Ban Quản lý rừng phòng hộ Nam Cát Tiên, tỉnh Lâm Đồng đang ngừng hợp đồng giao khoán quản lý, bảo vệ rừng với gần 200 hộ dân là hộ đồng bào dân tộc thiểu số và hộ người Kinh thuộc diện nghèo. Việc làm này khiến hầu hết các hộ dân không đồng tình, trong khi chính quyền địa phương đánh giá việc giao khoán là một mô hình hiệu quả, hài hòa giữa giữ rừng và an sinh xã hội cho người dân.
Ngừng toàn bộ hợp đồng giao khoán quản lý, bảo vệ rừng
Gần 20 năm gắn bó với công tác quản lý, bảo vệ rừng với Ban Quản lý rừng phòng hộ Nam Cát Tiên (gọi tắt là Ban Quản lý - PV), ông Điểu Ben (61 tuổi) và hàng chục hộ dân trong Bon Châu Mạ (xã Quảng Tín, tỉnh Lâm Đồng) đã bị ngừng hợp đồng vào cuối năm 2025.
Theo ông Điểu Ben, Ban Quản lý thông báo sẽ tạm ngừng giao khoán quản lý, bảo vệ rừng. Thời gian ngừng từ thời điểm thông báo đến khi đủ điều kiện triển khai trở lại. Bà con nghe vậy thì cũng chờ đợi nhưng nhiều tháng trôi qua không thấy Ban có động thái gì. Thỉnh thoảng gặp cán bộ quản lý, bảo vệ rừng của Ban để hỏi thì được trả lời là “chưa có gì mới”.
Cũng theo ông, khi Ban Quản lý thông báo việc ngừng giao khoán vào cuối năm 2025, bà con có hỏi lại là cả tỉnh Lâm Đồng ngưng giao khoán rừng cho bà con hay chỉ Ban Nam Cát Tiên ngừng thì được cán bộ trả lời là chỉ một số đơn vị. “Bà con chúng tôi không đồng tình việc ngưng giao khoán này nhưng cũng đành chịu và chờ”, ông Điểu Ben trao đổi thêm.
“Bon Châu Mạ ven sông Đồng Nai có lịch sử hàng trăm năm nay. Bà con mong muốn tiếp tục được giao khoán để có thêm nhu nhập từ việc quản lý, bảo vệ rừng. Thêm nữa, tập quán, văn hóa của bà con là sống gần gũi, gắn bó với rừng”, ông Điểu Ben, cũng là người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Lâm Đồng, chia sẻ thêm.
Theo ông Tống Đăng Kỹ, Bí thư chi bộ Bon Châu Mạ, bà con người M’Nông trong Bon sống gần rừng, phụ thuộc vào rừng và đã được nhận giao khoán quản lý, bảo vệ rừng Nam Cát Tiên gần 20 năm nay. Việc toàn bộ các hộ dân bị cắt giao khoán từ cuối năm 2025, đầu năm 2026 khiến họ bất ngờ và không đồng tình. Thêm nữa, phần lớn các hộ tham gia nhận khoán đều thuộc diện nghèo, cận nghèo, hoặc có hoàn cảnh khó khăn nên việc bị tạm ngưng cũng khiến họ mất đi một khoản thu nhập đáng kể (khoảng 7 – 8 triệu đồng/hộ/năm).
Tương tự, tại Bon Pi Nao, xã Nhân Đạo, tỉnh Lâm Đồng, 101 hộ dân cũng bị tạm ngưng hợp đồng giao khoán quản lý, bảo vệ rừng từ đầu năm 2026. Theo anh K Ban, người từng là Tổ trưởng tổ quản lý bảo vệ rừng, việc “cắt” giao khoán khiến bà con mất nguồn thu nhập. Đồng thời cũng khiến cuộc sống, sinh hoạt hàng ngày phải thay đổi do bà con có tập quán sống gần gũi, dựa vào rừng.
“Lúc nhận giao khoán mỗi hộ được gần 10 triệu đồng mỗi năm. Tiền đó bà con mua phân bón cho cây trồng, hoặc trang trải trong gia đình. Rồi bà con tổ chức tuần tra quản lý, bảo vệ rừng cũng tranh thủ hái rau rừng, măng rừng, chuối rừng… để cải thiện bữa ăn. Nay không còn được giao khoán rừng nữa, tập quán sống dựa vào rừng cũng dần phải thay đổi”, anh K Ban chia sẻ thêm.
Cũng theo anh K Ban, mong muốn của bà con là tiếp tục được nhận giao khoán quản lý, bảo vệ rừng. Nếu Ban Quản lý Rừng phòng hộ Nam Cát Tiên thấy hộ nào nhận khoán mà không đảm bảo thì có thể mời làm việc và cắt giao khoán hộ đó. Còn việc cắt 100% số hộ như hiện nay bà con không đồng tình. “Vừa rồi họp ở nhà Bon trưởng chúng tôi cũng đã kiến nghị xin tiếp tục được nhận giao khoán quản lý, bảo vệ rừng Nam Cát Tiên”, anh K Ban trao đổi thêm.
Ngưng giao khoán do nguồn thu giảm
Theo Ban Quản lý rừng phòng hộ Nam Cát Tiên, tháng 1/2026, Ban đã có thông báo về việc tạm ngừng giao khoán quản lý, bảo vệ rừng giai đoạn 2026 – 2030. Theo đó, Ban ngừng giao khoán quản lý, bảo vệ rừng với toàn bộ các hộ dân là đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ và hộ người Kinh thuộc diện nghèo đang nhận giao khoán rừng của đơn vị. Trong đó, Bon Châu Mạ (xã Quảng Tín) là 71 hộ với hơn 800ha; Bon Pi Nao (xã Nhân Cơ) là 101 hộ với hơn 1.135ha.
Cũng theo thông báo của Ban, lý do tạm ngưng giao khoán quản lý, bảo vệ rừng là do phương án quản lý rừng bền vững của đơn vị chưa được sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện theo yêu cầu thực tế. Đồng thời, đơn vị chưa được bố trí kinh phí để thực hiện giao khoán quản lý, bảo vệ rừng theo quy định hiện hành. Thời gian tạm ngừng giao khoán từ ngày ký thông báo (5/1/2026) cho đến khi có đủ điều kiện triển khai và đơn vị sẽ có thông báo cụ thể.
Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Lâm Đồng, ông Trương Trường Giang, Trưởng Ban Quản lý rừng phòng hộ Nam Cát Tiên cho biết, việc ngưng giao khoán quản lý, bảo vệ rừng do hồ sơ thiết kế liên quan (giai đoạn 2021 – 2025) đã hết thời hạn. Thêm nữa, đơn vị bị giao tự chủ 100% và hoàn toàn không được hưởng kinh phí từ Ngân sách Nhà nước, kể cả chi trả lương cho lãnh đạo Ban. Tuy nhiên, nguyên nhân quan trọng nhất là kinh phí chi trả từ nguồn dịch vụ môi trường rừng đã giảm mạnh do tính lại lưu vực các con sông được hưởng nguồn kinh phí này (từ gần 6,5 tỷ đồng năm 2025 xuống chỉ còn gần 4,2 tỷ đồng năm 2026).
Cũng theo ông Trương Trường Giang, mong muốn của đơn vị là tiếp tục thực hiện việc giao khoán quản lý, bảo vệ rừng cho các hộ dân tại Bon Pi Nao và Bon Châu Mạ. Khi có đủ kinh phí đơn vị sẽ xin ý kiến cấp có thẩm quyền và thực hiện ngay việc giao khoán trở lại cho bà con.
Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Lâm Đồng, ông Đỗ Thanh Cát, Bí thư Đảng ủy xã Quảng Tín cho biết, bà con đồng bào M’Nông tại Bon Châu Mạ tham gia giữ rừng rất tốt và hầu như không xảy ra vụ phá rừng, khai thác lâm sản, lấn chiếm đất rừng trên lâm phần họ được giao khoán quản lý, bảo vệ. Nhờ chính sách giao khoán, các hộ dân có thêm nguồn thu nhập ổn định và mô hình này phù hợp với phong tục, tập quán, văn hóa sống gần rừng, dựa vào rừng của bà con. Xã Quảng Tín đề nghị đơn vị chủ rừng, Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng, các ngành chức năng sớm hoàn thiện phương án quản lý rừng bền vững giai đoạn 2026 – 2030 và bố trí kinh phí để tiếp tục giao khoán rừng cho bà con tại Bon Châu Mạ.
Còn theo ông Lê Thanh Đồng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Nhân Cơ, thời gian qua, việc giao khoán quản lý, bảo vệ rừng cho người dân sinh sống gần rừng; trong đó, phần lớn là đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ là một chính sách rất được lòng dân. Nhờ đó, rừng được quản lý, bảo vệ tốt, người dân cũng có thêm thu nhập từ việc nhận giao khoán. Đây cũng là chính sách có ý nghĩa lớn về an sinh xã hội. Mong muốn của địa phương là đơn vị chủ rừng và các ngành chức năng liên quan cân đối kinh phí, hoàn thiện hồ sơ, thủ tục và tiếp tục thực hiện việc giao khoán rừng cho bà con quản lý, bảo vệ.
Ban Quản lý rừng phòng hộ Nam Cát Tiên (trực thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng) đang được giao quản lý, bảo vệ hơn 13.000 ha rừng, đất rừng thuộc địa giới hành chính các xã Nhân Cơ, Kiến Đức và Quảng Tín (tỉnh Lâm Đồng). Rừng đơn vị được giao quản lý chủ yếu là rừng phòng hộ ven sông Đồng Nai. Đây là loại rừng có vai trò quan trọng trong gìn giữ, bảo vệ nguồn nước, hạn chế thiên tai, sạt lở đất./.
