Sau khi TTXVN phản ánh tình trạng “Cát tặc ngang nhiên xẻ thịt sông Ba”, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai đã có Công văn số 1185/SNNMT-ĐCKS yêu cầu UBND xã Uar khẩn trương kiểm tra, xác minh và báo cáo kết quả. Ngày 26/8, UBND xã Uar cho biết đã có báo cáo giải trình gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường, tuy nhiên nhiều nội dung trong báo cáo chưa phản ánh đúng thực tế.
Cụ thể, trong báo cáo do Chủ tịch UBND xã Uar Nguyễn Bảy Thành ký, chính quyền xã xác nhận hiện trên toàn xã chưa có mỏ cát nào được cấp phép và tình trạng khai thác cát trái phép trên địa bàn chỉ mang tính “nhỏ lẻ, thủ công, công nhân xúc bằng tay, diễn ra rải rác vào ban đêm”. Song, thực tế tại hiện trường mà phóng viên TTXVN ghi nhận trước đó lại hoàn toàn trái ngược. Hoạt động khai thác cát ở đây được tổ chức quy củ, theo dây chuyền khép kín với hàng trăm nhân công và nhiều phương tiện cơ giới tham gia. Chỉ tính tại một điểm khai thác, trong vòng hai giờ đồng hồ, lượng cát được lấy từ lòng sông đủ chất đầy ba xe đầu kéo rơ-moóc, với sự tham gia của nhiều xe tải ben, máy múc và các tổ nhân công làm việc liên tục. Quy mô khai thác này không thể coi là “nhỏ lẻ thủ công” như trong báo cáo.
Phó Chủ tịch UBND xã Uar, ông Nay Chip cũng thừa nhận, hầu hết các vụ khai thác thường diễn ra vào ban đêm, có người cảnh giới từ xa, khi phát hiện đoàn kiểm tra thì nhanh chóng báo động để tẩu tán tang vật và phương tiện. UBND xã Uar cũng cho biết đã xử lý 10 trường hợp vi phạm trong tháng 7/2025, gồm 8 trường hợp đã xử phạt hành chính, 2 trường hợp đang tạm giữ phương tiện và kiểm tra hai kho tập kết với khối lượng cát hơn 530 m³. Động thái này cho thấy, việc ngăn ngừa chỉ mới dừng lại ở xử phạt hành chính nhỏ lẻ, chưa đủ sức răn đe, trong khi tình trạng khai thác cát trái phép vẫn diễn ra rầm rộ, có tổ chức gây thất thoát lớn nguồn tài nguyên và thuế.
Thực trạng này cũng đặt ra vấn đề về trách nhiệm quản lý cần được xem xét nghiêm túc. Bản thân báo cáo cũng thừa nhận tình trạng khai thác cát trái phép đã diễn ra từ trước ngày 1/7/2025 và chưa được xử lý triệt để dẫn đến việc vẫn tiếp diễn. Thế nhưng, lại không nêu rõ ai chịu trách nhiệm cũng như không có phương án cụ thể để khắc phục tận gốc tình trạng này.
Ngoài ra, chính quyền địa phương và lực lượng chức năng đến nay cũng chưa xác minh, làm rõ danh sách các phương tiện hoạt động có dấu hiệu vi phạm mà phóng viên TTXVN đã ghi nhận trực tiếp tại hiện trường khai thác cát trái phép, gồm 5 xe tải loại 5 tấn mang biển kiểm soát: 81C-13370, 81C-08729, 81A-43353, 81C-19913, 48C-04385 và 3 xe đầu kéo rơ-moóc gồm 81A-45485 kéo theo rơ-moóc 81RM-00504, 81H-06102 kéo theo rơ-moóc 81RM-01140, 81D-00784 (rơ-moóc chưa rõ biển kiểm soát).
Theo Luật Khoáng sản năm 2010, UBND cấp xã có trách nhiệm ngăn chặn, xử lý và báo cáo về các hành vi khai thác trái phép; mọi hoạt động khai thác trái phép phải bị đình chỉ, tịch thu tang vật, phương tiện và xử lý nghiêm minh. Luật Khoáng sản cũng quy định UBND cấp xã có trách nhiệm bảo vệ khoáng sản chưa khai thác, ngăn chặn, xử lý hoặc báo cáo cấp trên về hành vi khai thác trái phép. Do đó, việc để “cát tặc” hoạt đông công khai, kéo dài trên địa bàn xã quản lý cho thấy trách nhiệm quản lý nhà nước chưa được thực hiện đầy đủ.
Để xử lý tận gốc tình trạng này, cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn từ các cơ quan chức năng, chính quyền các xã dọc sông Ba và lực lượng công an tỉnh Gia Lai. Cùng với việc tăng cường tuần tra ban đêm, lập chốt kiểm soát trên các tuyến vận chuyển, nhiệm vụ quan trọng là phải làm rõ và xử lý nghiêm trách nhiệm cán bộ buông lỏng quản lý; đồng thời điều tra đường dây khai thác, vận chuyển và tiêu thụ cát lậu để xử lý triệt để, tránh tình trạng “trên nóng, dưới lạnh” để rồi việc mọi việc lại tiếp tục tái diễn
Phóng viên TTXVN sẽ tiếp tục theo dõi và thông tin về sự việc này./.
