Di tích quốc gia đặc biệt An toàn khu II, huyện Hiệp Hòa, Bắc Giang gồm 8 địa điểm nằm trên địa bàn các xã Hoàng Vân, Hòa Sơn, Xuân Cẩm, Hoàng An, là nơi gắn với những nhân vật lịch sử quan trọng và các sự kiện tiêu biểu, đánh dấu bước chuyển trong quá trình chuẩn bị lực lượng và các điều kiện cho cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền năm 1945. Với những giá trị đặc biệt, thời gian qua, Bắc Giang đã huy động các nguồn lực thực hiện tu bổ, tôn tạo, nâng cấp các di tích nhằm phát huy giá trị và giáo dục truyền thống cho các thế hệ.
*Dấu son lịch sử
Ngày 31/12/2020, 8 địa điểm thuộc An toàn khu II, huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt gồm: Địa điểm nhà ông Ngô Văn Thấu (cụ Đồ Ba); chùa Y Sơn, xã Hòa Sơn; đền Soi, xã Hoàng Vân; địa điểm nhà ông Nguyễn Văn Chế, xã Hoàng Vân; đình Xuân Biều, xã Xuân Cẩm; đình Chợ Vân, xã Hoàng An; địa điểm nhà ông Ngô Văn Đông (Lý Đông); đình Vân Xuyên, xã Hoàng Vân.
Di tích lịch sử Đình chợ Vân, nơi diễn ra các cuộc mít tinh tuyên truyền cách mạng vào tháng 3/1945 với sự tham gia của nhiều đồng chí lãnh đạo Trung ương. Ảnh: Danh Lam - TTXVN
Trong số đó, đình Xuân Biều, xã Xuân Cẩm là nơi diễn ra cuộc mít tinh giành chính quyền cấp xã đầu tiên trong Cách mạng tháng Tám năm 1945 ở tỉnh Bắc Giang và cũng là một trong những cuộc khởi nghĩa giành chính quyền cấp xã sớm trên toàn quốc. Từ năm 1943 - 1944, ở Xuân Biều đã có các cơ sở cách mạng của đồng chí Hoàng Quốc Việt, Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ; đồng chí Lê Thanh Nghị, Ủy viên Ủy ban Quân sự cách mạng Bắc Kỳ và đồng chí Nguyễn Trọng Tỉnh, Trưởng ban cán sự Đảng tỉnh Bắc Giang.
Khách tham quan Nhà trưng bày truyền thống vùng ATK II. Ảnh: Danh Lam - TTXVN
Ngày 12/3/1945, đồng chí Lê Thanh Nghị và đồng chí Nguyễn Trọng Tỉnh đã phát động quần chúng đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền tại Xuân Biều, mở đầu cho phong trào khởi nghĩa giành chính quyền của tỉnh Bắc Giang. Ngay tối hôm đó, một cuộc mít tinh lớn được tổ chức tại đình Xuân Biều, có hơn 70 tự vệ và trên 300 quần chúng tham gia. Đồng chí Nguyễn Trọng Tỉnh tuyên bố thủ tiêu chính quyền của địch, thành lập chính quyền cách mạng và kêu gọi nhân dân đứng lên thực hiện khẩu hiệu “Phá kho thóc để cứu đói”. Đây là một trong những cuộc khởi nghĩa giành chính quyền cấp xã thắng lợi sớm nhất cả nước kể từ khi có Chỉ thị “Nhật- Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”.
Khu nhà bia lưu niệm Hồ Chí Minh thôn Cẩm Xuyên, xã Xuân Cẩm. Ảnh: Danh Lam - TTXVN
Đền Soi, xã Hoàng Vân là nơi diễn ra nhiều sự kiện cách mạng, đây là nơi tổ chức nhiều cuộc huấn luyện chính trị và quân sự cho cán bộ quân sự các tỉnh, chuẩn bị cho khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền trong Cách mạng tháng Tám năm 1945. Tại đây đã mở liên tiếp 20 lớp huấn luyện quân sự, do đồng chí Hoàng Văn Thái, Lương Văn Tri ... trực tiếp giảng dạy. Bên cạnh là địa điểm mở các lớp tập huấn về quân sự, Đền Soi còn là nơi hội họp của các đồng chí cán bộ hoạt động cách mạng, là trạm trung chuyển, liên lạc với các cơ sở khác an toàn.
*Phát huy giá trị di tích
Trải qua thời gian, nhiều điểm di tích An toàn khu II đã bị hư hỏng, xuống cấp. Trước tình hình đó, nhằm trùng tu, tôn tạo các điểm di tích để quảng bá, thu hút nhân dân đến tham quan, vãn cảnh, xây dựng nơi đây trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước, phát huy giá trị lịch sử và văn hóa của dân tộc, tháng 10/2020, Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Giang phê duyệt đề án đầu tư xây dựng công trình tu bổ, tôn tạo một số di tích lịch sử, văn hóa An toàn khu II tại các xã Hòa Sơn, Hoàng Vân, Xuân Cẩm. Dự án được giao cho Ủy ban nhân dân huyện Hiệp Hòa làm chủ đầu tư với tổng kinh phí gần 60 tỷ đồng.
Cây đa do Đại tướng Văn Tiến Dũng trồng tại Di tích lịch sử Đình chợ Vân. Ảnh: Danh Lam - TTXVN
Thực hiện đề án, hiện nay huyện Hiệp Hòa đang đầu tư xây dựng đồng bộ hệ thống cơ sở hạ tầng Khu di tích lịch sử văn hóa đền, chùa Y Sơn (xã Hòa Sơn), bao gồm mở rộng diện tích đất đền Y Sơn và tu bổ lại toàn bộ tòa điện chính, hành lang tả, hữu, nghi môn, am hóa vàng và xây dựng thêm nhà phụ, bếp, tường bao, nâng cấp đường giao thông nội bộ, hệ thống cấp thoát nước, cây xanh..., dự kiến hoàn thành trong năm 2022 với kinh phí trên 21 tỷ đồng. Cùng đó, tiến hành nâng cấp, tu bổ nhiều hạng mục ở đình Xuân Biều và mở rộng đường vào đình với kinh phí khoảng 12 tỷ đồng; cải tạo nhà trưng bày truyền thống An toàn khu II, nhà đón tiếp, khuôn viên đình Chợ Vân với kinh phí đầu tư hơn 4 tỷ đồng; hai công trình dự kiến hoàn thành vào tháng 10/2022.
Tu sửa Đình Xuân Biểu, xã Xuân Cẩm, huyện Hiệp Hoà (Bắc Giang), nơi nổ ra cuộc khởi nghĩa giành chính quyền, mở đầu cuộc Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng tám năm 1945. Ảnh: Danh Lam - TTXVN
Cùng với việc đầu tư tôn tạo các di tích, huyện Hiệp Hòa cũng gắn với việc phát triển các tuyến du lịch để phát huy giá trị di tích An toàn khu II. Huyện xây dựng các tuyến du lịch nội huyện gồm tuyến du lịch Nhà trưng bày truyền thống An toàn khu II - đình Chợ Vân - đình Vân Xuyên - đền Soi - nhà cụ Ngô Văn Thấu - Ngô Văn Chế - Nguyễn Văn Đông (tại 2 xã Hoàng An và Hoàng Vân); tuyến quần thể Di tích lịch sử văn hóa và danh thắng Y Sơn gắn với lễ hội truyền thống Y Sơn, xã Hòa Sơn. Cùng với đó, phối hợp với các huyện, thành phố trong tỉnh và các tỉnh lân cận xây dựng các tuyến du lịch đến các di tích An toàn khu II.
Ngày 27/5/2022, đồng chí Nguyễn Hòa Bình, Ủy viên Bộ Chính Trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao trao Bằng xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt An toàn khu II Hiệp Hòa cho cán bộ và nhân dân huyện Hiệp Hòa. Ảnh: Đồng Thúy - TTXVN
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Hiệp Hòa Phạm Văn Nghị cho biết, Di tích quốc gia An toàn khu II Hiệp Hòa được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt một lần nữa ghi nhận và tri ân những đóng góp, cống hiến to lớn của nhân dân Hiệp Hòa vào thành công chung của Cách mạng tháng Tám năm 1945 và là niềm tự hào, là tài sản tinh thần vô giá đối với cán bộ, đảng viên và nhân dân Hiệp Hòa. Việc đầu tư, tôn tạo các điểm di tích An toàn khu II nhằm bảo vệ và phát huy giá trị di tích, góp phần giáo dục truyền thống cho các thế hệ, đặc biệt là thế hệ trẻ. Thời gian tới, huyện tiến hành xây dựng Nhà bia tại địa điểm nhà ông Ngô Văn Thấu (cụ Đồ Ba), mở rộng đường vào với kinh phí hơn 2 tỷ đồng và trùng tu, tôn tạo đền Soi, đồng thời sẽ đẩy mạnh, nâng cao chất lượng các tuyến du lịch đến các di tích An toàn khu II nhằm thu hút du khách đến tham quan, phát huy giá trị di tích.
Đồng Thúy
