khi nguồn vốn được sử dụng đúng mục đích, cây trồng phát triển ổn định và sản phẩm có đầu ra, khoản vay sẽ tạo thêm giá trị, giúp hộ sản xuất tăng thu nhập và tích lũy cho những vụ tiếp theo. Đây chính là vòng tuần hoàn cần thiết để kinh tế hộ từng bước phát triển.
Cùng với sự hỗ trợ của vốn tín dụng, tư duy sản xuất của người trồng na cũng đang có nhiều thay đổi. Người dân ngày càng chú trọng chất lượng quả, mẫu mã, cách giới thiệu sản phẩm và liên kết tiêu thụ. Từ năm 2021, na núi đá Quang Trung đã được quảng bá trên một số sàn thương mại điện tử, mở thêm cơ hội tiếp cận người tiêu dùng ngoài địa phương. Năm 2024, Hợp tác xã na núi đá Quang Trung được thành lập, tạo đầu mối liên kết giữa các hộ, hỗ trợ quảng bá, tiêu thụ và từng bước xây dựng thương hiệu sản phẩm.
Sự ra đời của hợp tác xã có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả sử dụng vốn của người trồng na. Nếu từng hộ đầu tư riêng lẻ nhưng sản xuất thiếu liên kết, chất lượng không đồng đều và đầu ra thiếu ổn định thì hiệu quả của khoản vay sẽ bị hạn chế. Ngược lại, khi các hộ cùng tham gia một tổ chức sản xuất, có sự trao đổi kinh nghiệm và phối hợp trong quảng bá, tiêu thụ, khả năng phát huy hiệu quả vốn đầu tư sẽ cao hơn. Liên kết sản xuất vì thế không chỉ giúp nâng giá trị nông sản mà còn góp phần giảm rủi ro cho người vay.
Để dòng vốn phát huy hiệu quả
Cán bộ Agribank giới thiệu các chương trình, sản phẩm Ngân hàng tới người dân và hộ trồng na tại không gian trưng bày na núi đá Quang Trung, phường Hà Giang 2 (Tuyên Quang).
Thực tế tại vùng na núi đá cho thấy nhu cầu vốn của người dân không dừng ở việc trồng mới. Khi diện tích và sản lượng tăng, các hộ còn cần nguồn lực để cải thiện chất lượng, tổ chức thu hoạch, bảo quản, vận chuyển và tìm kiếm thị trường. Đặc điểm của quả na là thời gian bảo quản không dài, dễ bị ảnh hưởng trong quá trình vận chuyển, vì vậy khâu tiêu thụ có ý nghĩa quyết định. Nếu sản phẩm không được kết nối kịp thời với thị trường, người trồng có thể chịu áp lực về giá, ảnh hưởng đến thu nhập và khả năng hoàn trả vốn vay.
Do đó, để tín dụng nông nghiệp phát huy hiệu quả, dòng vốn cần được đặt trong mối liên hệ với quy hoạch vùng trồng, hướng dẫn kỹ thuật, tổ chức sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Người dân cần được tiếp cận vốn phù hợp với nhu cầu và chu kỳ cây trồng, đồng thời chủ động xây dựng phương án sử dụng vốn, tính toán chi phí và thị trường đầu ra. Về phía hợp tác xã, việc phát huy vai trò liên kết các hộ, thống nhất quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng và hỗ trợ tiêu thụ sẽ giúp giảm bớt rủi ro cho từng thành viên.
Việc kết hợp sản xuất na với các hoạt động tham quan, trải nghiệm cũng đang mở ra hướng nâng cao giá trị cho vùng trồng. Du khách có thể đến vườn, tìm hiểu quy trình sản xuất, trải nghiệm hái và thưởng thức na tại chỗ, đồng thời khám phá cảnh quan, văn hóa và đời sống địa phương. Khi đó, người dân không chỉ có nguồn thu từ bán quả mà còn có cơ hội tham gia cung cấp các sản phẩm, dịch vụ gắn với nông nghiệp. Hướng đi này đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ hơn, nhưng cũng tạo thêm không gian để dòng vốn tín dụng được sử dụng vào những phương án sản xuất, kinh doanh đa dạng.
Tuy nhiên, mở rộng đầu tư phải đi cùng với tính toán thận trọng. Cây na đã chứng minh khả năng thích nghi và giá trị kinh tế tại khu vực Quang Trung, nhưng sản xuất nông nghiệp luôn chịu tác động của thời tiết, sâu bệnh và biến động thị trường. Việc phát triển diện tích cần bám sát nhu cầu tiêu thụ, tránh chạy theo số lượng trong khi chất lượng và đầu ra chưa được bảo đảm. Các hộ vay vốn cũng cần cân đối quy mô đầu tư với năng lực chăm sóc, khả năng tài chính và nguồn thu thực tế của gia đình.
Về phía tổ chức tín dụng, việc thẩm định phương án vay cần gắn với điều kiện sản xuất của từng hộ, mục đích sử dụng vốn và khả năng tạo nguồn trả nợ. Với địa bàn miền núi, dân cư phân tán và điều kiện đi lại còn khó khăn, cán bộ tín dụng cần bám sát cơ sở, nắm bắt nhu cầu thực tế và theo dõi quá trình sử dụng vốn. Sự đồng hành này góp phần giúp khoản vay đi đúng mục đích, hạn chế rủi ro và hỗ trợ người dân kịp thời khi gặp khó khăn trong sản xuất.
Lãnh đạo Agribank Chi nhánh Hà Giang cùng cán bộ tại chương trình quảng bá na núi đá Quang Trung, phường Hà Giang 2 (tỉnh Tuyên Quang).
Từ trường hợp 6 hộ trồng na vay hơn 2 tỷ đồng tại Agribank Chi nhánh Hà Giang có thể thấy, tín dụng nông nghiệp chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành cây trồng, sản phẩm và thu nhập. Điều người dân cần không đơn thuần là vay được vốn mà là sử dụng nguồn vốn hiệu quả, tạo ra giá trị để trang trải chi phí, trả nợ và tiếp tục tái đầu tư.
Câu chuyện của na núi đá Quang Trung là minh chứng cho quá trình người dân biến điều kiện tự nhiên khắc nghiệt thành lợi thế sản xuất. Từ những cây na ban đầu, một vùng trồng gần 60 ha đã được hình thành, tạo nguồn thu hàng chục tỷ đồng mỗi năm. Trong quá trình ấy, nguồn vốn tín dụng góp phần giúp một số hộ có thêm điều kiện đầu tư và duy trì vườn cây. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất vẫn được tạo nên từ công sức, kinh nghiệm và sự chủ động của người trồng na.
Để vị ngọt từ đá núi tiếp tục mang lại cuộc sống tốt hơn cho người dân, dòng vốn cần được sử dụng đúng mục đích và gắn chặt với chất lượng sản phẩm, liên kết sản xuất, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Khi người trồng có phương án hiệu quả, hợp tác xã phát huy được vai trò kết nối và vốn tín dụng được đưa đến đúng nhu cầu, những vườn na không chỉ cho mùa quả ngọt mà còn tạo nền tảng để kinh tế hộ phát triển ổn định, bền vững hơn./.
