Bảo tồn các di sản âm nhạc cổ truyền trong đời sống văn hóa các dân tộc

Bảo tồn các di sản âm nhạc cổ truyền trong đời sống văn hóa các dân tộc
Để gìn giữ bản sắc ấy, nhiều năm qua, công tác bảo tồn di sản văn hóa các dân tộc đã được địa phương quan tâm, chỉ đạo và triển khai thực hiện, trong đó có bảo tồn âm nhạc cổ truyền các dân tộc thiểu số tỉnh Điện Biên.

Bảo tồn âm nhạc cổ truyền
         
Nghệ nhân Mào Văn Ết, 74 tuổi, phường Thanh Trường, thành phố Điện Biên Phủ (Điện Biên) cho biết: Âm nhạc là một loại hình di sản văn hóa không thể thiếu trong đời sống của đồng bào các dân tộc trên địa bàn. Mỗi nhạc cụ của mỗi dân tộc đã tạo nên một làn điệu riêng phục vụ đắc lực cho dân tộc đó trong đời sống xã hội ở mỗi bản, mỗi mường, nhất là những ngày lễ mừng nhà mới, lễ ăn cơm mới, lễ cúng bản, cúng mường, các lễ hội dân gian truyền thống như: lễ hội Kin Pang Then của dân tộc Thái trắng, Kin Pang Lẩu Nó của dân tộc Thái đen, lễ cấp sắc của dân tộc Dao, lễ cúng rừng của dân tộc Hà Nhì, lễ hội Nào Pề Chầu của dân tộc Mông
         
Nghệ nhân tài hoa Mào Văn Ết, người dân tộc Thái ở tỉnh Điện Biên, có sự đam mê nhạc cụ dân tộc, nhất là cây đàn Tính tẩu. Nhiều năm qua, Nghệ nhân Mào Văn Ết luôn tìm tòi, sáng tạo, gìn giữ và tôn vinh nhạc cụ truyền thống của đồng bào dân tộc Thái. Ảnh: Phan Tuấn Anh - TTXVN
Nghệ nhân tài hoa Mào Văn Ết, người dân tộc Thái ở tỉnh Điện Biên, có sự đam mê nhạc cụ dân tộc, nhất là cây đàn Tính tẩu. Nhiều năm qua, Nghệ nhân Mào Văn Ết luôn tìm tòi, sáng tạo, gìn giữ và tôn vinh nhạc cụ truyền thống của đồng bào dân tộc Thái. Ảnh: Phan Tuấn Anh - TTXVN

Đồng quan điểm, nghệ nhân Lò Hải Vân, 65 tuổi, phường Him Lam, thành phố Điện Biên Phủ cho biết: Hòa chung không khí xây dựng cuộc sống mới, âm nhạc cổ truyền càng có vị thế, góp phần quan trọng, vì nó là tâm tư, nguyện vọng, có sức truyền cảm, thu hút mọi dòng họ gần gũi nhau, chia sẻ tình cảm lúc vui, lúc buồn. Âm nhạc cổ truyền đã thật sự đi sâu vào đời sống của nhân dân các dân tộc trong các thôn, bản.
         
Để phát triển âm nhạc cổ truyền các dân tộc trên địa bàn, kể từ năm 2009, định kỳ 2 năm/lần, tỉnh Điện Biên đã tổ chức “Ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch” quy mô cấp tỉnh. Tại một số địa phương như huyện Điện Biên, Tủa Chùa, Mường Ảng, sự kiện này cũng được tổ chức quy mô cấp huyện và theo cụm xã.

Từ năm 2012, tỉnh tổ chức Hội diễn nghệ thuật quần chúng định kỳ 2 năm/lần. Từ năm 2014, duy trì thường niên Lễ hội hoa Ban… Đây là những dịp để nhân dân các dân tộc trên địa bàn thể hiện, trình diễn nghệ thuật, trong đó có âm nhạc truyền thống. Tại các sự kiện này, nghệ nhân đã hát dân ca, trình diễn nhạc cụ như đàn Tính của người Thái, khèn của người Mông, sáo của người Khơ-Mú (đặc biệt là sáo mũi), Khèn bè của người Lào và nhiều nhạc cụ khác...
         
Hiện, Điện Biên có gần 1.300 đội văn nghệ quần chúng thường xuyên tham gia sinh hoạt văn hóa cộng đồng; hằng năm tổ chức nhiều hội thi, hội diễn, giao lưu văn nghệ quần chúng liên xã, liên bản; có 1 câu lạc bộ bảo tồn âm nhạc, dân ca, dân vũ truyền thống các dân tộc tỉnh; 1 câu lạc bộ bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Thái tỉnh Điện Biên. Qua các buổi sinh hoạt của Câu lạc bộ, đã góp phần gìn giữ nghệ thuật trình diễn dân gian, văn hóa dân gian. Tại nơi sinh sống, cộng đồng các dân tộc cũng thường xuyên duy trì, thực hành âm nhạc và thành lập đội văn nghệ ở các thôn, bản góp phần bảo tồn âm nhạc cổ truyền.

Nổi bật trong dòng âm nhạc cổ truyền của Điện Biên phải kể đến nghệ thuật hát Then của người Thái. Nhiều năm qua, tỉnh đã tham gia Liên hoan hát Then, đàn Tính các dân tộc Tày-Nùng-Thái toàn quốc. Tỉnh đã phối hợp với Viện âm nhạc xây dựng hồ sơ di sản Then Thái trình UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại; tiến hành mở lớp truyền dạy, bảo tồn âm nhạc của dân tộc Khơ-Mú. Cùng với Vụ Văn hóa dân tộc Điện Biên mở lớp truyền dạy dân ca, dân vũ, dân nhạc cho dân tộc Cống, Si- La... và một số lớp truyền dạy múa dân gian dân tộc Thái, Lào. Qua đó, phát huy vai trò của nghệ nhân-chủ thể văn hóa trong công tác truyền dạy di sản; đồng thời, giúp thế hệ trẻ nâng cao ý thức, trách nhiệm gìn giữ và phát huy giá trị di sản.
 
Trong các năm 2009 và 2010, bằng nguồn tài trợ của tổ chức phi chính phủ, Điện Biên đã phục dựng, bảo tồn hội Hạn Khuống của dân tộc Thái Đen; mở lớp dạy hát dân ca, sử dụng nhạc cụ dân tộc Kháng; triển khai dự án bảo tồn nhạc cụ Pí Pặp của dân tộc Thái; mở lớp dạy hát dân ca, sử dụng nhạc cụ dân tộc Mông… Các dự án này đã làm sống lại bản sắc văn hóa truyền thống các dân tộc và giáo dục thế hệ trẻ không ngừng phát huy những giá trị văn hóa mà cha ông đã để lại.

Nâng cao giá trị bản sắc văn hóa các dân tộc
         
Người Lào với các trò chơi truyền thống trong Lễ té nước. Ảnh: Xuân Tiến
Người Lào với các trò chơi truyền thống trong Lễ té nước. Ảnh: Xuân Tiến

Đối với việc bảo tồn văn hóa truyền thống, phát triển văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tỉnh đã triển khai thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa, trong đó tập trung thực hiện bảo tồn một số lễ hội của dân tộc Thái, Mông, Khơ-Mú và một số dân tộc khác, như: lễ Cầu mưa, lễ Cúng bản của dân tộc Khơ-Mú; lễ Cúng cơm mới, lễ chém cổ dê, lễ lên nhà mới, lễ cưới hỏi truyền thống của dân tộc Thái; Tết té nước của dân tộc Lào; lễ Mừng cơm mới của dân tộc Xinh-mun; lễ Pang Phóong của dân tộc Kháng; lễ Gạ ma thú của dân tộc Hà Nhì; lễ Cúng tổ tiên của dân tộc Cống...
         
Những năm qua, Điện Biên đã tích cực, khẩn trương tiến hành kiểm kê, lập hồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể đề nghị đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Hiện, tỉnh có 18/19 dân tộc được kiểm kê, đánh giá về di sản văn hóa và 11/19 dân tộc có di sản văn hóa tiêu biểu, đại diện được bảo tồn, phát huy. Địa phương đã có 6 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Quá trình lập hồ sơ đã bảo tồn được nghệ thuật trình diễn dân gian nằm trong chuỗi các hoạt động của mỗi di sản, đặc biệt là âm nhạc trong các di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, như: hát dân ca, hát ống của người Mông trong Tết Nào Pê Chầu; hát Then của người Thái trong Lễ Kin Pang Then; âm nhạc trong Tết Té nước của người Lào; nghệ thuật trình diễn dân gian trong Lễ hội đền Hoàng Công Chất…
         
Ông Đào Ngọc Lượng, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên cho biết: Hiện nay, nhiều đồng bào dân tộc không còn giữ được bản sắc văn hóa. Trong khi đó, nghiên cứu về một di sản văn hóa đòi hỏi nhiều thời gian, tìm kiếm nhiều tư liệu để hình thành được cái gốc cũng như quá trình phát triển qua từng thời kỳ của từng dân tộc. Hiện, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch Điện Biên đang tiếp tục nghiên cứu, cố gắng đến năm 2020 phải điều tra cơ bản và hình thành được toàn bộ bộ lịch sử về nguồn gốc của 19 dân tộc trên địa bàn tỉnh.
         
Tuy nhiên  công tác bảo tồn âm nhạc truyền thống tại tỉnh vẫn còn bộ lộ một số tồn tại, hạn chế như: việc  bảo tồn âm nhạc giữa các cộng đồng dân tộc chưa đồng đều, mới chỉ tập trung vào một số dân tộc; việc bảo tồn âm nhạc của mỗi một dân tộc chưa được nhân rộng; kinh phí đầu tư còn hạn chế; đội ngũ nghệ nhân ngày một khan hiếm…
         
Nỗ lực để công tác bảo tồn, phát triển văn hóa các dân tộc nói chung và âm nhạc cổ truyền nói riêng ngày càng phát triển, năm 2013, Điện Biên đã ban hành Quyết định số 401/QĐ-UBND ngày 12/6/2013 về việc phê duyệt Đề án bảo tồn và phát triển văn hóa các dân tộc thiểu số tỉnh Điện Biên gắn với phát triển kinh tế-xã hội đến năm 2015, định hướng đến năm 2020. Năm 2016, UBND tỉnh Điện Biên ban hành Quyết định số 1430/QĐ-UBND ngày 11/11/2016 phê duyệt Đề án tiếp tục bảo tồn và phát triển văn hóa các dân tộc tỉnh Điện Biên gắn với phát triển kinh tế-xã hội giai đoạn 2016-2020, định hướng đến năm 2025. Nhiệm vụ chủ yếu của đề án là bảo tồn văn hóa các dân tộc; đầu tư phát triển, nâng cao giá trị bản sắc văn hóa các dân tộc, phát huy vai trò các nhân tố xã hội tham gia bảo tồn, phát triển văn hóa các dân tộc trên địa bàn Điện Biên.
          Xuân Tiến
TTXVN

Có thể bạn quan tâm

Độc đáo nghề làm mão, mặt nạ của đồng bào Khmer

Độc đáo nghề làm mão, mặt nạ của đồng bào Khmer

Đó là chủ đề trưng bày chuyên đề do Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk phối hợp với Bảo tàng tỉnh Vĩnh Long tổ chức, ngày 11/9. Trưng bày giới thiệu đến công chúng những giá trị đặc sắc của nghề làm mão, mặt nạ truyền thống - di sản văn hóa gắn với đời sống tín ngưỡng và các loại hình nghệ thuật biểu diễn dân gian của đồng bào Khmer.

Nhịp cầu nối đôi bờ biên giới với những câu chuyện phối hợp và sẻ chia

Nhịp cầu nối đôi bờ biên giới với những câu chuyện phối hợp và sẻ chia

Tiếng hát “Việt Nam - Trung Hoa” vang lên trong buổi giao lưu tại phường Hà Giang 1, tỉnh Tuyên Quang, mở đầu cho những câu chuyện giữa cán bộ làm nhiệm vụ quản lý, bảo vệ biên giới hai nước. Phía sau những tiết mục văn nghệ, trận bóng bàn và hành trình tìm hiểu các điểm đến của địa phương là một mối quan hệ được bồi đắp bằng nhiều năm phối hợp, chia sẻ và đồng hành.

Gìn giữ bản sắc văn hóa, tạo động lực phát triển vùng biên

Gìn giữ bản sắc văn hóa, tạo động lực phát triển vùng biên

Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, tỉnh Lạng Sơn xác định, xây dựng và phát triển nền văn hóa toàn diện, giàu bản sắc, nhân văn, khoa học, hiện đại, trở thành nền tảng vững chắc, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực cho phát triển nhanh và bền vững.

Khai hội truyền thống Đền Minh Lương

Khai hội truyền thống Đền Minh Lương

Trong tiết thu dịu mát, tiếng trống khai hội vang lên giữa không gian cổ kính của Đền Minh Lương, xã Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang, mở đầu những ngày hội đậm sắc màu văn hóa, tín ngưỡng.

Đặc sắc Lễ hội Trung Nguyên Kiến Tiêu Nghinh ông Quan Thánh Đế Quân xuất du

Đặc sắc Lễ hội Trung Nguyên Kiến Tiêu Nghinh ông Quan Thánh Đế Quân xuất du

Sáng 6/9 (tức ngày 25/7 âm lịch), tại phường Phan Thiết (tỉnh Lâm Đồng), đoàn Quan Thánh Đế Quân xuất du diễn ra trong sự thích thú của đông đảo người dân địa phương và du khách. Đây là phần hội quan trọng và đặc sắc nhất của Lễ hội Trung Nguyên Kiến Tiêu Nghinh ông Quan Thánh Đế Quân xuất du lần thứ 15 - năm 2026.

'Đánh thức' nếp nhà xưa và các giá trị văn hóa bản địa

'Đánh thức' nếp nhà xưa và các giá trị văn hóa bản địa

Nằm nép mình bên những ghềnh đá cổ ven biển Sa Huỳnh, làng Gò Cỏ (phường Sa Huỳnh, tỉnh Quảng Ngãi) đang trở thành điểm đến hấp dẫn du khách trong và ngoài nước nhờ mô hình du lịch cộng đồng gắn liền với việc bảo tồn không gian kiến trúc truyền thống và các giá trị văn hóa bản địa.

Thắt chặt tình đoàn kết, hữu nghị giữa nhân dân khu vực biên giới Việt Nam - Lào

Thắt chặt tình đoàn kết, hữu nghị giữa nhân dân khu vực biên giới Việt Nam - Lào

Từ ngày 31/8 - 2/9, tại khu vực Cửa khẩu Quốc tế Lóng Sập, xã Lóng Sập diễn ra các hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch thu hút đông đảo du khách và nhân dân biên giới Việt Nam và Lào tham gia. Đây là sự kiện trong chuỗi hoạt động thuộc Tuần Văn hóa - Du lịch Mộc Châu năm 2026, do Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La tổ chức.

Rộn ràng Tết Độc lập ở các bản làng vùng cao Điện Biên

Rộn ràng Tết Độc lập ở các bản làng vùng cao Điện Biên

Tết Độc lập 2/9 không chỉ rộn ràng ở các đô thị mà còn lan tỏa đến những bản làng vùng cao Điện Biên. Trong sắc cờ đỏ, đồng bào các dân tộc khoác lên mình trang phục truyền thống, hòa vào các hoạt động văn hóa, vui hội và đón du khách, cùng lan tỏa niềm tự hào về quê hương, đất nước.

Lai Châu: Trích đoạn Lễ hội Gầu tào văn hóa dân tộc Mông chào mừng Tết Độc lập

Lai Châu: Trích đoạn Lễ hội Gầu tào văn hóa dân tộc Mông chào mừng Tết Độc lập

Trong khuôn khổ các hoạt động chào mừng Tết Độc lập năm 2026, ngày 2/9/2026, tại Không gian văn hóa Mông thuộc sân vận động xã Than Uyên, Bảo tàng tỉnh Lai Châu phối hợp với UBND xã Than Uyên tổ chức trình diễn cúng cây nêu trích đoạn trong Lễ hội Gầu tào của dân tộc Mông. Đây là một trong những điểm nhấn đặc sắc, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương đến tham quan, trải nghiệm. 

Gần 3.000 người tham gia giải chạy “Đón bình minh trên biển” vào sáng 2/9

Gần 3.000 người tham gia giải chạy “Đón bình minh trên biển” vào sáng 2/9

Sáng 2/9, tại Quảng trường Tháp Nghinh Phong (phường Tuy Hòa), Giải chạy Tuy Hòa bán marathon 2026 “Đón bình minh trên biển” do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk tổ chức đã hoàn thành các phần thi. Giải có sự tham gia của gần 3.000 vận động viên, xuất phát vào lúc 4 giờ sáng 2/9 với hành trình đi qua các tuyến đường ở phường, kết nối các địa điểm du lịch như Tháp Nghinh Phong, Tháp Nhạn và khu vực biển Tuy Hòa.

Lai Châu chào mừng Tết Độc lập

Lai Châu chào mừng Tết Độc lập

Sáng 2/9/2026, tại Sân vận động xã Than Uyên, tỉnh Lai Châu diễn ra Lễ thượng cờ chào mừng Tết Độc lập năm 2026 với sự tham gia của hơn 2.000 cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang, học sinh, nhân dân các dân tộc tỉnh Lai Châu cùng du khách. Sau lễ thượng cờ là các hoạt động múa sạp, diễu hành đường phố mang đậm sắc màu văn hóa các dân tộc vùng cao Lai Châu.

Mộc Châu - Tiếng gọi mùa yêu

Mộc Châu - Tiếng gọi mùa yêu

Nằm trong chuỗi các hoạt động Tuần Văn hóa - Du lịch Mộc Châu năm 2026, tối 1/9, tại Quảng trường 8/5 (phường Mộc Châu), tỉnh Sơn La tổ chức Chương trình nghệ thuật với chủ đề "Mộc Châu - Tiếng gọi mùa yêu", chào mừng kỷ niệm 81 năm ngày "Tết Độc lập" - Quốc khánh 2/9. Chương trình thu hút đông đảo du khách và nhân dân các dân tộc tỉnh Sơn La đến dự.

Về nơi Tết Độc lập đậm sắc Mường

Về nơi Tết Độc lập đậm sắc Mường

Trong không khí đón mừng Tết Độc lập 2/9, đồng bào Mường ở Lạc Sơn, tỉnh Phú Thọ lại sum họp, tổ chức các hoạt động theo phong tục được duy trì qua nhiều thế hệ. Từ bữa cơm đoàn tụ, những món quà biếu cha mẹ đến bánh uôi, tiếng chiêng, lời hát đối, những phong tục ấy góp phần tạo nên nét văn hóa đặc sắc trong ngày Tết của đồng bào Mường nơi đây.

Tiếng nhạc ngũ âm giữ hồn văn hóa Khmer ở An Giang

Tiếng nhạc ngũ âm giữ hồn văn hóa Khmer ở An Giang

Với đồng bào Khmer Nam Bộ, nhạc ngũ âm không chỉ góp phần tạo nên không khí trang nghiêm trong các nghi lễ Phật giáo hay rộn ràng trong những lễ hội truyền thống, mà còn là một phần văn hóa được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Tại các ngôi chùa Khmer ở An Giang, những lớp học nhạc ngũ âm đang giúp thế hệ trẻ hiểu, yêu và tiếp tục gìn giữ những thanh âm đặc trưng của dân tộc mình.

Sức trẻ gìn giữ âm nhạc truyền thống Tây Nguyên

Sức trẻ gìn giữ âm nhạc truyền thống Tây Nguyên

Phía Tây của tỉnh Quảng Ngãi là nơi mang đậm nét văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số Tây Nguyên; trong đó âm nhạc đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của bà con nhân dân nơi đây.