Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Dao tại Bắc Ninh

Đồng bào dân tộc Dao, xã Tây Yên Tử (Bắc Ninh) sở hữu nhiều di sản văn hóa đặc sắc.

Thời gian qua, cấp ủy, chính quyền xã Tây Yên Tử triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa của đồng bào người Dao đặc biệt là trong việc giữ gìn tiếng nói, trang phục, nghề thêu, dân ca; thành lập các câu lạc bộ truyền dạy nghề thêu, viết chữ, các nghi thức truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng...

van-hoa-dan-toc-dao-ninh-binh-5.jpg
Múa chuông của đồng bào dân tộc Dao.
van-hoa-dan-toc-dao-ninh-binh-1.jpg
Múa chuông là vũ điệu tâm linh linh thiêng gắn liền với đời sống tín ngưỡng của đồng bào dân tộc Dao.
van-hoa-dan-toc-dao-ninh-binh-2.jpg
Múa chuông truyền thống của đồng bào dân tộc Dao, xã Tây Yên Tử (Bắc Ninh).
van-hoa-dan-toc-dao-ninh-binh-3.jpg
Nghề thêu truyền thống của đồng bào Dao, xã Tây Yên Tử, tỉnh Bắc Ninh.
van-hoa-dan-toc-dao-ninh-binh-4.jpg
Bảo tồn nghề thêu đồng bào Dao, xã Tây Yên Tử, tỉnh Bắc Ninh.
van-hoa-dan-toc-dao-ninh-binh-6.jpg
Phụ nữ Dao ở Tây Yên Tử mặc trang phục truyền thống.
Dân tộc Dao

Tên tự gọi: Kìm Miền, Kìm Mùn (người rừng).

Tên gọi khác: Mán.

Nhóm địa phương: Dao Ðỏ (Dao Cóc Ngáng, Dao sừng, Dao Dụ lạy, Dao Ðại bản), Dao Quần chẹt (Dao Sơn đầu, Dao Tam đảo, Dao Nga hoàng, Dụ Cùn), Dao Lô gang (Dao Thanh phán, Dao Cóc Mùn), Dao Tiền (Dao Ðeo tiền, Dao Tiểu bản), Dao Quần trắng (Dao Họ), Dao Thanh Y, Dao Làn Tẻn (Dao Tuyển, Dao áo dài).

Dân số: 751.067 người (Theo số liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009).

Ngôn ngữ: Tiếng nói thuộc ngữ hệ Hmông - Dao.

Lịch sử: Người Dao có nguồn gốc từ Trung Quốc, việc chuyển cư sang Việt Nam kéo dài suốt từ thế kỷ XII, XIII cho đến nửa đầu thế kỷ XX. Họ tự nhận mình là con cháu của Bản Hồ (Bàn vương), một nhân vật huyền thoại rất phổ biến và thiêng liêng ở người Dao.

Hoạt động sản xuất: Nương, thổ canh hốc đá, ruộng là những hình thức canh tác phổ biến ở người Dao. Tuỳ từng nhóm, từng vùng mà hình thức canh tác này hay khác nổi trội lên như: Người Dao Quần Trắng, Dao áo Dài, Dao Thanh Y chuyên làm ruộng nước. Người Dao Ðỏ - thổ canh hốc đá. Phần lớn các nhóm Dao khác làm nương du canh hay định canh. Cây lương thực chính là lúa, ngô, các loại rau màu quan trọng như bầu, bí, khoai... Họ chăn nuôi trâu, bò, lợn, gà ở vùng lưng chừng núi và vùng cao còn nuôi ngựa, dê.

Nghề trồng bông, dệt vải phổ biến ở các nhóm Dao. Họ ưa dùng vải nhuộm chàm.

Hầu hết các xóm đều có lò rèn để sửa chữa nông cụ. Nhiều nơi còn làm súng hoả mai, súng kíp, đúc những hạt đạn bằng gang. Nghề thợ bạc là nghề gia truyền, chủ yếu làm những đồ trang sức như vòng cổ, vòng chân, vòng tay, vòng tai, nhẫn, dây bạc, hộp đựng trầu...

Nhóm Dao Ðỏ và Dao Tiền có nghề làm giấy bản. Giấy bản dùng để chép sách cúng, sách truyện, sách hát hay dùng cho các lễ cúng như viết sớ, tiền ma. Nhiều nơi có nghề ép dầu thắp sáng hay dầu ăn, nghề làm đường mật.

Ăn: Người Dao thường ăn hai bữa chính trong ngày, bữa trưa và bữa tối. Chỉ những ngày mùa bận rộn mới ăn thêm bữa sáng. Người Dao ăn cơm là chính, ở một số nơi lại ăn ngô nhiều hơn ăn cơm hoặc ăn cháo. Cối xay lúa thường dùng là loại cối gỗ đóng dăm tre. Cối giã có nhiều loại như cối gỗ hình trụ, cối máng giã bằng chày tay, cối đạp chân, cối giã bằng sức nước. Họ thích ăn thịt luộc, các món thịt sấy khô, ướp chua, canh măng chua. Khi ăn xong, người ra kiêng để đũa ngang miệng bát vì đó là dấu hiệu trong nhà có người chết.

Phổ biến là rượu cất, ở một vài nơi lại uống hoãng, thứ rượu không qua trưng cất, có vị chua và ít cay.

Người Dao thường hút thuốc lá và thuốc lào bằng điếu cầy hay tẩu.

Mặc: Trước đây đàn ông để tóc dài, búi sau gáy hoặc để chỏm tóc dài trên đỉnh đầu, xung quanh cạo nhẵn. Các nhóm Dao thường có cách đội khăn khác nhau. áo có hai loại, áo dài và áo ngắn.

Phụ nữ Dao mặc rất đa dạng, thường mặc áo dài yếm, váy hoặc quần. Y phục theo rất sặc sỡ. Họ không theo theo mẫu vẽ sẵn trên vải mà hoàn toàn dựa vào trí nhớ, thêu ở mặt trái của vải để hình mẫu nổi lên mặt phải. Nhiều loại hoa văn như chữ vạn, cây thông, hình chim, người, động vật, lá cây. Cách in hoa văn trên vải bằng sáp ong ở người Dao rất độc đáo. Muốn hình gì người ta dùng bút vẽ hay nhúng khuôn in vào sáp ong nóng chẩy rồi in lên vải. Vải sau khi nhuộm chàm sẽ hiện lên hoa văn mầu xanh lơ do phủ lớp sáp ong không bị thấm chàm.

: Người Dao thường sống ở vùng lưng chừng núi hầu khắp các tỉnh miền núi miền Bắc. Tuy nhiên một số nhóm như Dao Quần trắng ở thung lũng, còn Dao Ðỏ lại ở trên núi cao. Thôn xóm phần nhiều phân tán, rải rác, năm bẩy nóc nhà. Nhà của người Dao rất khác nhau, tuỳ nơi họ ở nhà trệt, nhà sàn hay nhà nửa sàn, nửa đất.

Phương tiện vận chuyển: Người Dao ở vùng cao quen dùng địu có hai quai đeo vai, vùng thấp gánh bằng đôi dậu. Túi vải hay túi lưới đeo vai rất được họ ưa dùng.

Quan hệ xã hội: Trong thôn xóm tồn tại chủ yếu các quan hệ xóm giềng và quan hệ dòng họ.

Người Dao có nhiều họ, phổ biến nhất là các họ Bàn, Ðặng, Triệu. Các dòng họ, chi họ thường có gia phả riêng và có hệ thống tên đệm để phân biệt giữa những người thuộc các thế hệ khác nhau.

Sinh đẻ: Phụ nữ đẻ ngồi, đẻ ngay trong buồng ngủ. Trẻ sơ sinh được tắm bằng nước nóng. Nhà có người ở cữ người ta treo cành lá xanh hay cài hoa chuối trước cửa để làm dấu không cho người lạ vào nhà vì sợ vía độc ảnh hưởng tới sức khoẻ đứa trẻ. Trẻ sơ sinh được ba ngày thì làm lễ cúng mụ.

Cưới xin: Trai gái muốn lấy được nhau phải so tuổi, bói chân gà xem có hợp nhau không. Có tục chăng dây, hát đối đáp giữa nhà trai và nhà gái trước khi vào nhà, hát trong đám cưới. Lúc đón dâu, cô dâu được cõng ra khỏi nhà gái và bước qua cái kéo mà thầy cúng đã làm phép mới được vào nhà trai.

Ma chay: Thày tào có vị trí quan trọng trong việc ma và làm chay. Nhà có người chết con cái đến nhà thầy mời về chủ trì các nghi lễ, tìm đất đào huyệt. Người ta kiêng khâm liệm người chết vào giờ sinh của những người trong gia đình. Người chết được liệm vào quan tài để trong nhà hay chỉ bó chiếu ra đến huyệt rồi mới cho vào quan tài. Mộ được đắp đất, xếp đá ở chân mộ. ở một số nơi có tục hoả táng cho những người chết từ 12 tuổi trở lên.

Lễ làm chay cho người chết diễn ra sau nhiều năm, thường được kết hợp với lễ cấp sắc cho một người đàn ông nào đó đang sống trong gia đình. Lễ tổ chức ba ngày, ngày đầu gọi là lễ phá ngục, giải thoát hồn cho người chết, ngày thứ hai gọi là lễ tắm hương hoa cho người chết trước khi đưa hồn về bàn thờ tổ tiên trong nhà, ngày thứ ba lễ cấp sắc. Người chết được cúng đưa hồn về quê cũ ở Dương Châu.


Nhà mới: Muốn làm nhà phải xem tuổi những người trong gia đình, nhất là tuổi chủ gia đình. Nghi lễ chọn đất được coi là quan trọng. Buổi tối, người ta đào một hố to bằng miệng bát, xếp một số hạt gạo tượng trưng cho người, trâu bò, tiền bạc, thóc lúa, tài sản rồi úp bát lên. Dựa vào mộng báo đêm đó mà biết điềm xấu hay tốt. Sáng hôm sau ra xem hỗ, các hạt gạo vẫn giữa nguyên vị trí là có thể làm nhà được.

Thờ cúng: Người Dao vừa tin theo các tín ngưỡng nguyên thuỷ, các nghi lễ nông nghiệp vừa chịu ảnh hưởng sâu sắc của Khổng giáo, Phật giáo và nhất là Ðạo giáo. Bàn vương được coi là thuỷ tổ của người Dao nên được cúng chung với tổ tiên từng gia đình. Theo truyền thống tất cả đàn ông đã đến tuổi trưởng thành đều phải qua lễ cấp sắc. một nghi lễ vừa mang tính chất của Ðạo giáo, vừa mang những vết của lễ thành đinh xa xưa.

Lịch: Người Dao quen dùng âm lịch để tính thời gian sản xuất và sinh hoạt.

Học: Hầu hết các xóm thôn người Dao đều có người biết chữ Hán, nôm Dao. Người ta học chữ để đọc sách cúng, sách truyện, thơ.

Văn nghệ: Người Dao có vốn văn nghệ dân gian rất phong phú, nhiều truyện cổ, bài hát, thơ ca. Ðặc biệt truyện Quả bầu với nạn hồng thuỷ, Sự tích Bàn Vương rất phổ biến trong người Dao. Múa, nhạc được họ sử dụng chủ yếu trong các nghi lễ tôn giáo.

Chơi: Người Dao thích chơi đu, chơi quay, đi cà kheo.

Theo cema.gov.vn

Dân tộc Dao

Có thể bạn quan tâm

Sơn La: Mùa thu hoạch lúa ở xã Yên Châu

Sơn La: Mùa thu hoạch lúa ở xã Yên Châu

Vụ lúa chiêm xuân đang bước vào giai đoạn chín rộ, mặc dù tiết nắng nóng, nhưng nông dân ở khắp các thôn bản của xã Yên Châu đang tập trung thu hoạch lúa, giải phóng đất chuẩn bị sản xuất vụ lúa mùa 2026. 

Nhộn nhịp mùa gặt ở vùng biên Tuyên Quang

Nhộn nhịp mùa gặt ở vùng biên Tuyên Quang

Hiện trên khắp các bản làng vùng biên Tuyên Quang, nông dân đang bước vào mùa thu hoạch lúa Xuân. Vụ Xuân năm nay, tỉnh gieo cấy gần 27.000 ha, năng suất ước đạt trên 60 tạ/ha.

Sáng tạo sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ cỏ bàng

Sáng tạo sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ cỏ bàng

Tận dụng nguồn nguyên liệu cỏ bàng sẵn có ở các vùng biên giới (giáp ranh Campuchia) thuộc tỉnh An Giang, người dân địa phương đã tạo ra nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ như: túi xách thời trang, giỏ, ví và nhiều loại vật dụng gia đình, trang trí nội thất… tạo nguồn thu nhập phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống.

Cảnh sắc hồ Lắk (Đắk Lắk)

Cảnh sắc hồ Lắk (Đắk Lắk)

Hồ Lắk tại xã Liên Sơn Lắk (Đắk Lắk) là hồ nước ngọt tự nhiên lớn nhất và đẹp nhất Tây Nguyên. Hồ Lắk còn gắn với những sử thi của cư dân người M'Nông bản địa với câu chuyện về chàng trai mồ côi Lak Liêng và lươn thần - biểu tượng mang đến nguồn nước và sự sống cho buôn làng.

Những bước chân nhỏ đến lớp giữa mây núi Tà Xùa (Sơn La)

Những bước chân nhỏ đến lớp giữa mây núi Tà Xùa (Sơn La)

Điểm trường Làng Sáng của trường Tiểu học và THCS Háng Đồng (xã Tà Xùa, tỉnh Sơn La) nằm xa điểm trường chính, đường sá đi lại đặc biệt khó khăn. Điểm trường có 2 lớp học với 54 học sinh của lớp 1 và lớp 2 do 3 giáo viên phụ trách giảng dạy; 3 lớp mầm non do 4 giáo viên phụ trách.

Công an cơ sở giúp nhân dân thu hoạch lúa mùa và nông sản

Công an cơ sở giúp nhân dân thu hoạch lúa mùa và nông sản

Những ngày qua, cán bộ, chiến sĩ Công an các xã: Xín Mần, Lâm Bình, Đồng Tâm… trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang đã xuống đồng hỗ trợ người dân thu hoạch gừng, gặt lúa, vận chuyển nông sản; ưu tiên hỗ trợ các hộ nghèo, gia đình chính sách, neo đơn và thiếu nhân lực lao động. Những việc làm thiết thực, nghĩa tình góp phần lan tỏa hình ảnh đẹp người chiến sĩ Công an gần dân, vì Nhân dân phục vụ.

Lai Châu mùa nước đổ

Lai Châu mùa nước đổ

Lai Châu đang bước vào mùa mưa. Nước từ những khe núi đổ xuống, lấp đầy các thửa ruộng bậc thang như những chiếc gương khổng lồ phản chiếu mây trời kỳ vĩ, tạo lên bức tranh thủy mặc khổng lồ giữa đại ngàn. Mùa nước đổ cũng là thời điểm người dân các dân tộc nô nức ra đồng bắt đầu một mùa vụ mới. Tiếng nước đổ hòa cùng tiếng máy nông cụ, tiếng cười nói tạo nên một bản nhạc đồng quê tràn đầy sức sống.

Bình yên mùa vàng nơi lòng chảo Mường Thanh, Điện Biên

Bình yên mùa vàng nơi lòng chảo Mường Thanh, Điện Biên

Tháng 5, lòng chảo Điện Biên bước vào mùa lúa chín. Trên cánh đồng Mường Thanh rộng lớn, những thửa ruộng vàng óng nối tiếp nhau trải dài dưới nắng, xen giữa bản làng và núi non trùng điệp, tạo nên bức tranh mùa vàng bình yên, thơ mộng của vùng Tây Bắc. Mùa thu hoạch không chỉ mang vẻ đẹp của thiên nhiên mà còn là niềm vui no ấm của người dân nơi cánh đồng lớn nhất vùng Tây Bắc.

Bờ kè suối sạt lở, người dân Lào Cai nơm nớp lo sợ

Bờ kè suối sạt lở, người dân Lào Cai nơm nớp lo sợ

Thời gian qua, gần 30 hộ dân ở thôn Làng Chạng, xã Phong Dụ Thượng, tỉnh Lào Cai luôn nơm nớp lo sợ khi sống giáp bên bờ suối Ngòi Hút bị sạt lở nghiêm trọng. Mùa mưa lũ đang đến gần, nhiều vị trí sạt lở đã ăn sâu vào khu dân cư khiến nỗi lo của người dân ngày một lớn và không thể an cư.

Hoa cà phê nở rộ tạo khung cảnh lãng mạn khắp triền đồi Sơn La

Hoa cà phê nở rộ tạo khung cảnh lãng mạn khắp triền đồi Sơn La

Cuối tháng 4, đầu tháng 5/2026, tỉnh Sơn La khoác lên mình sắc trắng tinh khôi của hoa cà phê. Những chùm hoa bung nở trắng xóa trên các nương đồi, làm bừng sáng khắp không gian núi rừng, tạo khung cảnh nên thơ, lãng mạn, thu hút đông đảo người dân và du khách đến tham quan, chụp ảnh, trải nghiệm, nhất là các bạn trẻ.

Sắc màu nhộn nhịp nơi chợ vùng cao Tuyên Quang

Sắc màu nhộn nhịp nơi chợ vùng cao Tuyên Quang

Giữa núi non trùng điệp của Tuyên Quang, những phiên chợ vùng cao hiện lên như bức tranh sống động, đậm đà bản sắc văn hóa các dân tộc.

Không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa, chợ còn là không gian gặp gỡ, giao lưu, nơi lưu giữ những phong tục, tập quán và nét sinh hoạt mộc mạc, chân tình của đồng bào, tạo nên sức hút riêng cho du lịch vùng cao.

Gieo mầm tình yêu Tổ quốc cho thế hệ măng non

Gieo mầm tình yêu Tổ quốc cho thế hệ măng non

Hướng tới 51 năm Ngày Giải phóng Miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026), ngành Giáo dục tỉnh Tuyên Quang triển khai triển khai nhiều hoạt động ý nghĩa cho học sinh, trong đó trẻ mầm non đặc biệt háo hức khi được tham gia tạo hình lá cờ đỏ sao vàng.

Gieo mầm yêu nước cho thế hệ măng non từ cội nguồn dân tộc

Gieo mầm yêu nước cho thế hệ măng non từ cội nguồn dân tộc

Nhiều trường Mầm non đã đưa những câu chuyện về các Vua Hùng, sự tích bánh chưng – bánh giầy cùng các hoạt động trải nghiệm đậm sắc màu truyền thống, góp phần khơi dậy tình yêu quê hương, niềm tự hào dân tộc trong trẻ nhỏ. Từ đó, những “hạt mầm yêu nước” được gieo từ cội nguồn, âm thầm nuôi dưỡng nhận thức và ý thức trách nhiệm cho thế hệ tương lai.

Chè Suối Giàng - từ di sản vùng cao đến thương hiệu Việt

Chè Suối Giàng - từ di sản vùng cao đến thương hiệu Việt

Thực hiện các chủ trương của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nông thôn và xây dựng thương hiệu quốc gia, tỉnh Lào Cai đã đẩy mạnh khai thác giá trị các sản phẩm đặc sản địa phương, trong đó chè Shan tuyết Suối Giàng (thôn Suối Giàng, xã Văn Chấn, tỉnh Lào Cai) là một điển hình.

Những 'thầy giáo quân hàm xanh' xóa mù công nghệ nơi biên giới Lai Châu

Những 'thầy giáo quân hàm xanh' xóa mù công nghệ nơi biên giới Lai Châu

Thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, thời gian qua, những người lính Biên phòng tỉnh Lai Châu không chỉ chắc tay súng bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia mà còn đang miệt mài mang “ánh sáng số” đến với đồng bào các dân tộc tại các bản qua mô hình đầy nhân văn: “Thầy giáo quân hàm xanh, đẩy nhanh chuyển đổi số”.

Nghị quyết 57 đi vào cuộc sống: Vượt khó để chuyển đổi số lan tỏa từ cơ sở vùng cao

Nghị quyết 57 đi vào cuộc sống: Vượt khó để chuyển đổi số lan tỏa từ cơ sở vùng cao

Từ chủ trương lớn của Đảng về đẩy mạnh chuyển đổi số, Nghị quyết 57 đang từng bước hiện hữu bằng những đổi thay cụ thể trong đời sống người dân vùng cao Tuyên Quang. Chuyển đổi số nay đã len lỏi đến từng thôn bản, giúp người dân tiếp cận dịch vụ công thuận tiện hơn, giảm bớt gánh nặng đi lại, tiết kiệm thời gian, chi phí và nâng cao hiệu quả giải quyết công việc.

Đặc sắc Lễ hội Đền Mẫu Cấm Sơn Linh Từ

Đặc sắc Lễ hội Đền Mẫu Cấm Sơn Linh Từ

Sáng 5/4/2026, tại phường Hà Giang 1 (Tuyên Quang), trong không khí linh thiêng và rộn ràng của Lễ hội Đền Mẫu Cấm Sơn Linh Từ năm 2026, hàng loạt hoạt động văn hóa, tâm linh đặc sắc tổ chức, thu hút hàng nghìn người dân và du khách thập phương.

Bảo đảm nước ngọt phục vụ sản xuất nông nghiệp trong mùa khô

Bảo đảm nước ngọt phục vụ sản xuất nông nghiệp trong mùa khô

Trước diễn biến nắng nóng kéo dài, nguy cơ hạn hán gia tăng trong mùa khô 2026, thành phố Cần Thơ chủ động triển khai các giải pháp thích ứng theo hướng dài hạn, kết hợp giữa đầu tư hạ tầng, điều hành linh hoạt và chuẩn bị nguồn lực dự phòng nhằm đảm bảo nguồn nước ngọt ổn định sản xuất nông nghiệp, hạn chế thấp nhất ảnh hưởng.

Ngôi chùa Nam tông Khmer màu hồng độc đáo

Ngôi chùa Nam tông Khmer màu hồng độc đáo

Nằm tại xã Tri Tôn, tỉnh An Giang, chùa Krăng Krốch (còn gọi là chùa Hàng Còng) là ngôi chùa Nam tông Khmer hơn 100 năm tuổi, gắn bó với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Khmer vùng Bảy Núi.