Những ngày cuối năm Ất Tỵ, tại vùng đất biên giới Mường Khương - thủ phủ của cây quýt Lào Cai, các nhà vườn đang tất bật sẵn sàng vào vụ Tết. Laị thêm một vụ mùa bội thu, được mùa được giá, những vườn quýt chín vàng đang hứa hẹn cho đồng bào dân tộc nơi đây một mùa Xuân no ấm.
Những đồi quýt trăm tỷ
Trong nắng xuân soi ấm những vạt đồi quýt xanh ngút ngát đang mùa trĩu quả, thôn Lao Chải hiện lên trong bảng lảng sương mây trên độ cao gần nghìn mét so với mực nước biển. Con đường trải nhựa phẳng lì, uốn quanh những núi đá vôi cao vút nối từ trung tâm xã hướng lên cửa khẩu Mường Khương dẫn đến những ngôi nhà khang trang của đồng bào dân tộc Bố Y. Năm nay, dường như mùa xuân đến sớm hơn với người dân nơi đây bởi một mùa quýt bội thu.
Tận mắt nhìn thấy những tán quýt ken dày, từng chùm quả sai lúc lỉu trên những triền đồi ở Lao Chải mới cảm nhận rõ sức sống mới của vùng đất biên cương có đông đồng bào dân tộc thiểu số đang thay da đổi thịt từng ngày nhờ cây quýt.
Trong căn nhà hai tầng mới xây, chị Lồ Dìn Phụng khoe: “Mình nuôi 3 con học đại học, xây được nhà tiền tỷ và sắm sửa toàn bộ đồ dùng, vật dụng phục vụ sinh hoạt... chủ yếu nhờ tiền bán quýt”.
Chị Phụng phấn khởi cho biết, quýt Mường Khương năm nay được mùa, được giá. Với gần 10.000 gốc cho thu hoạch, vụ quýt này gia đình chị có thể thu về khoảng từ 40 tấn đến 50 tấn quýt các loại như: quýt bột, quýt sen, quýt van xù, quýt đường đỏ, quýt sim… với giá bán dao động tùy loại từ 20.000 đồng đến 25.000 đồng/kg.
Các giống quýt được trồng và cho thu hoạch rải vụ, từ tháng 9 đến tháng 2 năm sau; trong đó, quýt giấy, quýt bột là nhóm chín sớm, đã được thu hoạch từ đầu vụ. Quýt sen là giống chủ lực thu hoạch chủ yếu trong tháng 11 và đầu tháng 12. Các loại quýt van xù, quýt đường, quýt sim... hiện đang chín muộn và cho thu hoạch đến trước Tết Nguyên đán, giúp gia đình chị kéo dài thời gian tiêu thụ.
Khu vườn quýt của gia đình ông Lồ Dìn Phủ đang vào độ đẹp nhất năm, vàng rực giữa đất trời, căng tràn sức sống, báo hiệu một năm mới đủ đầy, no ấm. Trước kia gia đình ông chỉ quen với việc canh tác cây ngô, cây lúa với thu nhập bấp bênh, cuộc sống luôn trong cảnh thiếu trước hụt sau. Khi mô hình trồng quýt sạch theo hướng hàng hóa được khuyến khích, ông Phủ mạnh dạn chuyển đổi trồng hơn 3.000 cây. Ông Phủ chia sẻ: “Trong khi các cây nông nghiệp khác rất khó phát triển trên đồi đất dốc, đá như Lào Cai thì cây quýt ở đây lại cho năng suất cao, thu nhập tốt hơn nhiều so với trước”.
Với hàng chục tấn quýt thương phẩm, gia đình ông thu được hàng trăm triệu đồng, đủ để trang trải mọi chi phí sinh hoạt trong gia đình và mua sắm những thứ cần thiết trong nhà để đón Tết.
Theo ông Lưu Đức Mạnh, Trưởng phòng Kinh tế xã Mường Khương, nhờ cây quýt hồng mà nhiều hộ ở Mường Khương có khoản thu nhập ổn định, kinh tế gia đình vươn lên khá - giàu. Hiện, toàn xã đã có trên 880 ha quýt; trong đó, 742 ha đã và đang cho thu hoạch với sản lượng đạt hơn 8.900 tấn mỗi năm. Vụ quýt năm 2025, toàn vùng thu về hơn 178 tỷ đồng từ loại cây trồng này, tăng hơn 24 tỷ đồng so với mùa vụ năm 2024.
Khí hậu mát mẻ, độ cao phù hợp, cùng phương pháp canh tác VietGAP giúp chất lượng quýt Mường Khương đáp ứng tốt thị hiếu khách hàng với vỏ mỏng, tép mọng nước, vị ngọt thanh và hương thơm đặc trưng. Giá trị kinh tế của cây quýt Mường Khương ngày càng được nâng cao khi sản phẩm được cấp chỉ dẫn địa lý, đạt OCOP 3 sao, trở thành niềm tự hào của người trồng quýt. Giờ đây, những đồi quýt trăm tỷ đang mang lại ấm no và nguồn sức sống mới nơi biên cương Tổ quốc.
Sẵn sàng vụ Tết
Trước kia, vào thời điểm chính vụ hoặc để phục vụ thị trường Tết, thương lái vẫn phải nhập quýt từ thị trường bên kia biên giới để đáp ứng nhu cầu trong tỉnh. Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, khi chất lượng, sản lượng quýt địa phương tăng lên, mẫu mã đẹp và nguồn cung dồi dào, quýt Mường Khương hầu như chiếm lĩnh thị trường nội địa.
Người dân Mường Khương thu hoạch quýt chính vụ. Ảnh: Quốc Khánh/TTXVN
Áp dụng phương pháp trồng rải vụ, vườn quýt van xù, quýt đường đỏ, quýt sim… trĩu quả với độ chín đạt 70 - 80% của gia đình chị Lồ Dìn Phụng được trồng tập trung tại thôn Chúng Chải và Lao Chải đang sẵn sang phục vụ thị trường Tết Nguyên đán Bính Ngọ với sản lượng ước tính gần 20 tấn quả.
Để "điểm rơi" của quả chín đúng vào dịp cận Tết, ngay từ đầu vụ, gia đình chị Phụng đã phải tính toán kỹ lưỡng. Chị cho biết, muốn thu hoạch đúng vào thời điểm phục vụ thị trường tết, phải chủ động điều chỉnh quy trình chăm sóc linh hoạt theo thời tiết. Các biện pháp kỹ thuật như điều tiết nước tưới, bón phân hữu cơ chất lương cao và tỉa cành tạo tán được thực hiện nghiêm ngặt tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật. Mục tiêu là để quả giữ được độ ngọt, vỏ bóng đều, đẹp, hạn chế tối đa nứt và rụng quả. Nhờ đó, các thương lái, du khách đến tận vườn trải nghiệm, khách ở xa trước đó nhiều lần mua quýt của gia đình đã tin tưởng, yên tâm đặt các đơn hàng cho dịp Tết, cung không đủ cầu.
Ông Lưu Đức Mạnh, Trưởng phòng Kinh tế xã Mường Khương cho biết, lượng quýt chín muộn phục vụ thị trường tết trên địa bàn năm nay dự kiến là 538 tấn. Hiện, thị trường tiêu thụ quýt đáp ứng chủ yếu trong tỉnh Lào Cai và một số tỉnh lân cận.
Trong thời gian tới, để quýt Mường Khương tiếp tục vươn xa và chinh phục những thị trường khó tính, địa phương xác định vẫn còn nhiều việc phải làm. Nhằm tạo ra vùng cây trồng hàng hóa, tiếp tục tăng thu nhập cho người dân địa phương, tạo sinh kế bền vững cho những mùa vụ tiếp theo, xã Mường Khương vừa tổ chức cấp phát 52.400 cây giống quýt ngọt cho người dân của 9 thôn, gồm: Lùng Phìn, Sảng Lùng Phìn, Nậm Chảy, Cốc Râm, Sấn Pản, Sả Hồ, Nhân Giống, Páo Tủng, Tả Chu Phùng trồng ở diện tích khoảng 80 ha.
Ngoài việc cấp phát cây giống quýt ngọt, xã Mường Khương cũng tổ chức các lớp tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc quýt cho các hộ dân và cấp hơn 12.000 kg phân bón.
Ngoài ra, Chủ tịch Hội Nông dân xã Mường Khương Đinh Trọng Khôi cho biết, thời gian qua, Hội đã tăng cường tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn bà con chăm sóc theo tiêu chuẩn VietGAP, ưu tiên sử dụng phân hữu cơ, bảo đảm an toàn trong phòng trừ sâu bệnh và thu hái đúng quy trình. Hội cũng phối hợp với các doanh nghiệp, hợp tác xã mở rộng vùng trồng, nhân rộng mô hình quýt sạch tại nhiều thôn, tạo nền tảng để sản phẩm từng bước nâng cao giá trị và phát triển ổn định./.
